Αρχική Ομογένεια Ομογένεια: Αναδρομή στην εποχή που οι ομογενείς έχτισαν το πρώτο Ελληνικό Σχολείο...

Ομογένεια: Αναδρομή στην εποχή που οι ομογενείς έχτισαν το πρώτο Ελληνικό Σχολείο στη Νέα Υόρκη

6


Νέα Υόρκη.- Του Νίκου Νικολιδάκη*
Με την ευκαιρία του εορτασμού των Ελληνικών Γραμμάτων, τα οποία ετοιμάζεται να τιμήσει με λαμπρότητα, πιστεύουμε, η Ομογένεια της Ν. Υόρκης, την εβδομάδα αυτή , αξίζει να γίνει μια ιστορική αναδρομή στις προσπάθειες των πρώτων μεταναστών για τη διατήρηση του πνευματικού πλούτου τον οποίο έφεραν στη νέα τους πατρίδα μαζί με τις φτωχές αποσκευές τους.


Διαβάζουμε στις ομογενειακές εφημερίδες των πρώτων δεκαετιών του 19ου αιώνα , «Ατλαντίς» , «Εθνικός Κήρυξ», «Ελεύθερος Τύπος», κ.λ.π., για τις εναγώνιες προσπάθειες των πρώτων, εργατών κυρίως, μεταναστών, για ίδρυση ενός ημερησίου σχολείου.
Είναι συγκινητικό το γεγονός ότι απλοί κι ανώνυμοι βιοπαλαιστές είναι αυτοί οι οποίοι θα αισθανθούν πρώτοι την ανάγκη για την ίδρυση ενός σχολείου το οποίο, εκτός της κύριάς του αποστολής για διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς , πίστευαν ότι θα λειτουργούσε και ως καταλύτης στις καθημερινές και χρόνιες έριδες της ομογένειας.


Η εφημερίδα «Ατλαντίς» στο φύλλο της 10-10-1910, μας πληροφορεί ότι «με την χθεσινήν συνέλευσιν των Ελλήνων οικογενειαρχών της Ν.Υόρκης, την οποίαν προεκάλεσαν ο πατριωτικότατος Σύλλογος των ζαχαροπλαστών μας, φαίνεται εξασφαλισθείσα πλέον η ίδρυσις του ελληνικού σχολείου».


Μια προσεκτική ανάγνωση του εισαγωγικού αυτού σχολίου από το εκτενές άρθρο που ακολουθεί, μας δίνει ένα πλήθος ενδιαφερουσών πληροφοριών για τη δίψα και την αγωνία των πρώτων μεταναστών για Ελληνόγλωσση Παιδεία.


Ο όρος «Ελλήνων οικογενειαρχών» σηματοδοτεί και προσδιορίζει την αρχή της σύστασης και στον ομογενειακό χώρο, του βασικού πυρήνα της ελληνικής κοινωνίας, την Οικογένεια, με τους ισχυρούς δεσμούς της, αναδεικνύουσα , σύμφωνα με το άρθρο, ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της, αυτό για ενδιαφέρον παροχής Εκπαίδευσης και Παιδείας στα παιδιά της.


Ο χαρακτηρισμός από το δημοσιογράφο του συλλόγου των Ζαχαροπλαστών «πατριωτικότατος» , πέραν του ότι προσδιορίζει το εθνικό-πατριωτικό έργο που αναλαμβάνει για την ίδρυση σχολείου, αφήνει πιθανές ερμηνείες για έλλειμμα ενδιαφέροντος από κάποιους άλλους, ίσως και περισσότερο αρμόδιους και υπεύθυνους να ασχοληθούν με το θέμα αυτό και το οποίο προφανώς δεν έπραξαν.


Το σχόλιο αυτό σε συνδυασμό με προηγούμενο άρθρο της «Ατλαντίδας» στις 6-7-1910, με θέμα «Ο Σεπτέμβριος πλησιάζει», σύμφωνα με το οποίο «στην υπό ίδρυση επιτροπή για το Σχολείο δεν θα επιτραπή η είσοδος εκμεταλλευτών και κακοβούλων προσώπων…Θα εισέλθουν μόνον απολύτως έντιμοι και σοβαροί, εντελώς δε ακομμάτιστοι και υπέρτεροι προσωπικών παθών και φιλοδοξιών άνθρωποι, των οποίων τα ονόματα να εμπνέωσιν εμπιστοσύνην…», μας δίνει μια εικόνα της κοινωνικοπολιτικής ζωής της ομογένειας, η οποία δυστυχώς, έχει αρχίσει ήδη να κομματίζεται κι έχουν εμφανιστεί τα πρώτα δείγματα ατομικής προβολής και εγωιστικών τάσεων. Άλλωστε, στο ίδιο άρθρο, ο δημοσιογράφος θα καταλήξει με το ότι «τα πρόσωπα αυτά πρέπει να τα εκλέξουν οι οικογενειάρχαι και οι καταστημα-τάρχαι μας… Όχι δε εκείνοι, οι οποίοι τώρα μεν εργάζονται διά τη ματαίωσιν του έργου, όταν δε ίδουν ότι το Σχολείον τέινει να μεταβληθή από ιδέας εις πράξιν, θα ζητήσουν να χώσουν την ουράν των εις την υπόθεσιν… διά να δολοφονήσουν το Σχολείον μετά την ίδρυσίν του».


