Αρχική Νέα Οικονομία Οικονομία: Ένα Ριζοσπαστικό Μοντέλο Ανάπτυξης για την Ελλάδα

Οικονομία: Ένα Ριζοσπαστικό Μοντέλο Ανάπτυξης για την Ελλάδα

8


Την ώρα που στην Ελλάδα αναλωνόμαστε για τα ελλείμματα της απογραφής και την υστέρηση της χώρας στο διεθνή ανταγωνισμό, με χρονικό ορίζοντα σκέψης και σχεδιασμού… την επόμενη εβδομάδα ή τις επόμενες εκλογές, ένας «γκουρού» σε θέματα ανάπτυξης καταθέτει το προφανές:


Οι ευκαιρίες είναι μεγάλες για την Ελλάδα και δεν χρειάζονται θεραπείες «σοκ», λέει ο Jeffrey Sachs. Αρκεί να συζητήσετε σοβαρά και με διαύγεια για το πού θέλετε να βρίσκεται η Ελλάδα σε 10 ή 20 χρόνια. Δίνει και τη συνταγή: Επιστήμη, γνώση και καινοτομία. Σε τομείς όπου έχουμε φυσικό πλεονέκτημα, όπως το κλίμα (περιβάλλον), η υγεία και η διατροφή (μακροζωία), αλλά και το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Το έχουν κάνει και άλλες χώρες -με λιγότερα συγκριτικά πλεονεκτήματα- και έχουν πετύχει. Το καλύτερο; Η Ελλάδα είναι στο πιο «επικίνδυνο» αλλά και ταυτόχρονα πιο προνομιακό σημείο του κόσμου: Ανάμεσα σε Ευρώπη και Ασία, ανάμεσα στο χριστιανισμό και το Ισλάμ. Ρίσκα, αστάθεια, αλλά και οι μεγάλες ευκαιρίες του 21ου αιώνα. Την ώρα που οι συζητήσεις στην Ε.Ε. για το νέο «πακέτο» κοινοτικών επιδοτήσεων κορυφώνονται και ύστερα από δεκαετίες απώλειας και κατασπατάλησης των κοινοτικών πόρων χωρίς στρατηγική (ρεπορτάζ σελ. 23) είναι επιτακτική η ανάγκη για διαμόρφωση -επιτέλους- νέας στρατηγικής. Ας επενδύσουμε επιτέλους στο μόνο κεφάλαιο που διαθέτουμε: το ανθρώπινο κεφάλαιο.


«Η Ελλάδα “πατώνει” σε όλους τους δείκτες που έχουν σημασία στον 21ο αιώνα: ξένες επενδύσεις, τεχνολογία, πανεπιστήμια, εφευρέσεις, Ιντερνετ… Και το μόνο σίγουρο για τα επόμενα χρόνια είναι ότι οικονομική ανάπτυξη και εισόδημα θα έρχονται μόνο από την επιστήμη, τη γνώση και την καινοτομία. Οποια χώρα δεν παράγει προϊόν και θέσεις εργασίας βασισμένες στην επιστήμη και τη γνώση… θα πεινάσει. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να πρωταγωνιστήσει σε ορισμένους τομείς της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, εξασφαλίζοντας άνοδο του βιοτικού επιπέδου».


Πρόκειται για το «ζουμί» της ομιλίας που πραγματοποίησε μία από τις εγκυρότερες φωνές σε θέματα ανάπτυξης: ο αμερικανός καθηγητής Jeffrey Sachs που μίλησε την προηγούμενη εβδομάδα στην Αθήνα, προσκεκλημένος της Ενωσης Ανώτατων Στελεχών Επιχειρήσεων (ΕΑΣΕ) για το ετήσιο «Συνέδριο Ηγεσίας».


Είχαν μόλις προηγηθεί οι «συνήθεις τοποθετήσεις» διακεκριμένων ελλήνων καθηγητών και τεχνοκρατών σε ένα στρογγυλό τραπέζι περί ανάπτυξης και ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων στην Ελλάδα: «Ναυτιλία», «τουρισμός» άντε και κανένα «ποιοτικό αγροτικό προϊόν» ήταν οι βασικές κατευθύνσεις τους.


