Αρχική Νέα Εκπαίδευση - Επιστήμη Σε πειράματα με χίμαιρες στηρίζεται το μέλλον της επιστήμης, του Τάσου Σαραντή

Σε πειράματα με χίμαιρες στηρίζεται το μέλλον της επιστήμης, του Τάσου Σαραντή

13

Η απόφαση των βρετανών επιστημόνων, που έγινε γνωστή αυτή την εβδομάδα, να ζητήσουν την άδεια για να προχωρήσουν στη δημιουργία εμβρύου ανθρώπου – αγελάδας, προκειμένου να απομονώσουν βλαστικά κύτταρα για την αντιμετώπιση ασθενειών, μπορεί να προκαλεί σοκ, αλλά απ’ ότι φαίνεται αποτελεί μονόδρομο για την επιστημονική εξέλιξη.


Όπως όλα δείχνουν, η δημιουργία πλασμάτων που αποκαλούνται χίμαιρες και στη γενετική ορίζονται ως οι ζωντανοί οργανισμοί που περιέχουν κύτταρα από περισσότερους από έναν οργανισμούς, είναι αναπόφευκτη.


Κι αυτό διότι οι επιστήμονες ισχυρίζονται ότι η συγχώνευση διαφορετικών ειδών και η δημιουργία πλασμάτων που αποτελούνται από μέρη ανθρώπων και ζώων μπορεί να βοηθήσει στη μελέτη ασθενειών, στην κατανόηση της βασικής βιολογίας μας, σε ευαίσθητες περιοχές της ιατρικής όπως η γονιμότητα, έως και στη δημιουργία εργοστασίων οργάνων ή ιστών που θα προορίζονται για μεταμοσχεύσεις σε ανθρώπους στο απώτερο μέλλον.


Επιπλέον, με τα έμβρυα – χίμαιρες οι ερευνητές θα μπορούν να πραγματοποιήσουν πειράματα τα οποία κατά τους ίδιους θα ήταν ανήθικο να πραγματοποιηθούν σε έμβρυα που προέρχονται από ανθρώπους.


Διαφορετικά από τα υβρίδια, τα οποία δημιουργούνται όταν γονιμοποιείται το ωάριο ενός είδους με το σπέρμα ενός άλλου, όπως από το άλογο και το γάιδαρο προκύπτει το μουλάρι, οι χίμαιρες μπορούν να προκύψουν ή μεταξύ δύο ίδιων ειδών ή μεταξύ διαφορετικών ειδών είτε στη φύση είτε στο εργαστήριο.


Αν και αρκετά σπάνιες, οι χίμαιρες μπορούν να προκύψουν από δύο ανθρώπους όταν μη ταυτόσημα δίδυμα συγχωνεύονται στη μήτρα και από αυτά προκύπτει ένας άνθρωπος. Εάν ένα αρσενικό έμβρυο συγχωνευτεί με ένα θηλυκό, τότε αυτό μπορεί να οδηγήσει στον ερμαφροδιτισμό κατά τον οποίο ένας άνθρωπος μπορεί να έχει ένα μίγμα αρσενικών και θηλυκών σεξουαλικών οργάνων. Εντούτοις, οι χίμαιρες που προκύπτουν από τη συγχώνευση διαφορετικών ειδών είναι αυτές που πραγματικά ενδιαφέρουν τους επιστήμονες.


Στην πραγματικότητα,οι πόρτες γι’ αυτό τον άνευ προηγουμένου τομέα της επιστήμης άνοιξαν το 1984 όταν σκωτσέζοι επιστήμονες, πέτυχαν για πρώτη φορά τη δημιουργία ζώου, το οποίο ονόμασαν Geep, με τη συγχώνευση εμβρύων από μια κατσίκα και ένα πρόβατο (goat + sheep = Geep). Το ζώο που προέκυψε είχε κεφάλι κατσίκας και σώμα προβάτου.


Πριν από μια δεκαετία περίπου ο Εβαν Μπάλαμαν, σήμερα ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Μακ Γκιλ του Μόντρεαλ,  απομόνωσε μικροσκοπικά τμήματα του εγκεφάλου από έμβρυα ορτυκιών και τα μεταμόσχευσε στον εγκέφαλο εμβρύων κότας. Οι νεοσσοί, κατά την ανάπτυξή τους, παρουσίασαν το χαρακτηριστικό κελάηδημα των ορτυκιών καθώς και χαρακτηριστικό λοφίο που φέρουν στο κεφάλι.


Το 2003, ερευνητές στο Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Σαγκάης στην Κίνα ανακοίνωσαν την επιτυχή συγχώνευση ανθρώπινων δερματικών κυττάρων και ωαρίων κουνελιού, δημιουργώντας την πρώτη χίμαιρα άνθρωπου – ζώου. Οι χίμαιρες αυτές έζησαν για λίγο μέσα στο εργαστηριακό περιβάλλον και έπειτα θανατώθηκαν.


