Αρχική Απόψεις Aρθρα Στάθης Γκότσης: Μνημεία για υποστήριξη της συλλογικής μνήμης ή για “αξιοποίηση”

Στάθης Γκότσης: Μνημεία για υποστήριξη της συλλογικής μνήμης ή για “αξιοποίηση”

11

Μνημεία για υποστήριξη της συλλογικής μνήμης ή για “αξιοποίηση”;


Του Στάθη ΓΚΟΤΣΗ


Η 18η Απρίλη κάθε χρόνου έχει οριστεί από την UNESCO και το ICOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών) ως Διεθνής Ημέρα των Μνημείων. Οι εκδηλώσεις που διοργανώνονται σε όλο τον κόσμο, με αφορμή την επέτειο, φιλοδοξούν να γνωστοποιήσουν στο ευρύτερο κοινό τόσο τη σημασία των μνημείων κάθε περιοχής όσο και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, με απώτερο στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού στο ζήτημα της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Από την άποψη αυτή, η ανακήρυξη της παλιάς πόλης της Κέρκυρας σε μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, μόνο αισιόδοξες σκέψεις θα μπορούσε να γεννήσει. Αν δεν συνοδευόταν από δύο σημεία που χαλούν την εικόνα.
Το πρώτο σχετίζεται με την απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), η οποία ελήφθη μία μόλις εβδομάδα πριν από την επίσημη τελετή και επιτρέπει τη δημιουργία πλωτού πάρκιγκ χιλίων περίπου θέσεων στο παλιό λιμάνι της Κέρκυρας, λίγες δεκάδες μέτρα από το ενετικό φρούριο.
Τι κι αν η 21η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων πρότειναν να προηγηθεί, τουλάχιστον, της απόφασης μια αυτοψία στο χώρο; Το υπαρκτό πρόβλημα στάθμευσης στην πόλη της Κέρκυρας μπορεί να βρίσκει λύση κι ας προστίθεται μια ασχήμια στη θέα από τις επάλξεις των ενετικών φρουρίων, υπονομεύοντας την ίδια την πράξη της ανακήρυξης…

