Αρχική Νέα Τοπικά Εκστρατεία της Υπατης Αρμοστείας για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα

Εκστρατεία της Υπατης Αρμοστείας για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα

6

Πρόσφυγες… Κάτι παιχνίδια που παίζει η ζωή…


Εκστρατεία της Υ.Α. για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα


Εκστρατεία για τα ποικίλα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα, καθώς και για τη ζωτικής σημασίας προστασία που χρειάζονται, ξεκινάει η Αντιπροσωπεία της Ύπατης Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα (Υ.Α.). Η εκστρατεία κάνει έναν παραλληλισμό ανάμεσα στα παιχνίδια που παίζουν τα παιδιά και τα “παιχνίδια της ζωής” που αναγκάζονται να βιώσουν οι πρόσφυγες -θύματα διωγμού λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικής προέλευσης, πολιτικών πεποιθήσεων ή συμμετοχής σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα.


Οι πρόσφυγες τρέχουν “κυνηγημένοι”, “κρύβονται” φοβισμένοι, προκειμένου να σώσουν τη ζωή τους ή να διατηρήσουν την ελευθερία τους. Τις περισσότερες φορές, προσπαθούν να ξεφύγουν από καταπιεστικά καθεστώτα που τους εκδιώκουν ή από κράτη που είναι αδύναμα ή απρόθυμα να τους προστατεύσουν. Μέσα σε μια νύχτα, μπορεί να χάσουν τα πάντα: σπίτι, δουλειά, σχολείο, φίλους και συγγενείς. Οι πιο “τυχεροί” ανάμεσά τους τρέπονται σε φυγή έχοντας δίπλα τους την οικογένειά τους. Κάποιοι άλλοι όχι. Πολλοί έχουν βιώσει ακραίες τραυματικές καταστάσεις και βασανιστήρια. Κι έπειτα, για να συνεχίσουν να ζουν, πρέπει να βρουν καταφύγιο σε μια άλλη χώρα και να πάρουν “άσυλο”, κάτι που συχνά αποδεικνύεται πολύ δύσκολο.


Η κ. Κάρεν Μ. Φάρκας, Αντιπρόσωπος της Υ.Α. στην Ελλάδα, δηλώνει: “Τα κράτη έχουν το νόμιμο δικαίωμα να ελέγχουν τα σύνορά τους εν όψει της αυξανόμενης παράνομης μετανάστευσης και των ζητημάτων ασφάλειας που σχετίζονται και με την τρομοκρατία. Όμως, ανάμεσα σε αυτή τη μεγάλη εισροή ανθρώπων στην Ελλάδα, υπάρχει ένας μικρός αριθμός ανδρών, γυναικών και παιδιών που αναζητούν ασφάλεια. Ανησυχούμε διότι ο εντοπισμός αυτών των ανθρώπων πρέπει να γίνεται σε πρώιμο στάδιο. Μερικοί από αυτούς έχουν ιδιαίτερες ανάγκες και άρα χρειάζονται ιδιαίτερη μέριμνα”.


Η εκστρατεία επικεντρώνεται σε μια σειρά από θέματα που χρήζουν αντιμετώπισης, μεταξύ των οποίων: οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες στην προσπάθειά τους να εισέλθουν στην Ελλάδα και να κάνουν αίτηση ασύλου, ο περιορισμένος αριθμός ατόμων στα οποία χορηγείται άσυλο, οι συνθήκες κράτησης και τα μέτρα που απαιτούνται για την προστασία συγκεκριμένων ευάλωτων ομάδων που αιτούνται άσυλο, όπως γυναικών, παιδιών, θυμάτων βασανιστηρίων και ναρκών.