Ο αμερικανός καθηγητής πήρε το λόγο:


Είναι αδύνατον αυτοί οι τομείς να είναι το ανταγωνιστικό σας πλεονέκτημα, γιατί ήταν οι ίδιοι και πριν από 20 και 40 χρόνια.


Οταν λέγαμε Φιλανδία πριν από 20 χρόνια σκεφτόμασταν εξαγωγές ξυλείας, χαρτοπολτού και ίσως ναυτιλία. Ο μοναδικός πελάτης της χώρας ήταν η Σοβιετική Ενωση και όταν αυτή κατέρρευσε όλοι έβλεπαν την καταστροφή: Η φιλανδική οικονομία θα εξαφανιζόταν. Σήμερα, όμως, όταν λέμε «Φιλανδία» εννοούμε ΝΟΚΙΑ. Την αιχμή της τεχνολογίας διεθνώς. Μια οικονομία που στηρίζεται στην επιστήμη και τη γνώση, που εξασφαλίζει ανάπτυξη και ευημερία στην κοινωνία της χώρας. Πρέπει και στην Ελλάδα να βρείτε τη δική σας «ΝΟΚΙΑ».


Κόμβος για μπίζνες


Το βασικό για μια χώρα είναι να μετατραπεί σε «κόμβο» για ένα κομμάτι της παγκόσμιας οικονομίας. Η Ελλάδα είναι σε καλή θέση για να γίνει κόμβος («hub») για τις μπίζνες στην περιοχή των Βαλκανίων, αλλά και της Ασίας και της Μέσης Ανατολής. «Πού αλλού θα μπορούσε να γίνει αυτό. Αμφιβάλλω ότι το Βελιγράδι, η Σόφια ή η Αγκυρα μπορούν να παίξουν το ρόλο. Μπορείτε να το κάνετε εσείς», είπε.


Απαρίθμησε, βέβαια, ορισμένες προϋποθέσεις: Από τις υποδομές (δρόμοι, λιμάνια κ.λπ.) που χρειάζονται βελτίωση, μέχρι τις πολιτικές, εμπορικές και διπλωματικές διασυνδέσεις με την περιοχή που πρέπει να αναβαθμιστούν. «Ο καλύτερος πλασιέ της ελληνικής οικονομίας πρέπει να είναι η κυβέρνησή της. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας γυρνάει όλο τον κόσμο για να προωθήσει τα βραζιλιάνικα προϊόντα» ανέφερε.


«Η περιφερειακή πολιτική στα Βαλκάνια, βέβαια, είναι περίπλοκη και ασταθής, συμπλήρωσε. Ισως αυτός να είναι ο βασικός λόγος που η Ελλάδα δεν είναι Ιρλανδία, αλλά δεν μπορείτε να αποκλείσετε καμία χώρα από τη διασύνδεση».


Κλειδί για την σταθεροποίηση των σχέσεων στην περιοχή χαρακτήρισε την Ευρωπαϊκή Ενωση. «Η Τουρκία πρέπει να μπει στην Ε.Ε. και το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι στην «κόψη» μεταξύ Δύσης και Ανατολής προκαλεί εντάσεις, αλλά μπορεί να αποδειχθεί και καλή ευκαιρία, μια καλή αρχή για να λυθεί το μεγάλο διεθνές θέμα της εξελισσόμενης διαίρεσης μεταξύ χριστιανισμού και ισλάμ. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση που η Ελλάδα ήταν εκείνη που απέρριψε τη λύση για το Κυπριακό (σ.σ.: σχέδιο Ανάν). Το κυπριακό πρέπει να διευθετηθεί. Θα είναι καλό πολιτικά και οικονομικά».


