Αρχική Πολιτισμός Μπιενάλε αρχιτεκτονικής υπό το φως του Αιγαίου

Μπιενάλε αρχιτεκτονικής υπό το φως του Αιγαίου

18

Η ελληνική συμμετοχή στη 10η Μπιενάλε της Βενετίας
Μπιενάλε αρχιτεκτονικής υπό το φως του Αιγαίου

«ΤO Αιγαίο: Μια διάσπαρτη πόλη» είναι ο τίτλος της ελληνικής συμμετοχής στη φετινή 10η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, που πραγματοποιείται από τις 10 Σεπτεμβρίου ως τις 19 Νοεμβρίου. Κεντρικό θέμα της διοργάνωσης είναι «Πόλεις, αρχιτεκτονική και κοινωνία», αφού -σύμφωνα με τον επιμελητή της Μπιενάλε, Ρίτσαρντ Μπάρντετ- περισσότερο από το μισό του πληθυσμού του πλανήτη κατοικεί σήμερα στις πόλεις, ενώ μέσα στον 21ο αιώνα το 75% του συνολικού πληθυσμού θα ζει σε μεγα-πόλεις των 20 εκατομμυρίων και άνω κατοίκων, που δημιουργούνται σε περιοχές με ραγδαία ανάπτυξη στην Ασία, τη Ν. Αμερική και την Αφρική.

  

 

Στην έκθεση συμμετέχουν ομάδες αρχιτεκτόνων από 50 χώρες, εντοπίζοντας τις ανάγκες των ήδη διαμορφωμένων και γνωστών μητροπόλεων – από τη Σαγκάη, τη Βομβάη και το Τόκιο, μέχρι το Καράκας, το Σάο Πάολο, το Λος Άντζελες, τη Νέα Υόρκη, το Λονδίνο, το Βερολίνο, το Τορίνο και τη Βαρκελώνη.

 

Οι διοργανωτές της Μπιενάλε και ο διευθυντής της φετινής Διεθνούς Έκθεσης, Βρετανός αρχιτέκτονας και πολεοδόμος, καθ. Richard Burdett, καλούν τις εθνικές συμμετοχές να διερευνήσουν τους στενούς συσχετισμούς που αναπτύσσονται στο τρίπτυχο Αρχιτεκτονική – Κοινωνία – Πόλη και να αναλύσουν, περιγράφοντας τη σημερινή πραγματικότητα, τους καθολικούς παράγοντες που καθορίζουν τις αστικές μεταβολές, όπως η μετανάστευση, η εργασία, οι μετακινήσεις, η κατοικία και η δημόσια ζωή.

 

Όπως μάλιστα επισημαίνει ο Richard Burdett: «Η 10η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής παρουσιάζεται ως μια τέλεια και σπάνια ευκαιρία για τις εθνικές συμμετοχές, να προβάλουν την αφθονία και τη διαφορετικότητα των συνθηκών που επικρατούν στις αστικές περιοχές της χώρας τους, καθώς επίσης και να παρουσιάσουν αρχιτεκτονικούς σχεδιασμούς και μελέτες που θα στοχεύουν στη γενικότερη ανάπτυξη κοινωνικών και οικονομικών προβληματισμών.

 

«Στα παραδείγματα τέτοιων σχεδιασμών θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν η κατοίκηση των μεταναστευτικών πληθυσμών, οι νέες τυπολογίες σε σχέση με τις αλλαγές στην αγορά εργασίας, καθώς και οι καλλιτεχνικές ερμηνείες της ποιότητας ζωής που χαρακτηρίζουν μια συγκεκριμένη πόλη ή ομάδα πόλεων. Ένα παρόμοιο είδος σχεδιασμού και μελέτης προϋποθέτει επιλογή επιμελητών με σχετική εμπειρία και ευαισθησία στις σύγχρονες αστικές συνθήκες και ιδιαιτερότητες».