“Υποστηρίζουμε τις προσπάθειες των ελληνικών αρχών να εκπληρώσουν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους. Με το προηγούμενο υπουργικό σχήμα, έγιναν κάποια βήματα μπροστά και ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε και περαιτέρω προκειμένου να βελτιώσουμε την κατάσταση στην Ελλάδα και να επιτρέψουμε στους πρόσφυγες να ζήσουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια”, επεσήμανε η κ. Φάρκας. “Εκτιμούμε ιδιαίτερα τη συνεργασία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της κοινωνίας των πολιτών”, είπε ολοκληρώνοντας η Αντιπρόσωπος της Υ.Α.


Ιστοσελίδα:  www.unhcr.org  (Αγγλικά)
                           www.unhcr.gr (Ελληνικά)


ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ Υ.Α.
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ


* Ποιος είναι πρόσφυγας.  Οι πρόσφυγες φεύγουν από τη χώρα τους για να σώσουν τη ζωή τους και δεν μπορούν να επιστρέψουν, εάν δεν αλλάξουν οι συνθήκες που επικρατούν εκεί.  Η Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων ορίζει ως πρόσφυγα το άτομο που “εξαιτίας δικαιολογημένου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικής προέλευσης, συμμετοχής σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα ή πολιτικών πεποιθήσεων, βρίσκεται εκτός της χώρας καταγωγής του και δεν μπορεί ή, εξαιτίας αυτού του φόβου, δεν επιθυμεί να απολαμβάνει την προστασία της χώρας αυτής…”.  ΗΥ.Α. θεωρεί πρόσφυγες και όσους εγκαταλείπουν τα σπίτια τους λόγω συγκρούσεων, εμφύλιων πολέμων, εθνικιστικής, φυλετικής και θρησκευτικής βίας. Αντίθετα, οι οικονομικοί μετανάστες συνήθως εγκαταλείπουν τη χώρα τους εθελοντικά αναζητώντας καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Σε περίπτωση που επιλέξουν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, θα συνεχίσουν να έχουν την προστασία της χώρας τους. Στην Ελλάδα, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο αντιπροσωπεύουν ένα πολύ μικρό ποσοστό (περίπου 13.000) από τους ένα εκατομμύριο και πλέον αλλοδαπούς, κυρίως παράνομους μετανάστες, που βρίσκονται σήμερα στην Ελλάδα.  Το 2005, αναγνωρίστηκαν ως πρόσφυγες 39 άτομα, κυρίως από το Ουζμπεκιστάν, το Σουδάν, την Αιθιοπία και το Κονγκό, ενώ σε 49 άτομα χορηγήθηκε ανθρωπιστικό καθεστώς. 


* Χαμηλό ποσοστό αναγνώρισης. Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει χορηγήσει άσυλο σε πολύ λίγα άτομα, συγκριτικά με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Για παράδειγμα, το 2004 η Ελληνική Κυβέρνηση χορήγησε άσυλο σε ποσοστό 0,3% επί του συνόλου των αιτήσεων που εξέτασε, ενώ το συνολικό ποσοστό αναγνώρισης, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρωπιστικού καθεστώτος (επικουρικής μορφής προστασίας που δεν αποτελεί προσφυγικό καθεστώς), ήταν 0,9%. Την ίδια χρονιά, το ποσοστό αναγνώρισης (συμπεριλαμβανομένου και του ανθρωπιστικού καθεστώτος) στα 25 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία, ήταν 26,4%.  Μέχρι στιγμής, σε κανέναν δεν έχει χορηγηθεί άσυλο σε πρώτο βαθμό στην Ελλάδα, με εξαίρεση δύο περιπτώσεις το 2005.  Πέρυσι, το ποσοστό χορήγησης ασύλου στην Ελλάδα αυξήθηκε ελαφρώς φτάνοντας το 0,84% και το 1,9%, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρωπιστικού καθεστώτος. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι όλες οι υπόλοιπες αιτήσεις είναι αβάσιμες. Η Υ.Α. έχει λόγους να πιστεύει ότι, παρόλο που πολλές από τις αιτήσεις ασύλου που γίνονται είναι αβάσιμες, σε καμία περίπτωση δεν αντιστοιχούν στο 98.1% του συνόλου των αιτούντων άσυλο.  Συνεπώς, η Υ.Α. πιστεύει ότι υπάρχουν πολλοί πρόσφυγες οι οποίοι δεν έχουν λάβει καμιά μορφή προστασίας και βρίσκονται σε πολύ δυσχερή θέση. 


