Αρχική Πολιτισμός Κινηματογραφική Λέσχη: Ο Συνταγματάρχης (Mon Colonel), 18/1/2008

Κινηματογραφική Λέσχη: Ο Συνταγματάρχης (Mon Colonel), 18/1/2008

41

 
ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΧΙΟΥ
   18/01/08
   Ο.Π.Κ.Δ.Χ.  ΩΡΑ ΠΡΟΒΟΛΗΣ 20:30


 


 



Ο Συνταγματάρχης
Mon Colonel


 


50 χρόνια δεν είναι αρκετά για να ξεχαστεί ένα έγκλημα
 



 Ο συνταξιούχος συνταγματάρχης Ντιπλάν (Ολιβιέ Γκουρμέ), βρίσκεται νεκρός στο Παρίσι. Η  υπολοχαγός Γκαλουά (Σεσίλ Ντε Φρανς), εντεταλμένη από το Υπουργείο Αμύνης να διαλευκάνει την υπόθεση, λαμβάνει το ημερολόγιο του υπολοχαγού Γκι Ρόσι (Ρομπενσόν Στεβενέν). Ο τελευταίος ήταν υπό τις διαταγές του συνταγματάρχη, κατά τη διάρκεια του πολέμου της Αλγερίας το 1956. Το ημερολόγιο θα αποκαλύψει τις ψυχολογικές αλλά και νομικές διαδικασίες που κάνουν έναν νεαρό υπολοχαγό…βασανιστή. Θα ρίξει φως στα εγκλήματα πολέμου του παρελθόντος τα οποία και γινόντουσαν με την σιωπηρή συναίνεση των κρατικών αρχών. Και όλα αυτά στο όνομα του.. “πολέμου εναντίον της τρομοκρατίας”.


 


 


Λίγα λόγια από την παραγωγό Μισέλ Ρέι Γαβρά.


 Διάβασα το βιβλίο “Ο Συνταγματάρχης” το 1999 σε ένα αεροπλάνο πηγαίνοντας από το Παρίσι στο Αλγέρι. Και αυτό που με ταλάνιζε ήταν “τι θα έκανε ο Ρομέν, ο βενιαμίν 20χρονος γιος μας στη θέση του Ρόσι?”. Αποφάσισα να ξεκινήσω από το μηδέν και να πάρω το χρόνο μου. Κατ αρχήν ο Κώστας Γαβράς έγραψε ένα σενάριο μαζί με τον Ζαν Κλοντ Γκρουμπέργκ. Έτσι και αλλιώς δεν μπορούσα να ξεκινήσω τότε τα γυρίσματα. Δεν ήθελα να κάνω γυρίσματα ούτε στο Μαρόκο αλλά ούτε και στην Τυνησία γιατί η αρχιτεκτονική τους δεν έχουν καμία σχέση με αυτή της Αλγερίας.
 Η σχέση μας με τη χώρα είναι πολύ προσωπική. Εγώ και ο Κώστας παντρευτήκαμε στο γαλλικό προξενείο της Αλγερίας το 1968 κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του “Ζ”. Ήταν χάρις στην υποστήριξη της Αλγερίας που η ταινία πήρε το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας. Εκείνη την περίοδο, ζούσαμε στην Αλγερία απέναντι από τον Μπουτεφλίκα, που τότε έβγαζε παθιασμένους λόγους στον ΟΗΕ. Μόνο που πια, ο Μπουτεφλίκα είναι πρόεδρος της χώρας και εμείς δεν θέλαμε να κάνουμε μια ταινία για τους Έλληνες συνταγματάρχες αλλά για έναν Γάλλο συνταγματάρχη.
  Στη συνέχεια έψαξα για ηθοποιούς. Ένα καλοκαίρι που ήμασταν στην Ελλάδα με τον Ματιέ Κασοβίτς, όταν διάβασε το σενάριο αναφώνησε: “Θέλω να παίξω τον Ρόσι. Είναι θαυμάσιος ρόλος.” Ο καιρός περνούσε και ο Κασοβίτς είχε τελικά άλλες υποχρεώσεις, αλλά η αντίδρασή του μας έδωσε αυτοπεποίθηση. Όταν ξεκινήσαμε τελικά το 2003, ο Ολιβιέ Γκουρμέ είπε “Ένας ηθοποιός, έχει σπάνια την ευκαιρία στην καριέρα του να παίξει ένα ρόλο σαν αυτόν του  Συνταγματάρχη”. Η κατάσταση στην Αλγερία όμως δεν μας επέτρεπε να συνεχίσουμε τα γυρίσματα οπότε αναβάλαμε για άλλα 3 χρόνια. Τελικά, η ταινία “απογειώθηκε”: το θέμα, το σενάριο, ο Λωρέν, η ομαδική μας προσπάθεια, οι συνεργάτες, και η Αλγερία φυσικά όλα αυτά συνέβαλαν στο να γίνει η ιδέα, πραγματικότητα.


