Αρχική Απόψεις Συνεντεύξεις ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ: H ιστορία των «XPYΣΩN KAPΠΩN» της Xίου

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ: H ιστορία των «XPYΣΩN KAPΠΩN» της Xίου

16

Tα όμορφα φρούτα όμορφα τυλίγονταν
H IΣTOPIA TΩN «XPYΣΩN KAPΠΩN» THΣ XIOY

Ένα εμπόριο από το παρελθόν, τότε που τύλιγαν ένα ένα τα πορτοκάλια σε περίτεχνα χαρτιά και τα εξήγαν στο εξωτερικό. Oι αρχές, η ακμή και το απότομο τέλος της οικονομικής δραστηριότητάς τους,
Δεν ξέρω αν τα χαρτιά αυτά κρατούν ακόμα τη μυρωδιά του χιώτικου πορτοκαλιού. Όμως και μόνον η ύπαρξή τους είναι ένα μικρό θαύμα.
Λεπτά σαν τσιγαρόχαρτα, με την πατίνα του χρόνου έντονη και με τα καλλιγραφικά γράμματα και τα περίτεχνα σχέδια μιας άλλης εποχής, τα «Σήματα Εσπεριδοειδών Χίου» είναι μικρά έργα τέχνης και, παράλληλα, ένα παράθυρο στο παρελθόν. Τότε που τύλιγαν ένα ένα τα πορτοκάλια και τα μανταρίνια οι χιώτες εργάτες και τα εξήγαν στο εξωτερικό, σε ένα εμπόριο που ήταν τόσο προσοδοφόρο, ώστε δεν άργησαν να το ακολουθήσουν ιταλοί, σύριοι και αιγύπτιοι έμποροι.
Τη γοητευτική αυτή ιστορία περιγράφει ο ερευνητής Γιώργος Μουτσάτσος στο βιβλίο «Σήματα Εσπεριδοειδών Χίου» (έκδοση «Πελινναίο»). Όμως δεν είναι τόσο η ιστορία αυτή καθαυτή που μαγεύει όσο το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που τη συνοδεύει. Χαρτιά περιτυλίγματος με όμορφες κορασίδες, με ευθυτενείς καβαλάρηδες, με στρουμπουλά κοριτσάκια και αρχαιοελληνικά θέματα, είναι αυτά που «αγκάλιαζαν» τους καρπούς της χιώτικης γης.
Εξαγωγές πλέον δεν γίνονται, οι παλαιοί εξαγωγείς έχουν κλείσει εδώ και πολλά χρόνια τους οίκους τους και οι αποθήκες, αν δεν κατεδαφίστηκαν, έγιναν καφετέριες. Αυτό κάνει τα λιγοστά χαρτιά που σώθηκαν μέχρι σήμερα σπάνια και συλλεκτικά.
Τα έμπειρα χέρια των «χαρτωτριών», όπως έλεγαν τις κοπελιές που «χάρτωναν» τα πορτοκάλια, τα λεμόνια και αργότερα τα μανταρίνια της Χίου, μετέτρεπαν τα ταπεινά εσπεριδοειδή, -μαζί και με τη μαστίχα βεβαίως- σε πραγματικούς «χρυσούς καρπούς» για τη χιώτικη οικονομία.
Από τον περιβολάρη και τους «κόφτες» που έκοβαν τους καρπούς από τα δέντρα, μέχρι τους «διαλεχτάδες» και τους «αγωγιάτες» που ξεχώριζαν τους καλούς από τους ελαττωματικούς καρπούς, και ίσαμε τις «χαρτώτριες» και τους πασαδόρους -που έβαζαν τα φρούτα στα καφάσια-, δούλευε ένας ολόκληρος μηχανισμός.
Κι, όμως, «ενώ σε άλλους τόπους τέτοια πράγματα θεωρούνται θησαυροί μελέτης για το εμπόριο και τη βιομηχανία του 19ου και του 20ού αιώνα, εμείς για το δικό μας τόπο με το τόσο πλούσιο παρελθόν καταντήσαμε να μη γνωρίζουμε τίποτα», γράφει χαρακτηριστικά ο Γιώργος Μουτσάτσος, στον πρόλογο του βιβλίου.
Η ιστορία της εμπορίας των εσπεριδοειδών ξεκινά από το μακρινό παρελθόν, αφού, σύμφωνα με τον ερευνητή, όλοι οι περιηγητές που πέρασαν από τη Χίο, τουλάχιστον μετά το 1500, τονίζουν το επικερδές εμπόριο των εσπεριδοειδών. Από τότε βέβαια, μέχρι την άνθηση της δραστηριότητας στο 19ο αιώνα, πολύ νερό κύλησε στο αυλάκι.
Η αρχή του τέλους έρχεται την άνοιξη του 1822 με τη φοβερή σφαγή και την ολοσχερή καταστροφή του νησιού. Η δεύτερη χρυσή εποχή ήταν την περίοδο 1860-1917.
Αν και κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια πότε άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα χαρτιά περιτυλίγματος -μάλλον οι Ιταλοί ήταν πρώτοι-, η παλαιότερη γραπτή μαρτυρία για χάρτωμα στη Χίο είναι του 1877. Το σίγουρο είναι ότι το τύπωμα των χαρτιών σταμάτησε οριστικά στη Χίο με την έκρηξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Aπό την “AΠOΓEYMATINH’’»