Θα αποβεί τελικά, προφητική η επισήμανση αυτή του δημοσιογράφου, αφού πράγματι, το πρώτο ιδρυθέν σχολείο – Greek American Institute – του οποίου η λειτουργία άρχισε το Σεπτέμβριο του 1912, θα πολεμηθεί από μερίδα της ομογένειας, στη συνέχεια θα επιδιωχθεί η ανάληψή του από τη μερίδα αυτή και αφού δεν θα το επιτύχουν θα το χαρακτηρίσουν ακόμα και «νοθοτροφείον», για λόγους μείωσης της αξίας του και παράλληλης προβολής μόνο μιας συγκεκριμένης εκκλησιαστικής κοινότητας.


Ο δημοσιογράφος της «Ατλαντίδας» συνεχίζει την περιγραφή της συνέλευσης αυτής, η οποία πρέπει να θεωρείται η πρώτη οργανωμένη ομογενειακή συνέλευση για οργανωτικό – εκπαιδευτικό θέμα, σημειώνοντας ότι ήταν «Σεμνή και από πάσης απόψεως ενδιαφέρουσα η συνάθροισις αύτη, διεξαχθείσα κοσμίως και υπό το πνεύμα της συναισθήσεως των καθηκόντων της παρούσης γενεάς προς την μέλλουσαν , ήτις δύναται να διαφυλαχθεί από του επαπειλούντος αυτήν κινδύνου της εθνικής απαλλοτριώσεως δια του ιδρυθησομένου Ελληνικού Σχολείου της Ν. Υόρκης.»


Διάφορες σκέψεις θα μπορούσαν να γίνουν από τον παραπάνω σχολιασμό για την «κοσμίως» διεξαχθείσα «συνάθροιση», σε αντιδιαστολή με πολλές άλλες συναντήσεις που εμφανίζονται στα ομογενειακά φύλλα, οι οποίες, προφανώς, όπως υπαινίσσεται και ο συντάκτης του άρθρου, δεν ήσαν τόσο κόσμιες.


Μια δεύτερη σημαντική παρατήρηση, είναι η αρκετά νωρίς δημιουργηθείσα πεποίθηση ότι η μόνη λύση για την αποφυγή του κινδύνου της «εθνικής απαλλοτριώσεως» θα επιτευχθεί μόνο μέσω της οργανωμένης εκπαίδευσης που παρέχεται σε ελληνικό σχολείο.


Σήμερα, 100 χρόνια μετά , η ίδια πεποίθηση επικρατεί και οι οργανωμένοι φορείς εξακολουθούν να αγωνίζονται για τη διατήρηση των ελληνικών σχολείων προς αποτροπή της αφομοιωτικής λαίλαπας, η οποία έχει ήδη αφομοιώσει χιλιάδες Ελλήνων, οι οποίοι είναι αμέτοχοι σε ελληνικές δραστηριότητες.


Η πρώτη επίσης , σημαντική δωρεά προς το υπό ίδρυση σχολείο είναι αυτή του συλλόγου των Ζαχαροπλαστών, όπως μας πληροφορεί η «Ατλαντίς» στο φύλλο της στις 6-7-1910. Η δωρεά αυτή, ποσού $1210, που προήλθε από έρανο των μελών του συλλόγου, μπορεί να εκτιμηθεί σήμερα ως ένα υπέρογκο ποσό, αν αναλογισθούμε ότι για την εποχή εκείνη το ενοίκιο ενός διαμερίσματος κόστιζε ποσό $2 ½.


Το δεύτερο σωματείο βιοπαλαιστών, το οποίο θα αναζητήσει το δρόμο της προόδου με την ίδρυση του σχολείου, είναι ο «Σύλλογος Ελλήνων Ανθοπωλών Ν. Υόρκης». Η εφημερίδα «Ατλαντίς», στο φύλλο της στις 8-7-1910 , αναγγέλλει με υπερηφάνεια την ένωση των προσπαθειών των δύο σωματείων της Ν. Υόρκης, και μας πληροφορεί στο άρθρο της με τίτλο «Η ιερά συμμαχία του Σχολείου», ότι: «Αξίζει ποιητικάς στροφάς και μουσικούς παιάνας, διά να διαλαληθεί εις το Ελληνικόν κοινόν, δια το οποίον είναι μεγάλης χαράς Ευαγγέλιον και μεγάλων ελπίδων προοιώνισμα, διότι η συμμαχία των δύο μεγάλων κοινοτικών παραγόντων είναι συνασπισμός κατά της αβελτηρίας και της νωθρότητας η οποία κατέχει και κρατεί από ετών εν ληθάργω την μεγάλην ελληνικήν κοινότητα της Ν. Υόρκης».