Ποιότητα ζωής


Το κοινωνικό υπόβαθρο στην Ελλάδα είναι υψηλό, αλλά η χώρα υστερεί σε ορισμένους τομείς. «Εχετε υψηλό βιοτικό επίπεδο και καλή ποιότητα ζωής. Και τα δύο ανεβαίνουν, αλλά όχι όσο θα έπρεπε.


Υπάρχει καλή βασική εκπαίδευση, αλλά η ανώτατη εκπαίδευση υστερεί πολύ για τις απαιτήσεις του 21ου αιώνα. Επίσης έχετε πολύ χαμηλό ποσοστό συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική και την οικονομία. Ετσι, αφήνετε ανεκμετάλλευτο ένα τεράστιο αναπτυξιακό δυναμικό».


Το αγαπημένο παράδειγμα του Sachs είναι οι σκανδιναβικές χώρες, που έρχονται πρώτες σε γυναικεία συμμετοχή: Πληρώνουν τεράστιους φόρους για να χρηματοδοτήσουν ένα πανάκριβο κράτος πρόνοιας, που «φροντίζει» τα παιδιά και απελευθερώνει παραγωγικά τις γυναίκες, αλλά παρά το μεγάλο κόστος, το τελικό αποτέλεσμα είναι συνολικά να έχουν όλοι υψηλότερο εισόδημα.


Στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία όλα έρχονται από τις ιδέες και την καινοτομία, ανέφερε ο Sachs και συμπλήρωσε: Η Ελλάδα, όμως, δεν δείχνει να κάνει καμμία προσπάθεια στην έρευνα και την τεχνολογία. Παρουσιάζει διεθνώς από τις χειρότερες επιδόσεις σε ευρεσιτεχνίες, επενδύσεις για έρευνα και τεχνολογία, διάδοση του Ιντερνετ κ.λπ. Υπάρχουν πολλά πανεπιστήμια, αλλά λείπει η εκπαίδευση υψηλής ποιότητας. Εκπαίδευση ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο. Που θα μπορούσε να γίνει εξαγωγικό προϊόν.


Οι Σκανδιναβοί


«Η καινοτομία δεν έρχεται από το πουθενά, είναι θέμα επένδυσης» εξήγησε ο Sachs και έφερε και πάλι το σκανδιναβικό παράδειγμα. «Η οικονομία των σκανδιναβικών χωρών μοιάζει αδύνατη: Πάνω από το 50% του ΑΕΠ κατευθύνεται σε φόρους. Θεωρητικά η οικονομία θα έπρεπε να στραγγαλίζεται. Στην πραγματικότητα, όμως, οι φόροι αυτοί επενδύονται στην ανώτατη εκπαίδευση, στην επιστήμη και στο ρόλο του κράτους ως προαγωγού της έρευνας και της γνώσης. Και η επένδυση αυτή αποδίδει πολλαπλάσιο εισόδημα από ό,τι στην Ελλάδα».


Ωραία λόγια, θα σκέφτηκαν πολλοί. Οι γνωστές «αμερικανιές». Ομως ο Sachs μόνο τυπικό αμερικανάκι δεν είναι.


Σε κάθε ευκαιρία επικρίνει την κυβέρνηση Μπους για την οικονομική και την εξωτερική πολιτική της. Κατατάσσεται στους 100 ανθρώπους με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο από το περιοδικό «Time» και χαρακτηρίστηκε «πιθανώς ο πιο σημαντικός οικονομολόγος παγκοσμίως» από το περιοδικό των «New York Times». Τακτικός καθηγητής από τα 28 του χρόνια, έχει διδάξει στην creme de la creme των πανεπιστημίων (London School of Economics, Yale, Oxford).


Σήμερα διδάσκει «Διατηρήσιμη ανάπτυξη» στο Columbia όπου διευθύνει το «Earth Institute». Στόχος του, η εξάλειψη της φτώχειας, σκοπός για τον οποίο έχει γυρίσει πάνω από 100 χώρες τα τελευταία χρόνια. Είναι ειδικός σύμβουλος του γ.γ. του ΟΗΕ Κόφι Ανάν και υπήρξε σύμβουλος πολλών πρωθυπουργών σε θέματα ανάπτυξης.