* Πρόσβαση στην επικράτεια και στη διαδικασία χορήγησης ασύλου.  Οι ενισχυμένοι έλεγχοι στα σύνορα και τα αυστηρά μέτρα για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης και της τρομοκρατίας πρέπει να εξισορροπηθούν με μηχανισμούς που διακρίνουν επαρκώς μεταξύ των οικονομικών μεταναστών και όσων έχουν ανάγκη τη διεθνή προστασία.  Μεταξύ των νέων αφίξεων μπορεί να υπάρχουν άτομα που δικαιούνται να ζητήσουν άσυλο, τα οποία όμως συχνά δεν εντοπίζονται και μπορεί να επιστραφούν στη χώρα τους, κινδυνεύοντας να υποστούν διώξεις. 


* Κράτηση.  Παρόλο που το 2005 η Υ.Α. παρατήρησε βελτίωση, σε σύγκριση με άλλες χρονιές, ως προς τις συνθήκες κράτησης στις παραμεθόριες περιοχές, αυτή η βελτίωση δεν παρατηρείται παντού σε ολόκληρη τη χώρα ενώ οι συνθήκες σε πολλές περιοχές παραμένουν ανεπαρκείς.  Επίσης, συχνά απουσιάζουν μέτρα και πρακτικές, αλλά και η παροχή της κατάλληλης συμβουλευτικής, ώστε να διασφαλίζεται η έγκαιρη αναγνώριση των αιτούντων άσυλο και άλλων ευάλωτων ατόμων από τις αρχές.


* Συνθήκες Υποδοχής. Σε σύγκριση με τον αριθμό των καταγεγραμμένων αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα (9.050 το 2005, ο μεγαλύτερος αριθμός από το 1994), η συνολική χωρητικότητα των κέντρων υποδοχής περιορίζεται σε λιγότερες από 900 θέσεις σε δέκα κέντρα σε ολόκληρη τη χώρα. Επιπλέον, πολλά από αυτά δεν πληρούν τις ελάχιστες προδιαγραφές, ιδιαίτερα όσον αφορά την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και την εκπαίδευση, ούτε προβλέπουν ειδικά μέτρα για τα ευάλωτα άτομα, όπως είναι οι επιβιώσαντες βασανιστηρίων, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι, οι έγκυες και τα άτομα με κινητικά προβλήματα.


* Ασυνόδευτα παιδιά. Από τα 158 ασυνόδευτα παιδιά που καταγράφηκαν ως αιτούντες άσυλο το 2005, ελάχιστα παραμένουν πραγματικά στα ειδικά κέντρα υποδοχής της χώρας και απολαμβάνουν τις υπηρεσίες που παρέχονται (ένα πρότυπο κέντρο υπάρχει στα Ανώγεια της Κρήτης, το οποίο διαθέτει θέσεις για 25 περίπου παιδιά). Η Υ.Α. καλωσορίζει την απόφαση της προηγούμενης ηγεσίας του Υπουργείου Υγείας να δημιουργήσει ακόμα 70 θέσεις για ανηλίκους, καθώς και πρόσθετες ειδικές υπηρεσίες, είτε σε ήδη υπάρχοντα κέντρα υποδοχής είτε σε καινούργια. Εντούτοις, πολλά ασυνόδευτα παιδιά δεν εντοπίζονται, τίθενται υπό κράτηση και εφόσον αφεθούν ελεύθερα, δεν παραπέμπονται σε κατάλληλες δομές προστασίας. Η τύχη των περισσότερων αυτών παιδιών αγνοείται. Υπάρχουν εξάλλου κενά στην ελληνική νομοθεσία και πρακτική που αφορούν τον εντοπισμό των κάτω των 18 ετών ατόμων (συνοδευόμενων ή ασυνόδευτων), το διορισμό επιτρόπου, την παροχή βοήθειας και μόνιμων λύσεων για τα ασυνόδευτα παιδιά.