Για τη δική μας γενιά, οι αναμνήσεις μας είναι μαυρόασπρες…


Με τα λόγια του Κώστα Γαβρά, συμπαραγωγού και σεναριογράφου.


Με μια πλειάδα ταινιών με πολιτικό θέμα, όπως το “Ζ” (Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας) 1969, “Ομολογία” 1970, “Κατάσταση Πολιορκίας” 1974, “Ο Αγνοούμενος”, 1982, “Αμήν” 2003 ο Κώστας Γαβράς μιλάει για τον Συνταγματάρχη, στο οποίο έχει γράψει και το σενάριο.
Δεν ήθελα να κάνω μια ταινία για το παρελθόν. Ήθελα να δείξω τις επιπτώσεις του πολέμου της Αλγερίας στη σημερινή Γαλλία. Αυτό που είναι σημαντικό για τον Συνταγματάρχη είναι ότι αυτός ο άνθρωπος λειτουργούσε μέσα σε νόμιμα πλαίσια. Μπορεί ο στρατός να έκανε τις αποτρόπαιες πράξεις αλλά από πίσω είχαν την νομική κάλυψη του κράτους. Αυτό ακριβώς που κάνει και ο Τζωρτζ Μπους σήμερα με το Ιράκ. Ο πρόεδρος της Αμερικής πέρασε νόμο με τον οποίο επέτρεπε στους πράκτορες της ΣΙΑ και στο στρατό να διαπράττουν βασανιστήρια στο Ιράκ.
Σχετικά με την ταινία, ο Λοράν Ερμπιέ είχε κάποιες σκέψεις σχετικά με το βιβλίο και ήθελε να το κάνει ταινία. Οπότε του πρότεινα να γράψω εγώ το σενάριο.
Μας πήρε 7 χρόνια για να την ολοκληρώσουμε. Το θέμα ήταν τέτοιο που οι τηλεοράσεις το θεωρούσαν παρωχημένο. Νόμιζαν ότι δεν ταίριαζε στο κοινό τους. Τελικά, η ταινία βρήκε υποστήριξη από το Αρτέ, την εταιρία Πατέ και τους αδελφούς Νταρντέν. Τα γυρίσματα που έγιναν στην Αλγερία, έριξαν κατά πολύ το κόστος της ταινίας. Ο πρόεδρος Μπουτεφλίκα,  με τον οποίο γνωριζόμασταν από την εποχή του Ζ, παρείχε τη συμβολή του στρατού.
Δεν θέλω να αποδώσω δικαιοσύνη. Αυτό είναι θέμα των δικαστικών αρχών. Ελπίζω να ξεκινήσει μια συζήτηση, ειδικά ανάμεσα στους νέους, σχετικά με αυτήν την σκοτεινή περίοδο.


Ο Κώστας Γαβράς μίλησε στην συνέντευξη τύπου στο 47ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης 2006 για το θέμα της τρομοκρατίας.
«Το θέμα της αυτοδικίας που επανέρχεται και σ’ αυτήν την ταινία όπου συμμετέχω είναι ένα σχεδόν καθημερινό φαινόμενο στην πραγματική ζωή. Για παράδειγμα στην αυτοδικία καταφεύγει ο πρόεδρος Μπους εμπλέκοντας τις ΗΠΑ σε μονομερείς πολέμους, όπως στο Ιράκ, αλλά και αλλού. Μ’ αυτήν την έννοια, η ταινία εξερευνά το θέμα της τρομοκρατίας, την οποία σήμερα την αντιμετωπίζουμε με ένα ιδιαίτερα αντιφατικό τρόπο, καθώς πολλοί αρχηγοί κρατών είχαν χαρακτηριστεί στο παρελθόν τρομοκράτες, όπως ο σημερινός πρόεδρος της Αλγερίας, αλλά και ο Αραφάτ».


