Αρχική Απόψεις Συνεντεύξεις Κέντρο Πρόληψης Χίου: Τα οπτικοακουστικά μέσα στην πρόληψη χρήσης ουσιών

Κέντρο Πρόληψης Χίου: Τα οπτικοακουστικά μέσα στην πρόληψη χρήσης ουσιών

19


Κέντρο Πρόληψης Χίου
Ροδοκανάκη 4 Χίος  82100
Τηλ/ Fax 2271020838, 40704
Email:kphiou@otenet.gr
http:www.prolipsihiou.gr


Τα οπτικοακουστικά μέσα στην υπηρεσία της πρόληψης της χρήσης ουσιών


Τα οπτικοακουστικά μέσα, και ειδικότερα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης έχουν πολλές φορές κατηγορηθεί ότι συμβάλλουν στην ανάπτυξη διάφορων ψυχολογικών προβλημάτων, μεταξύ άλλων και για τη χρήση ουσιών, καθώς έχει αποδειχθεί ότι είναι σημαντικοί παράγοντες που συντελούν στη διαμόρφωση πεποιθήσεων και συμπεριφορών.
Το πρότυπο που προβάλλουν αφορά στην εύκολη λύση, στην επιδίωξη της γρήγορης επιτυχίας και της άμεσης ηδονής. Ως μέσα για την επίτευξη αυτών των στόχων προτείνονται διάφορα καταναλωτικά προϊόντα, με συνέπεια το άτομο να εξιδανικεύει την ύλη και να αναλώνεται στο κυνήγι καταναλωτικών αγαθών, σε βάρος των διαπροσωπικών σχέσεων και με συνέπεια την ανάπτυξη ποικίλων ψυχολογικών προβλημάτων (άγχος, κατάθλιψη, εξάρτηση από ουσίες κ.ά.).
Σε πρόσφατη έρευνα (2005)1 στις ΗΠΑ φάνηκε ότι οι έφηβοι εκτίθενται σε ποικίλες μορφές διαφημίσεων για οινοπνευματώδη ποτά? εκτός από την τηλεόραση και τα περιοδικά, διαφημίσεις για αλκοόλ υπάρχουν σε μαγαζιά και σε χώρους μουσικών και αθλητικών εκδηλώσεων. Η πληθώρα των διαφημίσεων καλλιεργούσε μια προδιάθεση για κατανάλωση ήδη από την εφηβεία, αν απουσίαζαν και οι προστατευτικοί παράγοντες (ελλιπής γονική παρακολούθηση).
Τα οπτικοακουστικά μέσα ασκούν μεγάλη επιρροή, αλλά όπως οποιοδήποτε άλλο μέσο, εξυπηρετούν τους σκοπούς και μεταφέρουν τα μηνύματα όσων τα διαχειρίζονται, που συνήθως πρόκειται είτε για δημιουργία κινήτρων για κατανάλωση, είτε για διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης. Μπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν και στην υπηρεσία της πρόληψης της χρήσης ουσιών, αρκεί να υπάρχει ο κατάλληλος σχεδιασμός.
Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες με αγαθές προθέσεις. Αν όμως παραγνωρίσουμε τα χαρακτηριστικά των εφήβων η καλή πρόθεση οδηγεί σε ανεπιθύμητες συνέπειες. Οι κινηματογραφικές ταινίες με θέμα τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών μπορούν να ευαισθητοποιήσουν κυρίως τους ενήλικες που έχουν ήδη αναπτύξει ψυχολογικούς μηχανισμούς και κριτική ικανότητα για να αντισταθούν στη χρήση. Για έναν έφηβο, όμως η εικόνα της χρήσης, σε συνδυασμό με την αίσθηση του απαγορευμένου και του περιθωρίου ενδέχεται να γίνουν ελκυστικές και να καταστούν προκλήσεις.
Ο εν δυνάμει ρόλος της οπτικοακουστικής τεχνολογίας και των ΜΜΕ για την πρόληψη μελετήθηκε στην εκδήλωση που διοργάνωσαν το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) και ο Οργανισμός Κατά των Ναρκωτικών (Ο.ΚΑ.ΝΑ.) στις 26-30 Ιουνίου στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού με τίτλο: “Η οπτικοακουστική τεχνολογία στην υπηρεσία της πρόληψης της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών”, με τη συμμετοχή ειδικών στους Τομείς της Πρόληψης και της Θεραπείας από φορείς της Ελλάδας (ΟΚΑΝΑ, ΕΠΙΨΥ, 18 Άνω, ΚΕΘΕΑ, Κέντρα Πρόληψης) και του Εξωτερικού (Βέλγιο, Γαλλία, Σλοβενία, Φιλανδία).