Από την πλευρά τους, οι Έλληνες επιμελητές Κατερίνα Κοτζιά, Ηλίας Κωνσταντόπουλος, Λόη Παπαδοπούλου και Κορίνα Φλοξενίδου καταθέτουν μια διαφορετική πρόταση, ταξιδεύοντας στο «απέραντο γαλάζιο».

 

Στο ελληνικό περίπτερο της Μπιενάλε το Αιγαίο θα παρουσιαστεί μέσα από τις κλασικές προσεγγίσεις «γαλάζιο της θάλασσας», διαύγεια, ακηλίδωτο φως, άνεμοι, φύση, αλλά και μέσα από μια πιο σύγχρονη ματιά, που θα εστιάσει πάνω σε κτήρια, κατασκευές και ανθρώπους.



Μέσα από φωτογραφίες θα αναδειχθεί η ζωή στο Αιγαίο, τόσο το χειμώνα όσο και το καλοκαίρι, δηλαδή γεμάτο και άδειο από κόσμο αντίστοιχα, ενώ θα υπάρχουν και ηλεκτρονικοί χάρτες και μακέτες της πόλης του Αιγαίου, όπου θα καταγράφεται ο διαρκώς μεταβαλλόμενος χαρακτήρας του. Ο τρόπος ανάγνωσης των αστερισμών του ουρανού θα επιστρατευτεί, προκειμένου να αποσαφηνιστούν οι πολλαπλές ταυτότητες της πόλης.

 

Κεντρική σύλληψη της ελληνικής συμμετοχής στη 10η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας είναι η παρουσίαση του Αιγαίου ως πόλης.

 

  

Μέσα στη σύγχρονη συζήτηση για την πόλη, το Αιγαίο συστήνεται ως το αντιρρητικό, αλλά υπαρκτό παράδειγμα μιας υδάτινης πόλης που ακτινοβολεί ως τόπος της επιθυμίας. Η γοητεία που εκλύει δεν αντλείται από το κοίτασμα της νοσταλγίας, αλλά από την ανθεκτικότητα μιας δομής κατοίκησης που περιέχει την υπόσχεση μιας άλλης μελλοντικής πόλης, προσηλωμένης στο πρόσταγμα της ελευθερίας.

 

Η περικύκλωση των νησιών από τη θάλασσα και η έκθεσή τους στο φως, τον ήλιο και τους δυνατούς ανέμους του Αιγαίου περιγράφει τη χωρίς προϋποθέσεις σχέση της πόλης του Αρχιπελάγους με τη φύση της, προτείνοντας όχι έναν αναχρονισμό, αλλά μια επίκαιρη εναλλακτική μορφή αστικότητας που τη δονούν οι εντάσεις της πόλης του αύριο.

 

Στο ελληνικό περίπτερο, εκτός από εδραιωμένες αναπαραστάσεις του Αιγαίου (το γαλάζιο της θάλασσας, η διαύγεια, το ακηλίδωτο φως, οι άνεμοι και κάθε πιθανή αλληγορία της φυσικής γεωγραφίας – η νεανικότητα, η υγιεινή, η αειφορία) παρουσιάζεται και η μετασχηματιζόμενη, υπό την πίεση εξαιρετικών δημογραφικών δεδομένων, ανθρωπογεωγραφία των νησιών και, φυσικά, η ειδική συνεισφορά της αρχιτεκτονικής των οικισμών και των κτισμάτων στη διαμόρφωση των προτύπων κατοίκησης και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας των νησιών.

 

Η ελληνική εκθεσιακή στρατηγική στηρίζεται στη μεταφορά του θαλάσσιου ταξιδιού, γιατί η πρόσληψη του Αιγαίου ως πόλης και ο σχηματισμός του νοητικού χάρτη αυτής της πόλης στηρίζεται ακριβώς στα υδάτινα δίκτυα και στις ρευστές διαδρομές του ταξιδιού.

