Αρχική Απόψεις Aρθρα Γιάννης Κοσμίδης: εισήγηση στην Ημερίδα Δ. Χίου για τον Κάμπο (20/3/08)

Γιάννης Κοσμίδης: εισήγηση στην Ημερίδα Δ. Χίου για τον Κάμπο (20/3/08)

6

 
ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ
ΤΟΥ ΚΑΜΠΟΥ ΤΗΣ ΧΙΟΥ


Του Γιάννη Κοσμίδη
Βουλευτή Χίου



 

1 Η ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΟΥ ΚΑΜΠΟΥ
1.1 Γενική Περιγραφή των Χαρακτηριστικών του Κάμπου
Η προσεκτική διερεύνηση της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής κατάστασης της περιοχής μπορεί να μας αποκαλύψει τα πλεονεκτήματα, και μειονεκτήματά της περιοχής, καθώς και τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται. Ο Κάμπος της Χίου έχοντας κληρονομήσει ένα ξεχωριστό περιβάλλον, ανθρωπογενές και φυσικό, συνιστά ένα πραγματικό θησαυρό, που δεν έχει αξιοποιηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα, για το συμφέρον των ίδιων των κατοίκων του και ολόκληρου του Νομού Χίου.
Η περιοχή του Κάμπου αποτελεί μοναδικό οικιστικό σύνολο, όπου συνυπάρχουν αρμονικά η κατοικία με τις γεωργικές δραστηριότητες. Αρχοντόσπιτα της φεουδαρχικής εποχής και νοικοκυρόσπιτα του 19ου – 20ου αιώνα ξεχωρίζουν για τη μορφή τους και τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά τους στοιχεία, στο εσωτερικό τους, στις όψεις τους και στον περιβάλλοντα χώρο. Η ύπαρξη στους εξωτερικούς χώρους στοιχείων που χρησιμοποιούνται για την άρδευση (μαγγανοπήγαδων, γουρνών, κλπ.) και η περίφραξη των κτημάτων με υψηλούς μαντρότοιχους για την προφύλαξη των εσπεριδοειδών από την παγωνιά αναδεικνύει τα σπίτια και τα περιβόλια της περιοχής σε μοναδικό αρχιτεκτονικό σύνολο για τον ελληνικό χώρο. Ολόκληρη η περιοχή του Κάμπου, με τα μικρά δρομάκια που οδηγούν στα περιβόλια, με την υγρασία και το άρωμα των ανθέων που αναδίδεται από αυτά, αποτελεί ξεχωριστό οικιστικό συγκρότημα.
Παράλληλα, ο αρμονικός συνδυασμός του αρχιτεκτονικού με το φυσικό περιβάλλον, αλλά και ο ολοκληρωμένος χαρακτήρας των δραστηριοτήτων που αναπτύχθηκαν στα κτήματα του Κάμπου, προσέδωσε στην περιοχή τα χαρακτηριστικά ενός ξεχωριστού γεωργό-οικιστικού συνόλου που καθιστούν τον Κάμπο μοναδικό σε όλο τον ελλαδικό τουλάχιστον χώρο.
Για όλους αυτούς τους λόγους ο οικισμός του Κάμπου χαρακτηρίστηκε ως Ιστορικός και Παραδοσιακός. Ως εκ τούτου στον Κάμπο προβλέπονται περιορισμένες χρήσεις γης και οικιστικοί περιορισμοί, που ενώ προφυλάσσουν την περιοχή από την ανεξέλεγκτη δόμηση και την αλλοτρίωσή της, επιτείνουν όμως τα προβλήματα των κατοίκων της λόγω της υψηλής φορολογίας κατά τις μεταβιβάσεις των περιουσιών τους και χωρίς να υπάρχουν αντισταθμιστικά οφέλη προς αυτούς.
Ο Κάμπος ως προάστιο της πόλης της Χίου έχει δεχθεί σε σημαντικό βαθμό τις επιδράσεις της ανάπτυξης της πόλης και του νησιού. Οι κεντρικοί δρόμοι που συνδέουν τα χωριά της Νότιας Χίου με την πόλη διασχίζουν την άλλοτε ήσυχη περιοχή, δημιουργώντας σε πολλές περιπτώσεις ένα περιβάλλον που δεν αρμόζει με αυτή. Αναγκαίες υποδομές του νησιού, όπως το αεροδρόμιο, έχουν κατασκευασθεί στα όρια της περιοχής. Βιοτεχνίες και άλλες οχλούσες επιχειρήσεις είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή, πριν τον χαρακτηρισμό της ως παραδοσιακού οικισμού και τον περιορισμό χρήσεων γης.
Συγχρόνως το πρόβλημα της ανεπάρκειας του νερού για ολόκληρο το Νομό Χίου, ανάγεται σε μείζον για την περιοχή του Κάμπου, γιατί το νερό για την περιοχή αποτελεί αναγκαίο αγαθό, όχι μόνο για τη στήριξη των παραγωγικών της δραστηριοτήτων, αλλά και για τη διατήρηση της ίδιας της φυσιογνωμίας της.

