Αρχική Νέα Εκπαίδευση - Επιστήμη Χρήστος Κάτσικας: βιβλίο για την αναδιάρθρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

Χρήστος Κάτσικας: βιβλίο για την αναδιάρθρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

5


“Επί κυμάτων σφοδράς εποχής βαδίζουμε”
Κική Δημουλά
Το νέο βιβλίο του Χρήστου Κάτσικα αποτελεί καίρια παρέμβαση στα δρώμενα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χώρα μας.
Όπως επισημαίνει ο Νίκος Θεοτοκάς στον πρόλογο του βιβλίου “αποτελεί εργαλείο για την κατανόηση των αλλαγών που συντελούνται και μεταβάλλουν το χαρακτήρα, τις λειτουργίες και τη δομή των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων”.
Ο συγγραφέας με τον τρόπο που παρουσιάζει το θέμα του δίνει στον αναγνώστη αφενός μεν να ενημερωθεί για τις συμφωνίες που οδήγησαν στο σημερινό πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αφετέρου δε να κατανοήσει σε βάθος τη φυσιογνωμία των επικείμενων μεταρρυθμίσεων. Έτσι στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του παρουσιάζει την πορεία από τη Sorbonne στην Bologna και από εκεί στο Bergen της Νορβηγίας.
Σε κάθε γραμμή της ανάλυσης του, ο Χρήστος Κάτσικας προσπαθεί να φωτίσει το νήμα που συνδέει τις μεταρρυθμίσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με τις αλλαγές στην υποδομή της καπιταλιστικής οικονομίας και κοινωνίας. Προβάλλει έτσι ένα ερμηνευτικό σχήμα, την ταξική ανάλυση, που δυστυχώς στις μέρες εγκαταλείπεται όλο και πιο πολύ προς όφελος ερμηνευτικών σχημάτων που ανακυκλώνονται σε μια φαινομενολογική αντιμετώπιση των ζητημάτων καθώς κατακερματίζουν τον κοινωνικό σχηματισμό σε αυτόνομες σφαίρες (οικονομία, κοινωνία, πολιτική, πολιτιστική σφαίρα) και βλέπουν τις όποιες αλλαγές συντελούνται, είτε ως αποτέλεσμα της τροποποίησης συσχετισμών δυνάμεων σε κάθε επιμέρους σφαίρα, όπου οι διαφορές των συσχετισμών μπορεί να είναι ακόμη και … πολιτισμικές, είτε ως αποτελέσματα ενός τεχνολογικού εξελικτικισμού, ο οποίος οδηγεί στη μοιρολατρία του τύπου: “οι νέες τεχνολογίες της πληροφορικής επιβάλλουν την αλλαγή στο περιεχόμενο των σπουδών…” και οι οποίες αγνοούν ότι η διάρθρωση και το περιεχόμενο των πανεπιστημίων αντανακλούν ταξικούς συσχετισμούς και ιδεολογικές παραμέτρους, πέρα από την τεχνολογική εξέλιξη.
Έτσι, ο συγγραφέας φωτίζει τη σχέση των εξελίξεων υπό το πρίσμα του Λευκού Βιβλίου για την εκπαίδευση δείχνοντας ότι το κάθε κομμάτι των ρυθμίσεων στην εκπαίδευση δεν αποτελεί ένα απλό νομοθέτημα, αλλά είναι μια ψηφίδα ενός ευρύτερου σχεδίου που εξυφαίνεται εδώ και χρόνια με απώτερο σκοπό την ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης και την ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων.
Η σταδιακή αύξηση των φοιτητών τα τελευταία δέκα χρόνια, η πολιτική της υποχρηματοδότησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ο ρόλος του ΕΠΕΑΕΚ, η δημιουργία τμημάτων χωρίς επαγγελματικά δικαιώματα και χωρίς συγκεκριμένο επαγγελματικό προφίλ αποτελούν – όπως φαίνεται στο βιβλίο – το στρώσιμο του δρόμου για την νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση.
Κλείνοντας, οφείλουμε να επισημάνουμε και μια έλλειψη του βιβλίου. Αν και ο τίτλος αναφέρει τον “Ευρωπαϊκό χώρο” η ανάλυση του Χρήστου Κάτσικα περιορίζεται στο τι συμβαίνει στην Ελλάδα. Επειδή δεν είναι λίγοι εκείνοι που θα σπεύσουν να κατηγορήσουν το συγγραφέα ότι “κινδυνολογεί”, θα έπρεπε να υπάρχει στο βιβλίο και ένα αναλυτικό κεφάλαιο με το τι έχει συμβεί σε χώρες που εφαρμόζουν την Μπολόνια. Τι γίνεται στην Ολλανδία, στην Εσθονία, στη Γαλλική Κοινότητα του Βελγίου, τη Νορβηγία, τη Δανία και την Ελβετία, όπου η δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση έχει στην κυριολεξία ιδιωτικοποιηθεί και έχει καταρρεύσει. Μια ζοφερή πραγματικότητα που η ESIB (Εθνικές Ενώσεις Φοιτητών της Ευρώπης) παρουσίασε στο Μπέργκεν της Νορβηγίας. Μια εικόνα που δεν διαφέρει στο ελάχιστο, από αυτό που παρουσιάζει ως εξέλιξη των πραγμάτων ο Χρήστος Κάτσικας για τη χώρα μας.