Στο βιβλίο του «Το Τέλος της Φτώχειας» (όπου προτείνει τη λύση στο πρόβλημα μέσα σε 25 χρόνια και το οποίο προλογίζει ο Bono, τραγουδιστής του ροκ συγκροτήματος U2) γράφει ότι «οι εφημερίδες θα έπρεπε καθημερινά να ξεκινούν με την είδηση: «Περισσότεροι από 20.000 άνθρωποι χάθηκαν χθες λόγω ακραίας φτώχειας».


Εχει φανατικούς «θαυμαστές» αλλά και επικριτές, οι οποίοι του καταλογίζουν ότι μερικές από τις συμβουλές του (κυρίως αυτή για γενναιόδωρη και διαρκή οικονομική βοήθεια από τη Δύση προς τον Τρίτο κόσμο) μοιάζουν με τις ιδέες των δεκαετιών του 1950 και 1960 που έβαλαν την Αφρική στην «παγίδα της φτώχειας».


Ή τον κατηγορούν για «ουτοπιστή» ή, ακόμα, τον χρεώνουν με λάθη προσαρμογής στις ανατολικές χώρες μετά το 1989. Ακόμα κι αυτοί, όμως, τον χαρακτηρίζουν «το σπουδαιότερο οικονομικό μεταρρυθμιστή διεθνώς τις τελευταίες δύο δεκαετίες» και, όταν μιλάει, ακούν με προσοχή.


Τα ελληνικά ατού



«Στη Νέα Υόρκη το κλασικό θέμα συζήτησης είναι η μεσογειακή διατροφή και γιατί οι Ελληνες έχουν προσδόκιμο ζωής μεγαλύτερο από τους άλλους Ευρωπαίους. Αυτό είναι μια επιχειρηματική ευκαιρία. Σε αυτούς τους τομείς πρέπει να επενδύσετε», επισημαίνει ο Sachs. Παρά την υστέρηση, πιστεύει ότι η ελληνική οικονομία μπορεί να καταστεί πρωτοπόρα διεθνώς επενδύοντας στη γνώση, την επιστήμη και την τεχνολογία σε ορισμένους τομείς που ταιριάζουν στη γεωγραφική θέση και στην παράδοση της χώρας: Παιδεία, υγεία, χρηματοπιστωτικά, επικοινωνία και περιφερειακές μπίζνες.


* Η θέση της χώρας προσφέρεται για να γίνει οικονομικός και επιχειρηματικός «κόμβος» στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ειδικά στον χρηματοπιστωτικό τομέα, η Ελλάδα έχει «τεράστιο πλεονέκτημα» για να γίνει το κέντρο της περιοχής.


* Πρέπει να αναπτυχθούν διεθνώς ανταγωνιστικά πανεπιστήμια, δημόσια αλλά και ιδιωτικά, ώστε να ενισχυθεί η έρευνα και η καινοτομία σε τομείς που «ταιριάζουν» στην Ελλάδα, όπως ενέργεια, νανοτεχνολογία βιοτεχνολογία, αγροτεχνολογία, προστασία περιβάλλοντος. «Οι Ισλανδοί είναι 270.000 άνθρωποι απομονωμένοι πάνω σ’ ένα κομμάτι πάγο στον Αρκτικό Κύκλο. Πριν μερικές δεκαετίες πουλούσαν ψάρια. Σήμερα είναι επιχειρηματίες διεθνούς επιπέδου στη βιοτεχνολογία, την ιατρική, τα προσθετικά ανθρώπινα μέλη κ.ά. Παρότι μιλούν 2-3 γλώσσες ο καθένας, μεταφράζουν τα πάντα στα ισλανδικά και διατηρούν τη γλώσσα τους επί 1.000 χρόνια», ανέφερε χαρακτηριστικά.