1.2 Ο Κάμπος είναι ένα Περιαστικό Γεωργικό Σύνολο
* Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η περιοχή του Κάμπου είναι μια τυπική περίπτωση περιαστικού γεωργικού χώρου. Ενός χώρου που πιέζεται από την πολεοδομική και βιομηχανική ανάπτυξη, καθώς και την ανάπτυξη του τριτογενούς τομέα και των υποδομών των επικοινωνιών και των μεταφορών, που κατατρώει το έδαφος εις βάρος του γεωργικού παραγωγικού χώρου. Εδώ παρατηρούμε το φαινόμενο αδυναμίας συνάντησης της πόλης και της υπαίθρου, η οποία, ανάλογα με το πως αντιμετωπίζεται και επιλύεται, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικό περιορισμό της επιβίωσης της ίδιας της γεωργικής δραστηριότητας.
* Ο Κάμπος της Χίου ως γεωργική γη λειτουργεί ως πνεύμονας πρασίνου για την πόλη της Χίου και δρα ως φυσικός φραγμός στην απεριόριστη ανάπτυξη της πόλεως. Συγχρόνως, δημιουργεί τοπίο και κάνει πιο ανθρώπινα τα περίχωρα της πόλεως. Αντιθέτως, η οικονομική λειτουργία της περιοχής, που είναι θεμελιώδης για τη διατήρηση και τη μελλοντική προοπτική της, μειώνεται εξαιτίας της πολεοδομικής πίεσης που υφίσταται και της περιορισμένης παραγωγικής σημασίας που της αποδίδεται. Αν δεχθούμε «ότι δεν υπάρχει γεωργία χωρίς ζωντανή ύπαιθρο, ούτε ζωντανή ύπαιθρος χωρίς γεωργία» πιστεύουμε ότι οι πραγματικοί πρωταγωνιστές του Κάμπου είναι οι αγρότες και οι αγρότισσες που ζουν και εργάζονται στην περιοχή.
* Ο Κάμπος είναι ένας κατεξοχήν περιαστικός χώρος και ζώνη επαφής μεταξύ του κυρίως ειπείν αγροτικού κόσμου και του αστικού, ο οποίος όμως διατηρεί τα βασικά χαρακτηριστικά του πρώτου ενώ ταυτόχρονα υφίσταται την έλξη του δευτέρου.
* Πρόκειται για χώρο με ειδικά περιοριστικά προβλήματα και χώρο, που αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές όσον αφορά τη συνέχειά του.
* Αντίθετα με τα παραπάνω πρέπει να αξιοποιηθεί η ευκαιρία που παρέχει στην περιοχή η εγγύτητα μιας καταναλωτικής αγοράς, η αυξανόμενη ευαισθητοποίηση των καταναλωτών έναντι πτυχών όπως η ποιότητα και η ασφάλεια των τροφίμων και η κοινωνική ζήτηση νέων δραστηριοτήτων (ελεύθερος χρόνος, επιμόρφωση, οικολογικός τουρισμός). Αυτές οι νέες συμπληρωματικές δραστηριότητες επιτρέπουν την διαφοροποίηση του επιχειρηματικού κινδύνου και τη βελτίωση του εισοδήματος.
Στο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης «Αλέξανδρος Μπαλτατζής» 2007-2013, στον άξονα 2, Βελτίωση του Περιβάλλοντος και της Υπαίθρου, προτείνονται παρεμβάσεις ορθολογικής διαχείρισης της γεωργικής γης, που συμβάλλουν στην προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος.
Στην περίπτωση του Κάμπου Χίου στα πλαίσια του μέτρου 2.1.4, και στην προσπάθεια για την εξυπηρέτηση του ειδικού στόχου: «Προστασίας και Διατήρησης του αγροτικού τοπίου» σε συνδυασμό με τις προτεραιότητες: της προστασίας του εδάφους, της προστασίας των υδατικών πόρων, και της προστασίας της βιοποικιλότητας, είναι δυνατόν, με την κατάλληλη τεκμηρίωση, η περιοχή να ενταχθεί για ενίσχυση.
Η πρότασή μας για ένταξη του Κάμπου σε καθεστώς ενίσχυσης στηρίζεται στο άρθρο 36 του Κανονισμού (ΕΚ) με αριθμό 1698/2005 και στα άρθρα 27 και 28 του Κανονισμού (ΕΚ) 1974/2006.
Στα πλαίσια των παραπάνω διατάξεων ο Κάμπος της Χίου είναι παραδοσιακός τόπος καλλιέργειας εσπεριδοειδών που πρέπει να προστατευθεί και να ενισχυθούν οι γεωργοί στις αγωνιώδεις και κοπιώδεις προσπάθειες που καταβάλλουν για τη διατήρηση του εξαιρετικού αγροτικού τοπίου.