Ενώ ο Λοράν Ερμπιέ συνεχίζει:
«Η πρώτη προβολή της ταινίας εκτός Γαλλίας πραγματοποιήθηκε στο Τορόντο του Καναδά, με έντονη την παρουσία Αμερικανών δημοσιογράφων. Η ερώτηση που μας απηύθυναν ήταν αν είχαμε κατά νου τον πόλεμο στο Ιράκ όταν γυρίζαμε την ταινία. Η δική μας απάντηση, φυσικά, ήταν ότι στη χώρα μας έχουμε ήδη αρκετά φαντάσματα για ν’ ασχολούμαστε και με τα φαντάσματα των άλλων», είπε χαρακτηριστικά ο Λοράν Ερμπιέ και πρόσθεσε: «Φιλοδοξία μας ήταν να δημιουργήσουμε μια κινηματογραφική ταινία και όχι ένα ιστορικό βιβλίο. Στόχος μας ήταν να ψυχαγωγήσουμε το κοινό και όχι να κάνουμε μαθήματα ιστορίας. Αν βεβαίως καταφέρουμε να ενεργοποιήσουμε το ενδιαφέρον των νεότερων γενεών, αυτό θα ήταν κάτι απόλυτα θεμιτό, πόσο μάλλον όταν οι ηγέτες της χώρας μας προσπαθούσαν επί 40 χρόνια να αποσιωπήσουν το συγκεκριμένο θέμα».
Μιλώντας, πάντως, για τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι Αλγερινοί υποδέχτηκαν την ταινία, δεδομένου μάλιστα ότι η ταινία γυρίστηκε στην Αλγερία (σε γαλλική-βελγική-αλγερινή συμπαραγωγή), ο σκηνοθέτης Λοράν Ερμπιέ επεσήμανε ότι ήταν ιδιαίτερα σημαντικό τα γυρίσματα να γίνουν επί τόπου με τη συνεργασία των ντόπιων: «Η υποδοχή από το Αλγερινό κοινό ήταν ιδιαίτερα θετική, διότι αναγνωρίζει πλέον ότι η Γαλλία προσπαθεί να απαλείψει τις γκρίζες περιοχές και ότι αρχίζει πλέον να παραδέχεται τα λάθη της στον πόλεμο της ανεξαρτησίας της Αλγερίας». Ο ίδιος, εντούτοις, δεν παρέλειψε να τονίσει: «Δεν είχαμε καμία διάθεση ν’ απολογηθούμε για τη χώρα μας. Αν αυτή η ταινία μπορεί να βοηθήσει τους νέους να μάθουν τα ιστορικά γεγονότα, εντάξει. Σίγουρα, όμως, δεν είχαμε στόχο να δώσουμε μια μανιχαϊστική ερμηνεία του θέματος».
Οι συντελεστές για την ταινία (από τη συνέντευξη τύπου στο 47ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης)
 