Η ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου “Από τη Sorbonne και τη Bologna στη Σύνοδο ελέγχου στο Bergen της Νορβηγίας” παρουσιάζεται η ιστορία των σχεδίων αναδιάρθρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε συνάρτηση με τις αποφάσεις που πάρθηκαν από τους υπουργούς Παιδείας της ΕΕ από το 1999 (Διακήρυξη της Μπολόνια) μέχρι και το Μάιο του 2005 (Συνάντηση Υπουργών Παιδείας στο Μπέργκεν της Σουηδίας).
Στο δεύτερο κεφάλαιο “Επιχείρηση αναδιάρθρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης” αναλύονται τα “κρίσιμα” σημεία των συμφωνιών των Υπουργών Παιδείας των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι συνέπειες αυτών των αποφάσεων. Ο χαρακτήρας και οι νέες κατευθύνσεις των σπουδών, οι κύκλοι σπουδών, το θέμα του 3 – 5 – 8, οι πιστωτικές μονάδες, η κινητικότητα, τα Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών κλπ “φωτίζονται” ως τμήματα ενός παζλ το οποίο συνδέεται με ένα ενιαίο στρατηγικό στόχο για το πανεπιστήμιο και τη σχέση του με την αγορά.
Στο τρίτο κεφάλαιο “Αξιολόγηση και δημόσια χρηματοδότηση” αποκαλύπτεται ότι η δημόσια υποχρηματοδότηση των ιδρυμάτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι πολιτική κατεύθυνση καθώς από τη μια αποτελεί το μέσο δια του οποίου εκβιάζονται τα ιδρύματα να συναινέσουν στη στρατηγική της μετάλλαξης του πανεπιστημίου και από την άλλη τα αναγκάζει να υιοθετήσουν τη συμπεριφορά ιδιωτικής επιχείρησης για να βρουν νέους πόρους και τους πανεπιστημιακούς να μετεξελιχθούν σε μάνατζερς. Στα πλαίσια αυτά παρουσιάζεται ο ρόλος των ΕΠΕΑΕΚ και της “αξιολόγησης” ως υποσύνολα της γενικής στρατηγικής για την άλωση της Ανώτατης Εκπαίδευσης από την οικονομία της αγοράς.
Στο τέταρτο κεφάλαιο “Τι συντελείται ήδη στα ελληνικά Πανεπιστήμια” παρουσιάζεται και αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο η κυρίαρχη πολιτική επιχειρεί να νομιμοποιήσει τις παρεμβάσεις της στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Παράλληλα ο φακός της ανάλυσης πλησιάζει στις αλλαγές που ήδη έχουν γίνει στα τριτοβάθμια ιδρύματα και στις τάσεις που ήδη έχουν διαμορφωθεί στις κατευθύνσεις τους δίνοντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των εξελίξεων στην τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο που έχει το χαρακτήρα παραρτήματος μπορεί ο αναγνώστης να βρει και να μελετήσει σε ελληνική μετάφραση τις βασικές αποφάσεις της ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής πολιτικής όπως αυτές αποτυπώνονται στη “Διακήρυξη της Sorbonne” (1998), στη “Διακήρυξη της Bologna” (1999), στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας (2000), στο “μήνυμα της Σαλαμάνκα προς την Πράγα” (2001) στο “Ανακοινωθέν της Πράγας” (2001) και στο Ανακοινωθέν του Βερολίνου (2003).

Κώστας Θεριανός