1.3 Η Διατήρηση και η Ανάπτυξη της Γεωργίας στον Κάμπο
Από τα παραπάνω εκτεθέντα γίνεται σαφές ότι η γεωργία στην περιοχή του Κάμπου παρουσιάζει αδιαμφισβήτητα περιοριστικά προβλήματα και ειδικά χαρακτηριστικά που είναι εύκολο να ανιχνευτούν και να προσδιοριστούν και τα οποία συνιστούν ειδικές δυσκολίες, για τις οποίες θα πρέπει να προωθηθούν συγκεκριμένα μέτρα που θα καταστήσουν δυνατή τη διατήρηση και την οργάνωση της παραγωγικής γεωργικής δραστηριότητας στην περιοχή, αξιοποιώντας τους φυσικούς και ανθρωπογενείς πόρους.
Στον Κάμπο η αγροτική δραστηριότητα αντιμετωπίζει περιοριστικές δυσκολίες. Άρα είναι απαραίτητη η κοινωνική, πολιτική και διοικητική αναγνώριση της περιοχής. Αυτή θα περιλαμβάνει τα εξής:


α. Ανάδειξη της περιοχής ως ενεργού και ενδιάμεσου ιστού μεταξύ πόλεως και υπαίθρου
Η απώλεια γεωργικής δραστηριότητας έχει επιπτώσεις όχι μόνο στο γεωργικό τομέα αλλά και στη διατήρηση των φυσικών πόρων και στην προστασία της ποιότητας ζωής των κατοίκων όλου του Νομού.
Είναι λοιπόν απαραίτητη η ενίσχυση ενός ενεργού και ισχυρού ιστού που θα μεσολαβεί μεταξύ αγροτικών και αστικών χώρων, με την ενθάρρυνση και την ανάδειξη της βιολογικής ποικιλομορφίας της περιοχής και την βιώσιμη γεωργική δραστηριότητα.