Οι δύο πρωταγωνιστές της ταινίας, Ολιβιέ Γκουρμέ και Ρομπενσόν Στεβενέν, αναφέρθηκαν στην προετοιμασία τους για τα γυρίσματα της ταινίας. «Στην προετοιμασία ενός ρόλου, σημαντικότατο ρόλο παίζει η ενημέρωση. Έτσι, διαβάσαμε ιστορικά βιβλία για τη συγκεκριμένη περίοδο που παρουσίαζαν το θέμα από διάφορες οπτικές γωνίες, ενώ ο Λοράν Ερμπιέ μας έκανε ένα συνοπτικό ιστορικό μάθημα. Παράλληλα πήραμε και μια συμπυκνωμένη στρατιωτική κατάρτιση. Στόχος μας ήταν να δώσουμε μια πραγματική απεικόνιση ενός στρατιωτικού που ορίζει τις τύχες των στρατιωτών του και καθορίζει τη μοίρα της πατρίδας του», είπε ο Ολιβιέ Γκουρμέ, ενώ από την πλευρά του ο Ρομπενσόν Στεβενέν υπογράμμισε τη δυσκολία που αντιμετώπισαν να άρουν τις σύγχρονες προσωπικές τους απόψεις για την αποικιοκρατία και να μπορέσουν να μπουν στο πνεύμα του 1956: «Όταν βρεθήκαμε στην Αλγερία πήραμε απαντήσεις για πολλά από τα ερωτήματά μας. Ο πόλεμος έγινε πριν από 50 χρόνια και πολλοί από τους Αλγερινούς που είχαν πάρει μέρος είναι ακόμη ζωντανοί».


Ο Ολιβιέ Γκουρμέ για τον Συνταγματάρχη Ντιπλάν:
Το τέρας που κρύβουμε μέσα μας δεν προέρχεται από τα τέρατα. Στην αρχή της ταινίας, ο Συνταγματάρχης έχει όραμα, ένα όραμα ανθρώπινο  για την αποικιοκρατία, όχι φασιστική όμως, αλλά ανθρώπινο. Όταν αναγκάστηκε να υπερασπιστεί τα Γαλλικά συμφέροντα στην χώρα, όταν η Γαλλική κυβέρνηση χρησιμοποίησε όλες τις μεθόδους προκειμένου να επιβάλουν την τάξη στην Αλγερία, τότε  ο Συνταγματάρχης, οδηγήθηκε στην μέθοδο των βασανιστηρίων. Πώς ξαφνικά τα βασανιστήρια έγιναν καθημερινή πρακτική? Πώς είναι δυνατόν να εξηγηθεί η βία, η σημερινή τρομοκρατία με ειλικρίνεια και ευαισθησία?


Λοράν Ερμπιέ
Γεννημένος τον Αύγουστο του 1961 στον Αννάι της Γαλλίας σε μια οικογένεια αγροτών, ήδη από τα φοιτητικά του χρόνια δούλευε ως βοηθός σκηνοθέτη. Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας δούλεψε στο κινηματογραφικό τμήμα του στρατού και γυρίζοντας στο Παρίσι, θα γίνει βοηθός σκηνοθέτη σε πάνω από 40 ταινίες. Μερικές από αυτές είναι, “The Son of Pink Panther”(1993), “Pas sur la Bouche” (2003), “Palais Royal!” (2005). Έχει δουλέψει μεταξύ άλλων με τους Blake Edwards, Christine Pascal, John Padham, Claude Lelouch, Roman Coppola, Didier Bourdon, Alain Resnais. Ο Συνταγματάρχης είναι η πρώτη του μεγάλου μήκους προσπάθεια.


Μισέλ Ρέι Γαβρά
Η Μισέλ Ρέι Γαβρά το 1977 ίδρυσε την εταιρεία παραγωγής K. G. Productions ενώ μέχρι τότε είχε στο ενεργητικό της πολλά χρόνια στρατευμένης δημοσιογραφίας σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου. Από τον πόλεμο του Βιετνάμ, όπου και είχε περάσει 3 χρόνια δίπλα στους Βιετκόνγκ, τη Βολιβία μετά το θάνατο του Τσε Γκεβάρα όπου και έψαξε και βρήκε τους δολοφόνους του Αργεντινού επαναστάτη ενώ ήταν από τις πρώτες που πήρε συνέντευξη στον Αραφάτ. Τέλος είχε πάρει συνεντεύξεις από τα μέλη της ΡΑΦ, Φράξια Κόκκινος Στρατός, Αντρέας Μπάαντερ, Ελρίκε Μάινχοφ και Γκούντρουν Έσλιν.
Η πρώτη της παραγωγή ήταν το “Viva El Presidente” το οποίο είχε γίνει προσαρμογή από τον Αλέχο Καρπεντιέρ.
Έχει υπάρξει μέλος πολλών κινηματογραφικών επιτροπών  ενώ έχει απορρίψει διάφορους τιμητικούς τίτλους όπως Ordre de Merite, Chevalier des Arts et des Lettres, Legion d’Honneur. Μερικές από τις ταινίες που ήταν παραγωγός είναι “The Ax” (2005), “Amen” (2003).