* Γυναίκες Πρόσφυγες. Το 2005, από τις 9.050 αιτήσεις ασύλου που κατέγραψαν οι ελληνικές αρχές, οι 522 (13,7%) αντιστοιχούσαν σε γυναίκες. Οι γυναίκες και τα κορίτσια πρόσφυγες έχουν ειδικές ανάγκες προστασίας: προστασία από τη σεξουαλική και σωματική εκμετάλλευση και κακοποίηση. Ανάμεσα στις γυναίκες που φθάνουν παράνομα στην Ελλάδα, μπορεί να υπάρχουν θύματα εμπορίας  ανθρώπων και άτομα τα οποία έχουν υποστεί βία στη χώρα καταγωγής τους, συμπεριλαμβανομένης και της δίωξης λόγω φύλου.


* Επιβιώσαντες Βασανιστηρίων. Σύμφωνα με το ελληνικό τμήμα του Ιατρικού Κέντρου Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων, τα τελευταία χρόνια (μετά το 2000), έχει χορηγηθεί άσυλο μόνο σε ένα πολύ μικρό αριθμό ατόμων, που αποδείχτηκε ότι είχαν υποβληθεί σε βασανιστήρια στη χώρα τους, για λόγους που αναφέρονται στη Συνθήκη της Γενεύης του 1951. Αντίθετα, πιστεύεται πως για πολλούς έχει εκδοθεί διαταγή απέλασης καθώς οι αιτήσεις τους για άσυλο απορρίφθηκαν.


* Νάρκες κατά προσωπικού. Διάφορα δημοσιεύματα συνεχίζουν να αναφέρονται σε τραγικές περιπτώσεις ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που χρειάζονται διεθνή προστασία (άσυλο), οι οποίοι σκοτώνονται ή ακρωτηριάζονται από νάρκες στα ελληνοτουρκικά σύνορα, παρόλο που η Ελλάδα έχει υπογράψει τη Συνθήκη της Οτάβα για την κατάργηση των ναρκοπέδιων. Από τη στιγμή που τα θύματα ναρκών βγαίνουν από το νοσοκομείο, συχνά δεν τους παρέχεται περαιτέρω αγωγή ή κάποια άλλη μορφή στήριξης ή προστασίας. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, τους εκδίδεται διαταγή απέλασης όσο βρίσκονται ακόμα στο νοσοκομείο. Πρόσφατα, χορηγήθηκε άσυλο σ΄ ένα θύμα ναρκών στην Ελλάδα. Κατάφερε να διαφύγει από τον εμφύλιο πόλεμο στο Μπουρούντι  και ακρωτηριάστηκε από νάρκη στα σύνορα του Έβρου το 2003.


* Μόνιμες Λύσεις. Πολλοί αναγνωρισμένοι πρόσφυγες έχουν τη δυνατότητα να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία. Όμως, κάποιες φορές αδικαιολόγητα εμπόδια δυσχεραίνουν τον αγώνα τους για μια φυσιολογική ζωή. Για παράδειγμα, πολλές διατάξεις της ελληνικής φορολογικής νομοθεσίας και της νομοθεσίας κοινωνικής ασφάλισης, που θα μπορούσαν να είναι θετικές για τους πρόσφυγες, εφαρμόζονται μόνο στους έλληνες πολίτες. Επιπρόσθετα, οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες, όπως κάθε αλλοδαπός, υποχρεούνται να καταβάλουν υψηλό παράβολο, όταν θέλουν να υποβάλουν αίτηση για την απόκτηση της ελληνικής υπηκοότητας.