β. Αναγνώριση του ρόλου της γεωργίας στη σχέση πόλης-Κάμπου
Είναι ουσιαστικό και πρωταρχικό μέτρο η κοινωνική πολιτική και διοικητική αναγνώριση της ύπαρξης αυτής της περιαστικής ζώνης με γεωργική δραστηριότητα που αντιμετωπίζει ειδικές δυσκολίες.
Ως πλαίσιο αναφοράς για την αναγνώριση του ρόλου που αναπτύσσεται στον Κάμπο, είναι απαραίτητο πρώτον, να μελετηθούν τα προβλήματα και δεύτερον, να γίνει μία ολοκληρωμένη ανάλυση των αξιών που διαθέτει ο χώρος (ύδατα, τοπίο, βιοποικιλότητα, αρχιτεκτονική ύλη) καθώς και των οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών λειτουργιών που πρέπει να αναπτυχθούν στον Κάμπο.


γ. Η ευαισθητοποίηση ως εργαλείο αναγνώρισης
Είναι αναγκαίο να αναδειχθεί στην κοινωνία και την πολιτεία η αναγνώριση του εδάφους ως περιορισμένου φυσικού πόρου και ως κοινή κληρονομιά που δύσκολα ανακτάται από τη στιγμή που θα καταστραφεί.
Είναι λοιπόν απαραίτητο μέσω ειδικών νομοθεσιών να προωθηθούν η προστασία και η ανάπτυξή τους.


1.4 Η Διαφύλαξη της Περιοχής από την Ενσωμάτωση της στην Αστική Διαδικασία
Για τη διατήρηση της περιοχής ως περιαστικού γεωργικού χώρου δεν είναι επαρκής μόνο η κοινωνική, πολιτική εννοιολογική και συναισθηματική αναγνώριση αλλά είναι απαραίτητο να εφαρμοσθούν μέσα διαχείρισης τα οποία θα εμποδίζουν την εγκατάλειψη της γεωργικής γης.
α) εκσυγχρονισμός του θεσμικού πλαισίου που υφίσταται στην περιοχή ώστε να προστατεύεται η γεωργική γη.
β) ρύθμιση με διαφανή και νόμιμα μέσα, της προσωρινής παραχώρησης χρήσης γαιών μέσω συμβάσεων μίσθωσης από τους ιδιωτικούς και δημόσιους ιδιοκτήτες σε επαγγελματίες γεωργούς.
γ) ειδικό φορολογικό καθεστώς των εδαφών που είναι αφιερωμένα σε αγροτική δραστηριότητα.
δ) ενσωμάτωση στα κριτήρια χρηματοδότησης του Δήμου Χίου και της έννοιας του «προστατευόμενου γεωργικού εδάφους» όπου θα προτιμάται η προστασία της γεωργικής γης (ΚΑΠ και άλλες χρηματοδοτήσεις).
ε) διερεύνηση της λήψης ειδικών πολεοδομικών, χωροταξικών και φορολογικών κινήτρων για τους ιδιοκτήτες προστατευόμενης γεωργικής έκτασης.


