Αρχική Απόψεις Aρθρα Α. Ε. Γκότοβος: Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση της διασποράς (αναδημοσίευση από ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ)

Α. Ε. Γκότοβος: Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση της διασποράς (αναδημοσίευση από ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ)

9

 Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση της διασποράς
 Η προσπάθεια του «κέντρου» για τη βελτίωση της ελληνικής παιδείας ανάμεσα στους ομογενείς
Του Α. Ε. Γκοτοβου*


Στο πρόσφατο κύμα του διαλόγου για την ελληνικότητα έχουν διατυπωθεί ενδιαφέρουσες απόψεις για την ταυτότητα του Ελληνα του «κέντρου» και της διασποράς, χωρίς ωστόσο να αποφεύγεται μια μονομέρεια σε ό,τι αφορά τις πηγές άντλησης των επιχειρημάτων των διαλεγομένων. Η μονομέρεια αυτή αίρεται με την αναφορά και σε μη λογοτεχνικές παραγωγές γύρω από το θέμα της ταυτότητας, ιδιαίτερα της ταυτότητας σε συνθήκες διασποράς. Μια τέτοια περίπτωση συνιστά και το βιβλίο του διευθυντή του ΕΔΙΑΜΜΕ και καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Μιχάλη Δαμανάκη με τίτλο «Ταυτότητες και εκπαίδευση στη διασπορά».


Μετανάστης ο ίδιος για ένα διάστημα στη Γερμανία, ο Δαμανάκης δεν γράφει αυτοβιογραφικά, παρότι θα μπορούσε. Αναπτύσσει τα επιχειρήματά του για το ζήτημα της ελληνικότητας με βάση εμπειρικά δεδομένα και με τη βοήθεια μιας επιστημονικής θεωρίας η οποία επιτρέπει την περιγραφή και την ερμηνεία τους. Μέσα σε 300 σελίδες ο συγγραφέας δίνει στο ελληνόγλωσσο κοινό ένα ολοκληρωμένο έργο για το θέμα που τον βασανίζει θεωρητικά και ερευνητικά από τις σπουδές του μέχρι σήμερα: την ελληνική διασπορά και τις περιπέτειες της ελληνικότητας μέσα σε συνθήκες αποδημίας.


Το πλαίσιο


Ξεκινώντας από την παράθεση ενός θεωρητικού πλαισίου για την περιγραφή και την κατανόηση των διαδικασιών συγκρότησης της ελληνικότητας μέσα σε διαφορετικά μεταναστευτικά περιβάλλοντα, ο συγγραφέας συζητεί στη συνέχεια τα διάφορα ιστορικά πλαίσια μέσα στα οποία κινείται η ελληνική διασπορά, δίνοντας έμφαση στο παρόν: στη σχέση ανάμεσα στην τρέχουσα οικουμενικότητα (παγκοσμιοποίηση) και την ελληνική ταυτότητα. Το δύσκολο κεφάλαιο των σχέσεων κέντρου-διασποράς, σχέσεων στήριξης αλλά και εξάρτησης, ανιδιοτέλειας αλλά και λειτουργικής αξιοποίησης, απασχολεί τον συγγραφέα ιδιαίτερα. Το ίδιο ισχύει και για τον τομέα της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης, όχι μόνο για τη Γερμανία – όπου κατευθύνεται η μερίδα του λέοντος των δαπανών του ελληνικού κράτους για την ελληνόγλωσση παιδεία στο εξωτερικό- αλλά και σε όλες σχεδόν τις υπόλοιπες περιπτώσεις.


Τα «δίκτυα»


Στην εποχή της πληροφορίας και της γνώσης δεν θα μπορούσε να μείνει εκτός πεδίου και το ζήτημα των «δικτύων της διασποράς», δηλαδή της ανάπτυξης σχέσεων και επαφών ανάμεσα στις ίδιες τις ελληνικές κοινότητες (αλλά και μεμονωμένα υποκείμενα που αυτοπροσδιορίζονται ως Ελληνες ή και ως Ελληνες) που ζουν σε διαφορετικές χώρες και σε διαφορετικές ηπείρους, κάτι που δημιουργεί μια νέα δυναμική στη διαδικασία συγκρότησης εθνο-πολιτισμικής ταυτότητας. Ως ερευνητής που ξόδεψε δεκαετίες σε ζητήματα μετανάστευσης, παλιννόστησης και διασποράς, στο τελευταίο του βιβλίο ο Δαμανάκης επιχειρεί να παρουσιάσει με συγκροτημένο τρόπο εκείνα που όσοι τον ξέρουν -φοιτητές και ομότεχνοι- τον έχουν ακούσει να εκθέτει με επιμονή και ενίοτε με πάθος σε αμφιθέατρα, συνέδρια, επιτροπές και ομάδες εργασίας. Δεν πρόκειται απλώς για σκέψεις γύρω από τη σχέση κέντρου – διασποράς στο πεδίο της εκπαίδευσης, αλλά για κάτι περισσότερο. Είναι το απόσταγμα μιας μακράς ενασχόλησης και εμπειρίας ενός ανθρώπου που δέχθηκε να είναι υπεύθυνος της προσπάθειας του «εθνικού κέντρου» για τη βελτίωση της ελληνικής γλώσσας και παιδείας ανάμεσα στους ομογενείς επί μια δεκαετία.


Εμπειρία


Συνεπώς, το βιβλίο αυτό δεν περιέχει μόνον ιδέες, θεωρίες και ερευνητικά δεδομένα για την ταυτότητα και την ελληνικότητα, αλλά κάτι περισσότερο: την εμπειρία μιας δεκαετίας με επίκεντρο την ελληνική παιδεία της διασποράς. Είναι η εμπειρία ενός δημιουργικού διαμεσολαβητή στη διαπραγμάτευση του κέντρου με τη διασπορά, ενός επιστήμονα που πρέπει να πείσει το ελληνικό κράτος να απαλλαγεί από τα βάρη αλλά και τις σκοπιμότητες μιας «κιτσάτης» ελληνικότητας, αν θέλει να στηρίξει την ελληνομάθεια στη διασπορά, αλλά που την ίδια στιγμή προσπαθεί να πείσει τις διάφορες κοινότητες της διασποράς -και δεν είναι λίγες- ότι χωρίς συνεργασία με το «κέντρο» οι προσπάθειές τους για τη στήριξη του απόδημου ελληνισμού και της ομογένειας δεν είναι βέβαιο ότι θα έχουν αποτελέσματα διαρκείας.


Με αυτήν την έννοια, το βιβλίο καλύπτει ένα σημαντικό κενό στην ελληνόγλωσση βιβλιογραφία και είναι ευτύχημα ότι το κενό αυτό πρόλαβε να το καλύψει κάποιος που γνωρίζει και κατέχει καλά το αντικείμενο και δεν αισθάνεται την ανάγκη να καταφύγει σε λόγο πολιτικής ορθότητας για να εξασφαλίσει μια θέση στο ολοένα και διευρυνόμενο «club» της εγχώριας Διαπολιτισμικής Παιδαγωγικής.


* Ο κ. Α. Ε. Γκότοβος είναι καθηγητής παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων.
 
 
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 5/10/2008