 

Στην έκθεση το Αρχιπέλαγος περιγράφεται σαν ένας χάρτης σημασιών, το βίωμα του Αιγαίου σαν ένα βίωμα μετακίνησης και τα καράβια του Αιγαίου ως οι πλέουσες πλατείες της πόλης και εικασία του δημόσιου χώρου της. Όπως στα παιδικά ιχνογραφήματα οι κρυμμένες εικόνες αναδύονται όταν οι τεθλασμένες γραμμές ενώσουν στη σειρά τις τελείες, έτσι η συνοχή, το σχήμα και το πολλαπλό νόημα του πελάγους θα γεννιέται και θα αναγνωρίζεται στους τεθλασμένους προορισμούς του ταξιδιού.

Ο πυρήνας της ελληνικής συμμετοχής θα στεγαστεί στο ελληνικό περίπτερο, συνολικής έκταση 350ς τ.μ., στους κήπους («giardini»), όπου και επιχειρείται να αποδοθεί η αίσθηση που έχει και ο ταξιδιώτης όταν ταξιδεύει στο Αιγαίο, ενώ μια πλατφόρμα-πλατεία με διάσπαρτες αποσκευές αποδίδει πληρέστερα, σύμφωνα με τους επιμελητές, την αίσθηση του ταξιδιού.

 

Για την εναργέστερη αναπαράσταση της κεντρικής εκθεσιακής σύλληψης (το ταξίδι), η εγκατάσταση θα διαχυθεί με διαφορετική ένταση πυκνότητας στο προκήπιο του ελληνικού περιπτέρου και στη συνολική έκταση των Κήπων της Biennale.     

                                                           

Ο ελληνικός κατάλογος

Στον κατάλογο της Έκθεσης θα διευκρινίζεται η οπτική της ελληνικής συμμετοχής. Εκτός από το κείμενο των τεσσάρων επιμελητών, στη σύνταξη του καταλόγου, σε τομείς της ειδικότητάς τους, έχουν συμβάλει με άρθρα τους Έλληνες και ξένοι αρχιτέκτονες και καλλιτέχνες από διαφορετικά εκφραστικά πεδία (εικαστικοί, φωτογράφοι, κινηματογραφιστές, ποιητές), καθώς και θεωρητικοί και κριτικοί της αρχιτεκτονικής, ανθρωπολόγοι και φιλόσοφοι: M. Cacciari, R. Romano, Σπ. Ασδραχάς, Αγγ. Ελεφάντης, Δ. Φατούρος, Φ. Γιαννίση, Ζ. Κοτιώνης, Π. Τουρνικιώτης, Κ. Κωτσάκης, Θ. Μουτσόπουλος, Π. Μπούσιου, Ν. Ξυδάκης, Β. Καντσά, Μ. Μαρμαράς, Χρ. Μπουλώτης, Στ. Σταυρίδης, Γ. Ζαχαριάδης, Γ. Βώκος, M. Wigley, M. Μητρόπουλος, Ν. Μπελαβίλας, Β. Μουτάφη, Λ. Μυριβήλη, Ό. Λαφαζάνη, Λ. Λεοντίδου, Γ. Τζιρτζιλάκης, Δ. Φιλιππίδης, Β. Πετρίδου, Κ. Δεκαβάλλας, Α. Ρωμανός, Α. Γιακουμακάτος, Β. Κολώνας, Σ. Γεωργιάδης, U. Tanyeli, Κ. Μανωλίδης, Θ. Δοξιάδης, Δ. Παπαλεξόπουλος, Α. Σταυρίδου, Βλαβιανός, Β. Μποζινέκη-Διδώνη, Β. Κοτζαμάνης, Β. Παππάς.

 

Ο κατάλογος της ελληνικής συμμετοχής περιλαμβάνει επίσης:

* Έναν Αρχιτεκτονικό Χάρτη – Οδηγό, με guest editor τον αρχιτέκτονα Απόστολο Καλφόπουλο, που θα περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό έργων σύγχρονης αρχιτεκτονικής στο Αιγαίο.

