Αρχική Πολιτισμός “Στο πέρασμα για τη Χίο” – Έκθεση της Καλλιόπης Λαιμού στην Ελευσίνα,...

“Στο πέρασμα για τη Χίο” – Έκθεση της Καλλιόπης Λαιμού στην Ελευσίνα, ως τις 15 Νοεμβρίου

17

Φτάνοντας στο λιμανάκι της Ελευσίνας στο σημείο όπου βρίσκονται παλιές βιοτεχνικές εγκαταστάσεις, νυν ιδιοκτησία της Εθνικής Τράπεζας, ο επισκέπτης που τυχαία βρέθηκε εκεί, αναζητώντας ίσως το πιο ενδιαφέρον ταβερνάκι για ψαρικά, βλέπει ένα παλιό πλεούμενο πακτωμένο στο τσιμέντο, επί της παραλίας και αμέσως μετά, επτά ταλαιπωρημένες βάρκες όρθιες να δείχνουν τα σωθικά τους.


Πορθμείο. Η γλυπτική εγκατάσταση της Καλλιόπης Λαιμού.


Κάποιοι, ασφαλώς προσπερνούν, άλλοι, περισσότερο υποψιασμένοι, κάνουν σκέψεις για τη σύγχρονη τέχνη και την πραγματικότητα. Ποιος σκέφτηκε να πακτώσει το κατεστραμμένο πλοιάριο και ποιος να σηκώσει τις βάρκες, με τρόπο ώστε να ανακαλούν τον αρχαίο τραγικό χορό; Δυο βήματα πιο μέσα, ένας κύκλος από όρθιες ζωγραφισμένες βάρκες – φιγούρες ανθρώπων, γραμμένα ονόματα και λίγο φως από εκείνου που καίει εις μνήμην.

Η εγκατάσταση θα μπορούσε να ήταν πάντα εκεί, απόλυτα ταυτισμένη με το περιβάλλον και σε διάλογο με το πακτωμένο στο τσιμέντο μικρό πλεούμενο, το οποίο, όπως έμαθα, είναι έργο των καθημερινών ανθρώπων της περιοχής και ίσως σήμα της εισόδου στο χώρο όπου συνάντηση αρχαίου δράματος «Αισχύλια». Οι επτά όρθιες βάρκες είναι έργο της Καλλιόπης Λαιμού. Φόρμες, απόλυτα συνδεδεμένες με το θαλασσινό περιβάλλον δηλώνουν εξ αρχής την ευαισθησία της εγκατάστασης.


Στη συνέχεια έρχεται το περιεχόμενο.


Οι βάρκες ήρθαν από την Χίο, την ιδιαίτερη πατρίδα της Καλλιόπης Λαιμού. Και η εγκατάσταση είναι έργο «ομάζ» στον ταλαιπωρημένο άνθρωπο που μεταναστεύει και εγκαταλείποντας την τύχη του στον έμπορο του παράνομου ταξιδιού, άλλοτε προσπερνά τη Χίο και κάπου αλλού πνίγεται ή διασώζεται και άλλοτε περισυλλέγεται στις ακτές της Χίου, των Οινουσσών ή κάποια βραχονησίδας της περιοχής που προσφέρει καταφύγιο για τον νεκρό ή τον ζωντανό μετανάστη. Ενα κλασικό τετραήμερο καταγραφής από το Κέντρο Υποδοχής του νησιού αφήνει τα εξής ντοκουμέντα. Στις 26 Αυγούστου 2006, στο νησί Παναγιά των Οινουσσών διασώθηκαν 44 Παλαιστίνιοι, στις 30 Αυγούστου 2006, στο ίδιο ακριβώς πέρασμα, οι λιμενικοί έσωσαν από τη θάλασσα 29 Παλαιστινίους και έναν Αφγανό. Την ίδια ακριβώς ημέρα, 4 Αφγανοί βγήκαν στην Αγία Ελένη της Χίου. Η ιστορία συνεχίζεται. Παρασκευή 1 Σεπτεμβρίου 2006, 120 άνθρωποι αιγυπτικής καταγωγής βρέθηκαν πάνω σε βράχους στο Ελαφονήσι στη δυτική Κρήτη. Το ταξίδι τους τελείωσε εκεί.