2 Η ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΜΙΑΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ
Η εγγύηση μιας δυναμικής και βιώσιμης ανάπτυξης της περιοχής πρέπει να επιτευχθεί ως αποτέλεσμα διαδικασιών στις οποίες η τοπική διοίκηση ασκεί θεμελιώδη ρόλο.
Για το σκοπό αυτό είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί ένας Οργανισμός για την Ενιαία και Ολοκληρωμένη Διαχείριση του Κάμπου, ο οποίος θα έχει ως θεμελιώδη στόχο, όχι μόνο τη διατήρηση της περιοχής αλλά την ανάπτυξή της και την ενδυνάμωση της γεωργικής δραστηριότητας καθώς και άλλων δραστηριοτήτων που είναι συμβατές με το χαρακτήρα της περιοχής και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Στον Οργανισμό αυτό πρέπει να συμμετέχουν οι γεωργοί της περιοχής προκειμένου να αναπτύξουν εταιρικές σχέσεις για να προωθούν τους στόχους τους από κοινού με τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς.
Η επικουρικότητα στη διαχείριση του Κάμπου είναι θεμελιώδης προκειμένου να διασφαλιστεί μια συμφωνία μεταξύ των δημόσιων φορέων και των κατοίκων. Ουσιαστικά πρόκειται για μια σύμβαση βιώσιμης διαχείρισης μεταξύ της δημόσιας διοίκησης και των κατοίκων της περιοχής.
Η διαχείριση θα πρέπει να βασίζεται σε αρχές συνεργασίας μεταξύ των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων που συμμετέχουν σε αυτή και οργανώνονται μέσω ενός «οργανισμού συμμετοχής και διαχείρισης».
Οι αρχές συνεργασίας χαρακτηρίζονται από τη σύγκλιση συμφερόντων και αρμοδιοτήτων, την αυξανόμενη ανάγκη αποτελεσματικής λειτουργίας, την απαίτηση επίλυσης των προβλημάτων μέσω οριζόντιων και ολοκληρωμένων δράσεων και την αναγκαιότητα επαφής, συντονισμού και συνυπευθυνότητας. Όλα αυτά συνεπάγονται ευαισθησία και ικανότητα αποδοχής εκ μέρους όλων των ενεχομένων παραγόντων της περιοχής, προκειμένου να υπάρξουν σαφείς στόχοι, κοινός προγραμματισμός και κοινή δράση.
Σε τελευταία ανάλυση ο οργανισμός συμμετοχής και διαχείρισης θα προσδιορίζει τις γενικές συνθήκες, θα παρακολουθεί την εφαρμογή τους και θα προωθεί δράσεις υποστήριξης και ενίσχυσης της περιοχής με στόχο τη δυναμική του.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το σχέδιο οργάνωσης, δράσης και λειτουργίας ενός τέτοιου οργανισμού έχει ήδη μελετηθεί σε σχετική μελέτη που εκπονήθηκε από την αναπτυξιακή εταιρεία Ε.Ν.Α. ΧΙΟΥ Α.Ε. το έτος 2002. Επομένως η βασική εργασία υπάρχει και αυτό που τυχόν θα απαιτηθεί είναι η επικαιροποίηση των προτάσεων και των σχεδίων.
Βασική αποστολή του οργανισμού θα είναι η εκπόνηση ενός στρατηγικού προγράμματος διαχείρισης και βιώσιμης ανάπτυξης στο οποίο θα καθορίζονται οι αρχές και οι στρατηγικές κατευθύνσεις και θα συγκεκριμενοποιούνται οι δράσεις που πρέπει να αναληφθούν για την διατήρηση των αξιών και την ανάπτυξη των λειτουργιών της περιοχής. Στην εκπόνηση του προγράμματος αυτού χρήσιμο είναι να αξιοποιηθούν όλες οι μέχρι σήμερα μελέτες που έχουν εκπονηθεί για την περιοχή του Κάμπου.
Η δημιουργία του Οργανισμού Συμμετοχής και Διαχείρισης προτείνεται να ενταχθεί στις ρυθμίσεις που ορίζονται για τέτοιους σκοπούς στο Ν. 1650/86.
Το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο (άρθρα 18-21 του Ν. 1650/86, τα οποία επισυνάπτονται στο παράρτημα του παρόντος) παρέχει τη δυνατότητα να προχωρήσουμε σ’ ένα αποφασιστικό βήμα για τη δημιουργία Φορέα Διαχείρισης του Κάμπου ως μιας περιοχής «οικοανάπτυξης», όπως αυτές ορίζονται στον ανωτέρω νόμο.
Η μόνη μελέτη που λείπει και πρέπει να εκπονηθεί είναι η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη που προβλέπεται στην παρ. 1, του άρθρου 21, του Ν. 1650/86. Από εκεί και πέρα αυτό που χρειάζεται είναι η ένταξη του σχεδίου στα προγράμματα του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. (για το θεσμικό μέρος του χαρακτηρισμού του Κάμπου ως περιοχής οικοανάπτυξης) και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (για τη χρηματοδότηση έργων και προγραμμάτων ανάπτυξης της περιοχής).
Θεωρούμε ότι είναι ώρα πλέον να τελειώνουμε με τις συζητήσεις για τον Κάμπο. Είναι ώρα να περάσουμε στη δράση, στα έργα, στην εφαρμογή προγραμμάτων.
Ο Κάμπος δεν μπορεί να περιμένει άλλο.



ΧΙΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2008