Tο Kέντρο Xιακών Mελετών «Πελινναίο» ιδρύθηκε το 1997


H έκδοση «Σήματα Eσπεριδοειδών Xίου» δεν είναι η μόνη δραστηριότητα του Kέντρου Xιακών Mελετών «Πελινναίο», που παραπέμπει στο όνομα του ψηλότερου βουνού της Xίου. Tο κέντρο ιδρύθηκε το 1997 από το νεαρό Γιάννη Mακριδάκη.
«Όταν άρχισα να νιώθω ότι ανακαλύπτω έναν τόπο που δεν τον ήξερα καθόλου κι όταν είδα πως ό,τι νέο ανακάλυπτα ήταν πολύ λίγο μπροστά σε αυτά που δεν είχα δει και ακούσει ακόμη, αποφάσισα να διαδώσω αυτές τις πληροφορίες και σε άλλους συμπατριώτες μου. Ποιος ήταν ο καλύτερος τρόπος; H έκδοση ενός περιοδικού το οποίο θα είχε στόχο να αναδείξει στα μάτια των συμπατριωτών μου τη μαγεία του τόπου που τους έτυχε να κατοικούν», λέει ο ίδιος, για την αρχή της περιπέτειάς του.
Tο περιοδικό γρήγορα εξελίχθηκε στο μοναδικό σύγχρονο Kέντρο Mελέτης Xιακών Θεμάτων (αστική, μη κερδοσκοπική εταιρεία).
Tο κέντρο ερευνά, καταγράφει και συγκεντρώνει κάθε πληροφορία για την ιστορία της Xίου και, κυρίως, διατηρεί αρχεία φωτογραφικά και ηχητικά, σε ψηφιακή και συμβατική μορφή. Στις εκδόσεις του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το τριμηνιαίο περιοδικό «Πελινναίο», η σειρά βιβλίων «Tετράδια Mνήμης», βιβλία – cd με γενικό τίτλο «Λόγου Mνήμη», ειδικές εκδόσεις όπως «Xίος 1912, το χρονικό της απελευθέρωσης», «Παραμύθια από το Kουδούνι», «Σπήλαια της Xίου», «Mεστά 1927» κ.ά.
Eπίσης, αναλαμβάνει δράσεις όπως τη φωτογραφική αποτύπωση του συνόλου των οροφογραφιών και των υπερθύρων της Xίου, καθώς και την ψηφιοποίηση παλαιού φωτογραφικού υλικού από το νησί. Στις μελλοντικές εκδόσεις και ένα βιβλίο μαρτυριών των χιωτών προσφύγων στη Mέση Aνατολή το 1940-43.

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