Αναδεικνύει ο δημοσιογράφος την ελπιδοφόρα συνένωση δυνάμεων των δύο σωματείων αλλά παράλληλα καυτηριάζει τη νωθρότητα και αβελτηρία μεγάλου μέρους της ομογένειας, για μεγάλο χρονικό διάστημα.


Κάθε μέσο θα αξιοποιήσουν τα δύο αυτά σωματεία προκειμένου να συγκεντρώσουν τα απαραίτητα κεφάλαια για την ίδρυση και τη λειτουργία του σχολείου. Ακόμα και εκδρομές αναψυχής θα οργανωθούν, προκειμένου να επιτευχθεί ο ιερός, όπως τον χαρακτηρίζουν , στόχος. Η «Ατλαντίδα» μας πληροφορεί στο από 11-7-1910 φύλλο της ότι, « Η επιτυχία της χθεσινής εκδρομής ήν διοργάνωσεν ο λαμπρός Σύλλογος των Ελλήνων Ζαχαροπλαστών της Ν.Υόρκης, ήτο, ως προεβλέπετο, πλήρης από πάσης απόψεως. Και δεν ήταν δυνατόν να μην είναι πλήρης, αφού η εκδρομή διωργανώθη διά τόσον ιερόν σκοπόν, ως είναι η ίδρυσις του Σχολείου.»


Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός και αποτελεί ένα σοβαρό ιστορικό στοιχείο, η δημο-σίευση στην ίδια εφημερίδα – 2 Αυγούστου 1910 – ευχαριστήριας επιστολής του Συλλόγου Ζαχαροπλαστών για τους συμμετέχοντας στην εκδρομή καθώς και του απολογισμού εσόδων κι εξόδων, με καθαρά έσοδα $1010,25, τα οποία θα διατεθούν για το σχολείο. Οι δύο αυτοί σύλλογοι Ανθοπωλών και Ζαχαροπλαστών θα αποτελέσουν τον πυρήνα και την κινητήρια δύναμη η οποία θα συμπαρασύρει τον ελληνικό τύπο, τους οργανισμούς «Πανελλήνιος Ένωση» στην αρχή και G.A.P.A (Greek – American Pan-Hellenic Assossiation) στη συνέχεια, για να ενδιαφερθούν για τα θέματα Ελληνόγλωσσης Εκπαίδευσης.


Και αυτό βέβαια θα συμβεί όταν ο κίνδυνος της αφομοίωσης ήταν μέσα στα σπίτια των ομογενών, αφού όπως μας μαρτυρεί η «Ατλαντίδα», τα παιδιά τους, ως μη λαμβάνοντα ελληνική εκπαίδευση «έμεναν άφωνα και άλαλα μη δυνάμενα να επικοινωνήσουν με τους γονείς τους »!!


Εκατό χρόνια περίπου αργότερα, η Ελληνική Ομογένεια ως σύνολο, διακατέχεται από την ίδια μεν αγωνία αλλά το πάθος και η δίψα για Ελληνική Παιδεία δεν ακολουθεί πορεία σταθερή αλλά τεθλασμένη, με περιοδικές εξάρσεις ενδιαφέροντος αλλά κι αρκετές περιόδους ανησυχητικού εφησυχασμού και απάθειας.


Εφησυχασμού από τους εκάστοτε υπεύθυνους φορείς και αδιαφορία από τους ενδιαφερόμενους ελληνικής καταγωγής ομογενείς, μια και στατιστικά στοιχεία εμφανίζουν ότι ο αριθμός των ελληνικής καταγωγής μαθητών, των μη συμμετεχόντων σε προγράμματα Ελληνικής Παιδείας, είναι πολλαπλάσιος του της «παιδεύσεως της ημετέρας μετέχοντας».


Το γεγονός, επίσης, ότι το τελευταίο ημερήσιο ελληνικό σχολείο στις Η.Π.Α., εγκαινιάσθηκε πριν από 28 ολόκληρα έτη και η οδυνηρή διαπίστωση ότι οι τάξεις των 18 λειτουργούντων ημερησίων σχολείων έχουν στην πλειοψηφία τους, περισσότερες άδειες θέσεις από αυτές των φοιτούντων μαθητών, είναι γεγονότα που πρέπει με την ευκαιρία της εορτής των Ελληνικών Γραμμάτων να προβληματίσουν όλους τους υπεύθυνους εκκλησιαστικούς, κυβερνητικούς και ομογενειακούς φορείς.


* Ο κ. Νίκος Νικολιδάκης είναι συντονιστής εκπαίδευσης του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη. Το παρόν άρθρο δημοστιεύθηκε στην ομογενειακή Εφημερίδα Greek News.