Το 2004 ο Ισμαήλ Ζανζανι, πρόεδρος του Τμήματος Βιοτεχνολογίας ζωικών οργανισμών του Πανεπιστημίου της Νεβάδα  μεταμόσχευσε ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα σε αναπτυσσόμενα έμβρυα προβάτων. Κατά τη διάρκεια των πειραμάτων του παρατήρησε πως τα νεοεισερχόμενα βλαστοκύτταρα ενσωματώθηκαν σε εκείνα του εμβρύου και, μάλιστα, κατάφεραν να πολλαπλασιαστούν σε πολλά όργανα και ιστούς του.


Όμως και σήμερα αμερικανοί ερευνητές στη Βοστόνη πειραματίζονται σε ένα πρόγραμμα κατά το οποίο μεταμόσχευσαν ιστούς ανθρώπινου στήθους σε ποντίκια για να μελετήσουν την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού. Μια άλλη αμερικανική επιστημονική ομάδα κατάφερε να αναπτύξει ανώριμο ανθρώπινο ορχικό ιστό σε ποντίκια σε ένα πρόγραμμα που αφορά την παραγωγή σπέρματος.


Σε εξέλιξη βρίσκονται και ερευνητικά προγράμματα που αφορούν τα όργανα. Ερευνητές έχουν δημιουργήσει ποντίκια με συκώτι το οποίο έχει κατά 95% ανθρώπινα κύτταρα, ενώ μία άλλη ομάδα δημιούργησε ένα ποντίκι με ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα. Και σε αυτές τις περιπτώσεις οι ερευνητές ισχυρίζονται ότι προχώρησαν στα συγκεκριμένα πειράματα για να μελετήσουν ανίατες ασθένειες.


Όμως, η δημιουργία μιας χίμαιρας από ερευνητές στην Κορέα προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις, ακόμη και στους επιστημονικούς κύκλους, αφού οι ερευνητές ενέχυσαν ανθρώπινα βλαστοκύτταρα κατά την ανάπτυξη εμβρύων ποντικών. Η διαπίστωση ότι αυτά τα κύτταρα διανεμήθηκαν στη συνέχεια σε ολόκληρο το σώμα των ποντικών, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου, προκάλεσε δημόσια κατακραυγή και τα πειράματα εγκαταλείφθηκαν, καθώς δεν είχαν λάβει τη σχετική άδεια, παρόλο που οι ερευνητές δήλωσαν ότι η μελέτη τους θα μπορούσε να προσθέσει πολύ περισσότερες γνώσεις από αυτές που έχουμε για τον ακριβή τρόπο που αναπτύσσονται τα έμβρυα.


Ας σημειωθεί, τέλος, ότι στις αρχές της χρονιάς που διανύουμε βρετανοί ερευνητές είχαν ζητήσει άδεια για τη δημιουργία εμβρύων ανθρώπου – κουνελιού.



Υπάρχουν όρια στην επιστημονική έρευνα;


Η κοινή γνώμη μένει άναυδη, οι ισχύουσες νομοθεσίες αποδεικνύονται ανεπαρκείς και τουλάχιστον παρωχημένες μπροστά στις ραγδαίες επιστημονικές εξελίξεις και η βιοηθική αδυνατεί να αρθρώσει τις κατευθυντήριες γραμμές που θα διέπουν την επιστημονική έρευνα, αφού κατά κοινή παραδοχή «το ρολόι δεν γυρίζει πίσω».


Το πρόσφατο αίτημα για τη δημιουργία εμβρύων ανθρώπων – ζώων στο όνομα της επιστημονικής προόδου και κάτω από την αναγκαιότητα για την έρευνα και την αντιμετώπιση ανίατων ασθενειών θα εξεταστεί από την αρμόδια βρετανική Αρχή Ανθρώπινης Γονιμοποίησης και Εμβρυολογίας, η απόφαση της οποίας αναμένεται σε διάστημα λίγων μηνών.


Εντούτοις, ακόμα και στη Βρετανία όπου η επιστημονική έρευνα θεωρείται από τις πιο προηγμένες σε ολόκληρο τον κόσμο, όλα τα πειράματα σχετικά με τη χρήση των ανθρωπίνων εμβρύων και των παραγώγων τους διέπονται από το νομικό πλαίσιο του νόμου για την Ανθρώπινη Αναπαραγωγή και Εμβρυολογία που τέθηκε σε ισχύ το 1990!


Ανεξαρτήτως από το αν θα δοθεί έγκριση στο συγκεκριμένο πείραμα, η δημιουργία των χιμαιρών μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε ακριβώς τι σημαίνει πραγματικά να είμαστε άνθρωποι και η απάντηση σε ένα τέτοιο ερώτημα δεν είναι ευδιάκριτη.


του Τάσου Σαραντή, Ημερησία 11/11/2006