Κώστας Γαβράς: Γεννήθηκε σε ένα χωριό της Αρκαδίας το 1933. Τελείωσε το σχολείο στην Αθήνα, σπούδασε κινηματογράφο στο Παρίσι και άρχισε να εργάζεται ως βοηθός σκηνοθέτης σε κορυφαίους δημιουργούς όπως ο Ρενέ Κλερ, ο Ζακ Ντεμί, ο Ιβ Αλεγκρέ, ο Ρενέ Κλεμάν, ο Ανρί Βερνέιγ. Η  ταινία του “Ζ” από το 1969 έχει τιμηθεί με το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής και βραβείο Α’ ανδρικού ρόλου για τον Ζαν Λουί Τρεντινιάν στο Φεστιβάλ των Κανών, καθώς και με  Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας, ενώ ήταν υποψήφια για πέντε συνολικά Όσκαρ.  Τo “Missing” (“O Αγνοούμενος”, 1982) τιμήθηκε με το Χρυσό Φοίνικα του φεστιβάλ Κανών, βραβείο Α’ ανδρικού ρόλου για τον Τζακ Λέμον καθώς και Όσκαρ σεναρίου.  Από το 1971 έως 1973 διετέλεσε πρόεδρος της Ένωσης Σκηνοθετών στη Γαλλία και από το 1982 έως το 1987 υπήρξε πρόεδρος της Γαλλικής Ταινιοθήκης. 
Επιλεκτική Φιλμογραφία:  “Un homme de trop” (1967), “L’ Aveu” (1971), “Μissing” (1982), “Ηanna K.”  (1983), “Betrayed” (1987), “Music Box” (1989), “Mad City” (1997).


Κριτικές
Premiere, Ghislain Loustalot
Το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Λορέν Ερμπιέ είναι μια τολμηρή αναβίωση του φαντάσματος του γαλλικού σινεμά, δηλαδή του πολέμου της Αλγερίας. Και πέτυχε! Με τη βοήθεια του σεναριογράφου Κώστα Γαβρά που έχει μεγάλη πείρα σε πολιτικές ταινίες, το αποτέλεσμα είναι μια παθιασμένη ιστορική περιπέτεια, που αναγκάζει τους θεατές να σκεφτούν. Θέλει κότσια για να το κάνει κανείς αυτό. Μπράβο!
Studio, Michel Rebichon,
Γενικά
Η Βουλή της Γαλλίας απέσυρε, έπειτα από διαμαρτυρίες, νόμο σύμφωνα με τον οποίο το μάθημα της ιστορίας στα σχολεία θα τόνιζε και τα θετικά αποτελέσματα της γαλλικής αποικιοκρατίας στους υπό κατοχήν λαούς.
Για πρώτη φορά, Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας μετέβη σε Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης προκειμένου να παρακολουθήσει την ταινία “Ο Συνταγματάρχης”.


Σκηνοθεσία
Λορέν Ερμπιέ
Σενάριο
Κώστας Γαβράς, Ζαν Κλοντ Γκρουμπέργκ
Παραγωγή
Μισέλ Ρέι Γαβρά, Σαλέμ Μπαίμι
Ηθοποιοί
Ολιβιέ Γκουρμέ, Ρoμπενσόν Στεβενέν, Σεσίλ Ντε Φρανς, Σαρλ Αζναβούρ
Φωτογραφία
Πατρίκ Μπλοσιέ
Μοντάζ
Νικόλ Μπερκμάνς
Σκηνικά
Ραμπντάνε Κασέρ, Αλεξάντρ Μπανσέλ
Μουσική
Αρμάν Αμάρ
Διάρκεια
110 λεπτά

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθροΤην ιστορία της ΕΛΜΕ Χίου καταγράφει ο Ιάκωβος Μπριλής
Επόμενο άρθροΧωρίς πλοίο στην άγονη Αλεξανδρούπολη- Ρόδος