Πού σταματά το γεγονός της ζωής και πού αρχίζει η τέχνη; Κάποτε χάνουν την σημασία τους τα πράγματα, έτσι όπως μας εκπλήσσουν με τρόπο, ίσως, να μην μπορεί να διαχωριστεί η πραγματικότητα από το «φίξιον».


Το έργο είναι σημασιοδοτημένο και βεβαρημένο από το ανθρώπινο δράμα. Ορθιες, σαν φιγούρες νεκρικές, οι βάρκες με τα ονόματά τους να διαβάζονται και το σώμα τους, αλειμμένο με κερί που στη νοτιά βγάζει τη μυρωδιά του θυμιάματος, δημιουργούν ένα σύγχρονο μνημείο.


Σκαριά τούρκικα, η Χαμντίν, η Ουγκούρ, η Ελσιλτεπέ, ξεκινούν από τις ακτές της Τουρκίας και κάπου στη Χίο παραδίδουν φυσιολογικά ή βίαια τη φυσική τους ζωή. Βλέπετε, όταν η ακτοφυλακή πλησιάζει, οι άνθρωποι που βρίσκονται μέσα προτιμούν να σπάσουν τη βάρκα ώστε να γεμίσει νερά, ακόμη και αν δεν ξέρουν να κολυμπούν, και να βγουν στις ελληνικές ακτές, παρά να επιστρέψουν στο τόπο απ’ όπου δραπέτευσαν.


Το κυρίως μνημείο έχει φορά προς τα επάνω, βλέπει κάθετα τον ορίζοντα με ελπίδα.


Το κενό που αφήνει το εσωτερικό των σωμάτων που είχαν προορισμό τους να επιπλέουν δημιουργεί τον κυρίως «βωμό» όπου καίει μια φωτιά. Εχει ενδιαφέρον, κατά την γνώμη μου, ο κρυφός αυτός βωμός, γιατί παραμένει πολύ πιο σεβαστικός από το ίδιο το γλυπτό. Εμπεριέχει εκείνο που δεν γνωρίζουμε ακριβώς, τις λεπτομέρειες που δεν θα μάθουμε ποτέ, όσες μικρές ή μεγάλες διηγήσεις των βασανισμένων αυτών ανθρώπων και αν ακούσουμε.


Οσο για τον ξύλινο «τοίχο» που έκτισε η γλύπτρια γύρω από τις βάρκες, το «Πορθμείο» όπως ονομάζει το μνημείο της, είναι γραμμένα εκατοντάδες ονόματα σε σειριακή μορφή και δίπλα η ημερομηνία γέννησης σε αντιστοιχία. Πρόκειται για τα ονόματα των νεκρών που δεν βγήκαν ποτέ στη στεριά.


Ο κατάλογος της έκθεσης, μια εφημερίδα με καταγραφές και λίγα κείμενα, μετέχει στο έργο οργανικά. Κάπου εκεί διαβάζω στο κείμενο της Καλλιόπης Λαιμού τη σκέψη της για το έργο στο οποίο ενταφιάζει και αναστήνει το παρόν αλλά και το παρελθόν. Η διαδρομή που κάνουν οι πρόσφυγες από την Τουρκία έως τα ελληνικά νησιά είναι η ίδια που κάποτε έκαναν οι Ελληνες για να βρεθούν στην ίδια πατρίδα. Το Πορθμείο της Καλλιόπης Λαιμού πυκνώνει την αφήγηση λιτά και ισχυρά, αποδίδοντας ένα σύγχρονο καλλιτέχνη που δουλεύει αισθαντικά το προσωπικό και το κοινό βίωμα, σε ένα νεύμα ελπίδας στη διάρκεια μιας μακριάς ιστορίας υποχρεωτικών, τραγικών μετακινήσεων.


Πηγή: Ελευθεροτυπία, 30/10/2006