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης προβλήθηκαν 8 ταινίες, που απεικονίζουν το πρόβλημα της χρήσης ουσιών ή τους ψυχοκοινωνικούς προστατευτικούς παράγοντες, 1 θεατρικό δρώμενο, εκπαιδευτικά βίντεο και 25 διαδραστικές ιστοσελίδες. Έγινε παρουσίαση επιτραπέζιων παιχνιδιών ειδικά σχεδιασμένων για την πρόληψη, ενώ υπήρχε διαρκής έκθεση εκπαιδευτικού υλικού, αφισών και ενημερωτικών φυλλαδίων και έργων ζωγραφικής από θεραπευόμενους σε προγράμματα απεξάρτησης.
Από τις εισηγήσεις των ειδικών συνάγονται τα ακόλουθα συμπεράσματα: Η χρήση των οπτικοακουστικών μέσων πρέπει να συνδέεται με τα ενδιαφέροντα των εφήβων και των νέων, να χρησιμοποιούνται σύγχρονες τεχνολογίες και μοντέρνα γραφικά. Επίσης, η φιλοσοφία που διέπει τις καμπάνιες για την πρόληψη στην Ευρώπη έχει αλλάξει. Αποφεύγεται η χρήση του φόβου ως μέσο πειθούς, καθώς μπορεί να επηρεάσει μόνο όσους δεν έχουν ανάγκη να πεισθούν, ενώ θεωρούνται αποτυχημένες οι καμπάνιες με “κλειστά” και σκληρά μηνύματα ή νουθεσίες· οι διαφημίσεις έχουν συνδυαστεί με ευχάριστα μηνύματα και οι δυσάρεστες εικόνες απωθούν το θεατή.
Η κοινότητα καλείται να συμμετάσχει στο έργο της πρόληψης πλέον ενεργά. Οι παρεμβάσεις σε σχολεία της Ευρώπης ήταν αποτελεσματικότερες όταν υπήρχε συμμετοχή ολόκληρου του συστήματος, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Global Rock στη Μεγάλη Βρετανία, όπου η μουσική και το θέατρο είναι δραστηριότητες που συμμετέχουν οι μαθητές και οι οποίες έχει φανεί ότι αποτελούν μεθόδους πρόληψης.
Αρωγοί στον τομέα της πρόληψης στην Ευρώπη είναι και τα τηλεφωνικά δίκτυα και το Διαδίκτυο. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας, το άτομο που κάνει χρήση εξαρτησιογόνου ουσίας μπορεί να ενημερωθεί για τις επιπτώσεις της χρήσης (www.prevnet.net, www.prolipsi.gr, www.aboutdrugs.ie) ή να αναζητήσει βοήθεια εξ αποστάσεως (www.helplines.org.uk). Για τα παιδιά έχουν σχεδιαστεί ειδικά παιχνίδια στο Διαδίκτυο (“Fly on Drugs” στο www.games-area.com). Φυσικά, όμως, καμία τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανθρώπινη επαφή.
Το Κέντρο Πρόληψης Χίου διαθέτει ιστοσελίδα (www.prolipsihiou.gr) και διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail: kphiou@otenet.gr), στην οποία μπορεί ο επισκέπτης να πληροφορηθεί για την ταυτότητα και τις δράσεις του Κέντρου, και να ενημερωθεί για τις προτάσεις μας για οπτικοακουστικό υλικό που αφορά στην πρόληψη (ταινίες, βιβλιογραφία, ενημερωτικά φυλλάδια), ενώ έχει και τη δυνατότητα αποστολής σύντομων μηνυμάτων στο Κέντρο.
Στο Κέντρο Πρόληψης υπάρχουν βιβλία και πρόσφατα άρθρα για έρευνες σχετικά με την πρόληψη και τις εξαρτήσεις, ενημερωτικά βίντεο με διαλέξεις γνωστών ψυχολόγων, μαρτυρίες πρώην χρηστών, ντοκιμαντέρ, ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες οικογενειών, ταινίες, Ευρωπαϊκές μελέτες για τα ναρκωτικά, εκπομπές για την αγωγή υγείας και τις οικογενειακές σχέσεις και από την Ημερίδα που διοργάνωσε το Κέντρο Πρόληψης τον Απρίλιο του 2004, με εισηγήσεις ειδικών για θέματα εξάρτησης και πρόληψης της χρήσης ουσιών.


Στράτος Τσουκάρης
Κλινικός Ψυχολόγος
1 Ellickson, P.L., Collins, R.L., Hambarsoomians, K. & McCaffrey, D.F. (2005). Οι Διαφημίσεις Αλκοόλ Ενισχύουν τη Χρήση Αλκοόλ στους Εφήβους; Αποτελέσματα από μια Μακροχρόνια Εκτίμηση. Εξαρτήσεις, 7, 53-75.