* Ο τομέας της παροχής υπηρεσιών υγείας και «ευζωίας», υγιεινής διατροφής κ.λπ. μπορεί να αναδειχθεί σε διεθνώς ανταγωνιστικό εξαγωγικό τομέα.


«Ανειδίκευτος, ίσον πάμπτωχος τον 21ο αιώνα»



Ανατροπές στις οικονομικές συνθήκες προβλέπει ο Jeffrey Sachs. «Η παγκοσμιοποίηση φέρνει πολλές ανασφάλειες. Η είσοδος 2,4 δισ. ανθρώπων στην διεθνή οικονομία (Κίνα και Ινδία) αλλάζει δραματικά τα δεδομένα. Η οικονομική ανάπτυξη θα έρθει μόνο με την τεχνολογική πρόοδο και την εκμετάλλευση της γνώσης. Και αντιστρόφως, η διεύρυνση του διεθνούς εμπορίου θα αυξήσει τη γνώση και την τεχνολογία. Στον 21ο αιώνα οι αμοιβές για την ανειδίκευτη εργασία θα είναι κάτω από τα όρια τα φτώχειας.


Οποια χώρα δεν μπορεί να δημιουργήσει θέσεις εργασίας με βάση τη γνώση και την επιστήμη θα “κολλήσει” για πολλά χρόνια, με χαμηλό εισόδημα και απώλεια βιοτικού επιπέδου».


* Σύμφωνα με τον Sachs, το να επιχειρήσει κάποιος να αντισταθεί στις δυνάμεις της παγκοσμιοποιημένης αγοράς είναι όχι μάταιο και βλαβερό.


* «Εάν επιχειρήσετε να προστατεύσετε την αγορά σας από τη μετακόμιση θέσεων εργασίας στη Βουλγαρία η οικονομία θα μπει σε ύφεση. Η ανάπτυξη θα έρθει με το άνοιγμα στη διεθνή αγορά, την εισαγωγή τεχνολογίας, καινοτομίας και κεφαλαίου. Μην σκέφτεστε πώς θα σταματήσετε τα κινέζικα προϊόντα, αλλά τι μπορείτε να πουλήσετε στην Κίνα».


* Μόνο το άνοιγμα στη διεθνή οικονομία μπορεί να φέρει ανάπτυξη. «Η Κίνα ήταν η πρώτη παγκόσμια δύναμη το έτος 1500 μ.Χ.» πιστεύει ο Jeffrey Sachs. «Εκανε όμως το τραγικό πολιτικό λάθος να κλείσει τα σύνορά της και έμεινε στο περιθώριο για 500 χρόνια. Στο μέλλον, η Ασία θα είναι η μεγαλύτερη υπερδύναμη. Εκεί θα σημειωθεί η μεγαλύτερη ανάπτυξη και άνοδος του βιοτικού επιπέδου».


Παρ’ όλο που η Ελλάδα είναι τελευταία σε εισαγωγή ξένων επενδύσεων και αντιμετωπίζει δημοσιονομικά προβλήματα, ο αμερικανός καθηγητής εκτίμησε ότι η οικονομία δεν είναι σε κρίση και δεν χρειάζονται ακραίες λύσεις, απότομες προσαρμογές και μεγάλες περικοπές.


«Χρειάζονται μόνο στρατηγικές προσαρμογές, με ρεαλιστική καθοδήγηση της οικονομίας και, το κυριότερο, με βασικό θέμα της πολιτικής το ζήτημα “Πού θα βρίσκεται η χώρα σε 10 χρόνια”. Η κυβέρνηση δεν πρέπει να περιμένει από την αγορά να αποφασίσει. Πρέπει να δίνει στρατηγικές κατευθύνσεις. Και ο ορθός αλλά και αποτελεσματικός τρόπος για να λαμβάνονται αποφάσεις, είναι να παρουσιάζονται με σοβαρότητα οι εναλλακτικές, οι επιπτώσεις και οι προοπτικές για κάθε μεγάλο ζήτημα».

Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