* Το κεφάλαιο «Τα πρόσωπα των νησιών – Τα πρόσωπα των ανθρώπων», μια δίδυμη αφήγηση από τους φωτογράφους Στράτο Καλαφάτη και Σπύρο Στάβερη.

* Το κεφάλαιο «Pass Ports», με guest editor τον Μέμο Φιλιππίδη, στο οποίο απογράφονται ίχνη εντυπώσεων από την επίσκεψη στο Αιγαίο Ελλήνων ή ξένων από διαφορετικά πεδία, όπως η λογοτεχνία, η τέχνη, η αρχιτεκτονική, ο κινηματογράφος, ο αθλητισμός, οι επιχειρήσεις, η πολιτική (Μ. Θεοδωράκης, Α. C. Baeza, J. Skolimowsky, Απ. Γεωργίου κ.ά.).

* Μια αυτόνομη ενότητα αναπαράστασης της εμπειρίας του Αιγαίου στη λογοτεχνία, από τον Α. Αντονά, τη Σ. Νικολαΐδη, τον ποιητή Δημοσθένη Κορδοπάτη και τον Ευγ. Τριβιζά.

Η επιμέλεια του καταλόγου θα γίνει από τις εκδόσεις Futura.

 

«Πολυκεντρικό και ταξιδιάρικο»

«Μπορούμε να θεωρήσουμε το Αιγαίο ως μια ιδιόμορφη μεγαλούπολη, ίσως τη μεγαλύτερη αυτού του τύπου απ’ όλες του ευρωπαϊκού χώρου, με άπειρες γειτονιές, συνοικίες, διαμερίσματα, προάστια και περαστικές συγκεντρώσεις, που ανταμώνονται και επικοινωνούν με ευχέρεια και ταχύτητα χάρη στους άπειρους υδάτινους δρόμους. Οι ροές ανθρώπων και εμπορευμάτων είναι εύκολες και γρήγορες, από την Κρήτη στην παράκτια Μακεδονία, από τη Ρόδο στον Πειραιά, από τη Σμύρνη στα μεγάλα ανατολικά νησιά, από τις Σποράδες στον Παγασητικό και την Εύβοια, από τις Κυκλάδες στα Δωδεκάνησα, από νησί σε νησί.

(…) Δεν έχει κέντρο το Αιγαίο, δεν έχει μητρόπολη, διοικητήριο, πρωτεύουσα πόλη: κέντρο του Αιγαίου είναι το πέλαγος. Στη συνέχεια των υδάτινων δρόμων βρίσκει τη συνοχή του, αν και την κόβουν διοικητικές διαιρέσεις, ναυαρχίδες και τα εθνικά σύνορα. Είναι πολυκεντρικό, με δυναμικές “αντίπαλες” πόλεις, πληθυντικό, ταξιδιάρικο. Αιγαίο είναι το ταξίδι, το φτιάχνουν τα πλοία, αυτά το εξανθρωπίζουν.

 

Οι μεγάλες πλατείες αυτής της υδάτινης πόλης είναι τα καταστρώματα των πλοίων. Αιγαίο είναι τα αναρριχώμενα χωριά στις πλαγιές των λόφων, τα λιμάνια, οι προκυμαίες, οι Χώρες, κυρίως όμως ο κόσμος που ξερνά η κοιλιά των φεριμπότ, ο κόσμος που έρχεται ασπρισμένος για να φύγει μαυρισμένος. Αυτός ο κόσμος έφτιαξε το Αιγαίο μια ακμαία πόλη. Χωρίς αυτόν το Αιγαίο δεν θα ήταν παρά ωχρές εικόνες της ιστορίας με μάταια ηλιοβασιλέματα, αφού δεν θα υπήρχαν μάτια να τα δουν. Χωρίς τον κόσμο, πράγματι, το Αιγαίο θα ανήκε στα ψάρια (…).»