Το δεύτερο σημείο σχετίζεται με την εκπροσώπηση της ελληνικής κυβέρνησης στην τελετή από τον υπουργό Τουρισμού και όχι από τον ομόλογό του του Πολιτισμού, σε μια συμβολική υπογράμμιση της αντίληψης που εκλαμβάνει τον μνημειακό πλούτο της χώρας πρωτίστως ως οικονομικό μέγεθος και όχι ως στοιχείο που συμπυκνώνει τα νοήματα του παρελθόντος και τροφοδοτεί τη συλλογική μνήμη.
Υπερβολές, θα έλεγε κανείς, μιας ρομαντικής προσέγγισης των μνημείων, που αγνοεί τη σημερινή πραγματικότητα και αντιστρατεύεται τις ανάγκες των ζωντανών κοινωνιών που εξελίσσονται. Είναι, όμως, έτσι; Ας δούμε μερικές μόνο από τις σχετικές με τα μνημεία ειδήσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Απρίλη.
Στις αρχές του μήνα το ΚΑΣ και πάλι έδωσε την άδεια στον πολυεθνικό κολοσσό HASBRO INC. για να χρησιμοποιήσει αεροφωτογραφία της Ακρόπολης στη νέα παγκόσμια έκδοση του δημοφιλούς παιχνιδιού “Μονόπολη”. Και στην περίπτωση αυτή αγνοήθηκαν οι αρνητικές εισηγήσεις που επισήμαιναν πως το παιχνίδι πραγματεύεται αγοραπωλησίες κι ενοικιάσεις ακινήτων, δραστηριότητες που δεν συνάδουν με τον χαρακτήρα των μνημείων. Το επιχείρημα της “διαφήμισης” της χώρας επικράτησε. Μένει να δούμε τα αποτελέσματα της διαδικτυακής ψηφοφορίας που οργάνωσε η εταιρεία και θα ανακοινωθούν τον Αύγουστο, για να σιγουρευτούμε αν εκατομμύρια λάτρεις του παιχνιδιού θα μπορούν να ασκούν νοερά τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες και επί του γνωστότερου παγκοσμίως μνημείου της κλασικής αρχαιότητας…
Στην ίδια συνεδρίαση, το ΚΑΣ αποφάσισε να κάνει δεκτή τη χορηγική πρόταση – σε εφαρμογή του πρόσφατου νόμου περί “πολιτιστικής χορηγίας”- της εταιρείας του Καζίνο Λουτρακίου (Club Hotel Casino Loutraki) για αρχαιολογικές μελέτες (αποκατάστασης και ανάδειξης του θεάτρου της αρχαίας Σικυώνας και ενοποίησης των αρχαιολογικών της χώρων, αναβάθμισης και επέκτασης του Αρχαιολογικού Μουσείου της αρχαίας Φενεού, ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας Στυμφάλου) και για τη διοργάνωση Διεθνούς Αρχαιολογικού Συνεδρίου με θέμα την ιστορία και τη τοπογραφία της Αρχαίας Κορινθίας. Η χορηγία, ύψους 125.000 ευρώ, έρχεται από μια εταιρεία που για το 2007 ανακοίνωσε ακαθάριστα έσοδα 284,3 εκατομμυρίων ευρώ (αυξημένα κατά 17,4% σε σχέση με το 2006).
Προβάλλεται δε -αξιοποιώντας ασφαλώς και τις ευνοϊκές φορολογικές ελαφρύνσεις που προβλέπει ο νόμος- ως μια πρακτική “Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης”, όπως ευφυώς αποκαλούνται οι δράσεις των επιχειρηματικών ομίλων που στοχεύουν στην άμβλυνση των επιβαρυντικών για την κοινωνία συμβολών τους… Δεν είναι τυχαίο πως η ίδια εταιρεία, στο ίδιο ακριβώς πλαίσιο, επιχορηγεί αδρά και δράσεις απεξάρτησης από τον τζόγο, που διαφημίζονται, μάλιστα, πάνω στα εισιτήρια εισόδου στο καζίνο!
Λίγες μέρες αργότερα, στις 10 Απρίλη, ο Στ. Μπένος, πρώην υπουργός Πολιτισμού και πρόεδρος της νεοσύστατης κίνησης πολιτών “ΔΙΑΖΩΜΑ”, που ιδρύθηκε με τον ευγενή στόχο να συμβάλλει στη διάσωση των αρχαίων θεάτρων της χώρας, αναρωτήθηκε δημόσια, κατά την επίσημη παρουσίαση της κίνησης: “Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί η ΔΕΗ, δεν μπορεί να αναλάβει το θέατρο της Μεγαλόπολης με τόσο περιβαλλοντική καταστροφή που υπάρχει στην περιοχή. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί δεν μπορεί η κάθε τράπεζα να αναλάβει ένα θέατρο. Και πλάι σε αυτό, με τους Δημάρχους θα αναπτύξουμε και τη λαϊκή χορηγία”. Ο υπουργός Πολιτισμού Μ. Λιάπης δεν άφησε την ευκαιρία να χαθεί. Δύο μέρες μετά, σε ομιλία του με θέμα “Χορηγίες και Εθελοντισμός στην Σύγχρονη Τέχνη” χαιρέτησε την πρωτοβουλία του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ, τονίζοντας πως: “(…) στον πολιτισμό δεν χωρούν πολιτικές αντιπαλότητες. Ο πολιτισμός είναι το κατ’ εξοχήν πεδίο εθνικής συνεννόησης”.
Είναι προφανές πως το πεδίο “εθνικής συνεννόησης” έχει ήδη βρεθεί: καθώς η κρατική μέριμνα για τα μνημεία υποχωρεί, μέσα από την υποχρηματοδότηση και την υποστελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών, διολισθαίνουμε σταθερά προς την εμπλοκή των ιδιωτικών κεφαλαίων και πρωτοβουλιών στη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Δεν πρόκειται, λοιπόν, για υπερβολές ούτε για σατανική σύμπτωση υπερσυγκέντρωσης σε μικρό χρόνο παρόμοιων ειδησεογραφικών καταγραφών. Σε μια εποχή που ο πολιτισμός δεν αξιολογείται ως δημόσιο αγαθό αλλά βάσει της εμπορικότητας του, σε μια εποχή που η υπόθεση της προστασίας των μνημείων μετατρέπεται σε αγοραίο προϊόν, το ερώτημα παραμένει: υπάρχει ο χώρος για την επανοικειοποίηση του μνημειακού πλούτου με όρους δρώντων κοινωνικών υποκειμένων, υπάρχει ο χώρος για μια πολιτική προστασίας και ανάδειξης των μνημείων με στόχο την υποστήριξη της συλλογικής μνήμης; Η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι πολιτική. Και απαιτεί να ξαναμετρηθούμε…

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: ΑΥΓΗ, 20/4/2008