Αρχική Απόψεις Aρθρα Στερεότυπα για δύο αγόρια Ρομά που σκοτώνουν (άρθρα Μανδραβέλη – Τζιαντζή)

Στερεότυπα για δύο αγόρια Ρομά που σκοτώνουν (άρθρα Μανδραβέλη – Τζιαντζή)

83

 Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) επισημαίνει τα δύο σημερινά εξαιρετικά άρθρα των συνεργατών της «Καθημερινής» Πάσχου Μανδραβέλη και Μαριάννα Τζιαντζή με αφορμή την τραγική ιστορία των δύο παιδιών Ρομά που έχασαν τη ζωή τους στην Ορεστιάδα και τις ευθύνες των αρχών των ΜΜΕ και της κοινωνίας, σε μεγάλο βαθμό λόγω των ρατσιστικών στερεότυπων για τους Ρομά.



ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ


18 Ιουνίου 2008


Στερεότυπα που σκοτώνουν
Tου Πάσχου Μανδραβέλη / pmandravelis@kathimerini.gr
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_18/06/2008_274267


Είναι κοινότοπο να πούμε ότι η ολιγωρία του κράτους, και δη των αστυνομικών αρχών, σκοτώνει. Το δράμα του Εβρου το πιστοποιεί: Δύο αδελφάκια έξι κι οκτώ ετών, ο Αμέτ και ο Αϊχάν Τσερίμπαση εξαφανίστηκαν στις 28 Μαΐου από την Ορεστιάδα. Αμέσως σήμανε συναγερμός στις αστυνομικές υπηρεσίες και ξεκίνησε μια ευρείας κλίμακας αναζήτηση με τη συμμετοχή του «Χαμόγελου του Παιδιού» και της ΕΜΑΚ. Παράλληλα, τέθηκε σε λειτουργία το σύστημα εξαφάνισης παιδιών «Αμπερ Αλέρτ». Λίγες μέρες αργότερα (πιεζόμενη;) η μητέρα των παιδιών είκασε στην κατάθεσή της πως τα αγόρια δόθηκαν σε συγγενή του πρώην άνδρα της και στη γυναίκα του, προκειμένου να βρουν οικογένεια πρόθυμη να τα υιοθετήσει. Όλοι -των ΜΜΕ συμπεριλαμβανομένων- έβγαλαν το συμπέρασμα πως «τα παιδιά πουλήθηκαν». Διέρρευσαν και μεταδόθηκαν «ιστορίες για δράκους» πολλές: για κυκλώματα από τη Βουλγαρία που παίρνουν παιδιά είτε για υιοθεσία, είτε για εμπόριο οργάνων κ.λπ. Οι έρευνες αποπροσανατολίστηκαν. Η υπόθεση έκλεισε για να ανοίξει μερικές μέρες μετά με ένα τραγικό τρόπο. Τα δύο παιδιά βρέθηκαν νεκρά σε ασανσέρ νεόδμητης οικοδομής. Εγκλωβίστηκαν στο κέντρο της πόλης και δεν τα έψαξε κανείς. Η ιατροδικαστική έρευνα έδειξε ότι πέθαναν από την έλλειψη νερού και τροφής.


Η τραγική αυτή υπόθεση αναδεικνύει πολλά περισσότερα ζητήματα από την απλή ολιγωρία των αστυνομικών αρχών. Αναδεικνύει τα στερεότυπα που ενδημούν στην ελληνική κοινωνία και τελικά κοστίζουν ζωές. Αλήθεια, αν τα παιδάκια δεν ήταν Ρομά θα γινόταν τόσο εύκολα αποδεκτή η εξήγηση της «πώλησης»; Αν δεν λέγονταν Αμέτ και Αϊχάν δεν θα ήλεγχε κάποιος την εικασία της μητέρας τους ότι ο εν διαστάσει σύζυγός της έδωσε τα παιδιά για υιοθεσία; Αν τα παιδιά λέγονταν Γιωργάκης και Κωστάκης δεν θα έψαχναν τη μοιραία πολυκατοικία, η οποία σημειωτέον απέχει μόλις εκατό μέτρα από το σπίτι τους; Η ευθύνη βεβαίως για την τραγική αυτή κατάληξη ανήκει στις διωκτικές αρχές μόνο που τα στερεότυπα δεν περιορίστηκαν στην αστυνομία. Ο τρόπος με τον οποίο τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης αποδέχτηκαν το σενάριο της «πώλησης των δύο παιδιών» δείχνει ότι η ελληνική κοινωνία είναι έτοιμη για τέτοιου τύπου «εξηγήσεις». Σε κανένα δεν έκανε εντύπωση η εικασία της μητέρας. Αν εξαφανιζόταν δύο άλλα παιδιά κάποιος θα αναρωτιόταν: μήπως η μητέρα πιέστηκε να πει όσα κατέθεσε; Μήπως θέλει να εκδικηθεί τον εν διαστάσει σύζυγό της; Η σπουδή, μάλιστα, των δικαστικών αρχών να προχωρήσουν στην προφυλάκιση του «ύποπτου πατέρα» με μία μόνο μαρτυρία και μάλιστα τόσο σαθρή ενισχύει τη θεωρία των στερεοτύπων.


Οι εξαφανίσεις παιδιών εν γένει εξάπτουν τη λαϊκή φαντασία. Αυτό πιστοποιείται από τις μεταμεσονύκτιες εκπομπές ευφάνταστων σεναρίων που μεταδίδονται και από τα πρωτοσέλιδα του ταμπλόιντ Τύπου. Η πρώτη εξήγηση είναι απαγωγή αν πρόκειται για παιδιά της μεσαίας τάξης ή για πώληση αν πρόκειται για παιδιά Ρομά. Βεβαίως, απαγωγές και πωλήσεις γίνονται, αλλά -όπως αποδείχθηκε στην Ορεστιάδα- αν αυτό είναι το μόνο ενδεχόμενο που εξετάζουμε χάνονται αδίκως ζωές μικρών παιδιών.



ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ


18 Ιουνίου 2008


Δύο αγόρια
Tης Μαριάννας Τζιαντζή
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_18/06/2008_274228


Αρκετά δελτία και ενημερωτικές εκπομπές εξακολουθούν να ασχολούνται με τα δύο εξαφανισμένα αδέλφια της Ορεστιάδας που τελικά βρέθηκαν νεκρά σε ένα ασανσέρ. Στην κλειδαριά της εξώπορτας της ακατοίκητης πολυκατοικίας βρέθηκαν τα ίχνη της παραβίασης: αποτυπώματα από παιδικό παπούτσι αλλά και από γυμνό πέλμα, αφού μόνον το ένα από τα δύο παιδιά ήταν παπουτσωμένο.


«Μπορεί να ήταν γυφτάκια», λέει μια γειτόνισσα, «όμως τα αγαπούσαμε. Ήταν ζωηρά παιδάκια».


Ο εξάχρονος Αϊχάν και ο οκτάχρονος Αμέτ κέρδισαν κάτι παραπάνω από τα 15 λεπτά διασημότητας. Πώς το κέρδισαν όμως… Με έναν αργό, μαρτυρικό θάνατο που μοιάζει συνέχεια μιας ζωής στην κόψη του ξυραφιού. Με μια μάνα με μια ντουζίνα παιδιά κι ένα κοντέινερ για σπίτι.


Κάποιες εκπομπές επιχείρησαν, εκ του προχείρου, να «δικάσουν» την τοπική κοινωνία, την αστυνομία, τις δημοτικές αρχές, τις υπηρεσίες πρόνοιας. Οχι να εντοπίσουν συγκεκριμένα λάθη, αλλά να κατασκευάσουν ένα κλίμα που θα θύμιζε την υπόθεση του μικρού Αλεξ. «Δεν αισθάνεστε ενοχή;» ρωτάει κάποιος με ύφος εισαγγελέα τον δήμαρχο Ορεστιάδας. Μα και αν αισθάνεται ενοχή, θα πρέπει να την εξομολογηθεί στην τηλεόραση για να λυτρωθεί; «Όλοι φταίμε, όλοι είμαστε ένοχοι», λέει κάποιος «επώνυμος». Μα όταν φταίμε όλοι, είναι σαν να μη φταίει κανείς.


Φτωχό το οπτικό υλικό. Η πρόσοψη της μοιραίας πολυκατοικίας, το σπίτι της τσιγγάνικης οικογένειας, οι φωτογραφίες των δύο παιδιών δίπλα-δίπλα. Κουρεμένα αγορίστικα κεφάλια, μεγάλα μαύρα μάτια που μας κοιτάζουν. Ένα ακίνητο παράθυρο στην οθόνη, περιτριγυρισμένο από παράθυρα με ενήλικες που φλυαρούν ακατάπαυστα. Ευτυχώς δεν είδαμε την ψηφιακή αναπαράσταση του θανάτου τους. Τα κανάλια κάπως «αυτορρυθμίστηκαν», απέφυγαν τις ακρότητες.


«Είναι πιο δύσκολο να τιμήσεις τη μνήμη των ανωνύμων παρά των διασήμων». Το επίγραμμα αυτό είναι χαραγμένο στο μνημείο που ανεγέρθηκε προς τιμήν ενός περίφημου φιλοσόφου του περασμένου αιώνα – δεν έχει σημασία πού και πότε. Εύκολο είναι να επιβεβαιώσουμε την ευαισθησία μας μιλώντας για τα δύο αγόρια της Ορεστιάδας που ξέφυγαν από την ανωνυμία, αλλά είναι πολύ δύσκολο να κάνουμε κάτι για τα τσιγγανάκια σε όλη την Ελλάδα που τα θερίζουν η ηπατίτιδα και άλλες ασθένειες, που δεν έχουν εμβολιαστεί, που παίζουν με τα νερά της αποχέτευσης. Που δεν πηγαίνουν σχολείο ή που βρίσκουν το σχολείο-τροχόσπιτό τους κατεστραμμένο, όπως είχε συμβεί πέρυσι στον Ασπρόπυργο, που είναι καταδικασμένα να ζήσουν μέσα στην αμάθεια και στις μικροαπατεωνιές, ενδεχομένως να γίνουν βαποράκια ή χρήστες και όταν μεγαλώσουν να βγάλουν στην επαιτεία και τα δικά τους παιδιά.


Ας μην ταυτίζουμε το ρεπορτάζ με τη φλυαρία και την επίδειξη ευγενών συναισθημάτων. Ο καλύτερος τρόπος για να τιμήσουν τα κανάλια τα δύο παιδιά δεν είναι οι ατέλειωτες συζητήσεις με δικηγόρους, ψυχολόγους, τοπικούς παράγοντες κ.λπ. ούτε η περιγραφή των συνθηκών του θανάτου τους, αλλά κυρίως η μεθοδική καταγραφή και παρουσίαση των συνθηκών ζωής των χιλιάδων ανώνυμων αδελφών τους. Η τηλεόραση δεν λύνει τα κοινωνικά προβλήματα, δεν υποκαθιστά τους κοινωνικούς αγώνες, όμως μπορεί να μας βοηθήσει να γνωρίσουμε αυτά τα προβλήματα στις πραγματικές τους διαστάσεις.