Αρχική Απόψεις Aρθρα Βασίλης Μαυρέλος: Με το απελευθερωτικό όραμα μιας παιδείας των νέων αναγκών και...

Βασίλης Μαυρέλος: Με το απελευθερωτικό όραμα μιας παιδείας των νέων αναγκών και δικαιωμάτων

15

       Με το απελευθερωτικό όραμα μιας παιδείας των νέων αναγκών και δικαιωμάτων
                       ΒΑΣΙΛΗΣ  ΜΑΥΡΕΛΟΣ


      Δάσκαλος & Μέλος του ΓΕΝΙΚΟΥ           ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της ΑΔΕΔΥ
                                           Χίος, 29 Απρίλη 2009

Η παιδεία ως συλλογικό δημόσιο αγαθό καθορίζει εσωτερικά τη λειτουργία της κοινωνίας και διαμορφώνει την ίδια τη ζωή.
Η μετάβαση στη χώρα μας από τη μεταπολίτευση έως τώρα συνοδεύεται από μετεξελίξεις και διαφοροποιήσεις στο κοινωνικό σώμα, εμφανίζοντας μεταπλάσεις στον πυρήνα του πολιτικού συστήματος. Νέα δίκτυα εξουσίας διαπλέκονται και επιβάλλονται με πολλούς τρόπους και μέσα. Από την άλλη, η νεοφιλελεύθερη διαχείριση της οικονομίας με την αμιγή ή τη συναινετική μορφή της και σε συνδυασμό με την καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση και τον ανταγωνισμό, έχουν επιβάλλει μια νέα κοινωνική και εκπαιδευτική πραγματικότητα. Ο νεοφιλελευθερισμός μεσούσης της κρίσης του επιδιώκει μια ιστορική ρεβάνς. Προβάλλοντας τις θεωρίες περί γενναιόδωρου κράτους που δεν αντέχει, επιχειρεί στρατηγικά να δημιουργήσει τους όρους μιας νέας θεαματικής και ολοκληρωτικής επικράτησης.
 
      << αλλαγές  στα ψηλά ίδια η συνταγή παιδιά…>>
 
Η εκπαίδευση βρίσκεται εγκλωβισμένη σ’ αυτό το πλαίσιο, δέσμια μιας πολιτικής που δίνει προτεραιότητα στις ανάγκες και τις επιδιώξεις του κεφαλαίου των εταιρειών της οικονομικής και κοινωνικής ελίτ. Επίσημα, πλέον, μετά τη σύνοδο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στο Κατάρ το 1994, η εκπαίδευση χαρακτηρίζεται εμπόρευμα και βασικοί τομείς της εκχωρούνται στην ιδιωτική πρωτοβουλία επειδή θεωρούνται απλές υπηρεσίες. Η κατεύθυνση αυτή οξύνει  χρόνο με το χρόνο τα προβλήματα ανακυκλώνοντας την κρίση και τα αδιέξοδα. Επιχειρούνται ή πραγματοποιούνται θεσμικές παρεμβάσεις  που στοχεύουν στη διαχείριση ή την αστυνόμευση της κρίσης.
Αξιοποιείται η παιδεία και χρησιμοποιείται η εκπαίδευση ως μηχανισμός που αναπαράγει τις κοινωνικές ανισότητες και ενισχύει τους ταξικούς φραγμούς στη μόρφωση. Χιλιάδες είναι τα παιδιά που εγκαταλείπουν πρόωρα τα σχολεία. Η σχολική διαρροή μαθητών από την εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι 10% ετησίως, από τις υψηλότερες στην Ε.Ε. Χιλιάδες είναι τα παιδιά που δεν αποκτούν ισότιμη μόρφωση, με αποτέλεσμα να χάνουν την ουσιαστική σχέση με τη γνώση και μάλιστα στην πιο κρίσιμη γι’ αυτά ηλικία. Επιβεβαιώνεται έτσι ότι το εκπαιδευτικό σύστημα σε μεγάλο βαθμό εξακολουθεί να αναπαράγει και να ενισχύει τις μορφωτικές ανισότητες, δημιουργώντας άνισους όρους στη συμμετοχή στα κοινωνικά αγαθά. Απομακρύνει από το σχολείο τους λιγότερο ανθεκτικούς στις εξεταστικές δοκιμασίες, σχεδιάζοντας με ανεξίτηλο τρόπο το σχολικό αντίγραφο της κοινωνίας .
Ιδιαίτερα στις γεωγραφικά απομακρυσμένες και δυσπρόσιτες περιοχές καθώς και στα σχολεία των υποβαθμισμένων συνοικιών στα μεγάλα αστικά κέντρα, που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο του κοινωνικού αποκλεισμού, η κατάσταση είναι τραγική και τα ποσοστά πολλαπλασιάζονται δραματικά. Παράλληλα η συρρίκνωση των δημόσιων δαπανών για την παιδεία και η μόνιμη υποχρηματοδότησή της την οδηγούν σε ακόμη μεγαλύτερη υποβάθμιση και σε ενίσχυση των ταξικών φραγμών στην απόκτηση της μόρφωσης. Με το «νεοφιλελεύθερο πραξικόπημα» προδιαγράφεται μια ολέθρια στρατηγική υπαγωγής των εκπαιδευτικών θεσμών όλων των βαθμίδων στις άμεσες και αδιαμεσολάβητα εκπεφρασμένες επιταγές του «εργοδοτικού ονείρου», όπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο Πιερ Μπουρντιέ στην εργασία του «Για την εκπαίδευση του μέλλοντος».
Διανύουμε λοιπόν την ιστορική φάση που τα πάντα επιδιώκεται να υποκατασταθούν από την «αυτορρυθμιστική» λειτουργία των αγορών.  Με την παιδεία να έχει μετατραπεί σε εκπαίδευση – κατάρτιση απασχολήσιμων μονάδων, αφυδατωμένη από το ανθρωπιστικό της περιεχόμενο, με εμφανή τα σημάδια κυριαρχίας στον τομέα του πολιτισμού της υποκουλτούρας, έχει προφανή στόχο τη μορφωτική, αισθητική,  ιδεολογική αλλοτρίωση του λαού μας.
Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες επιβάλλεται να κατανοήσουμε τι γίνεται στον κόσμο, να συνειδητοποιήσουμε τι συντελείται στην ελληνική κοινωνία, ποιοι θεσμοί, ποια κέντρα παράγουν και ποιοι μηχανισμοί διαχειρίζονται πολιτικές για την παιδεία, τον πολιτισμό, τη συλλογική πνευματική δημιουργία, την πολιτική λειτουργία. Και σήμερα, δυστυχώς όπως και χθες, κανείς δεν είναι ευχαριστημένος από την κατάσταση που επικρατεί στην εκπαίδευση. Και σήμερα όπως και χθες διαμαρτυρόμαστε, αγωνιζόμαστε, αγωνιούμε όχι μόνο εμείς αλλά και οι φοιτητές, οι μαθητές, οι καθηγητές, οι Πανεπιστημιακοί, οι γονείς, οι υπόλοιποι εργαζόμενοι. Και σήμερα δυστυχώς, όπως και χθες, <<η παιδεία παραμένει ο μεγάλος ασθενής και το μόνιμο πειραματόζωο, που ανταγωνίζονται οι κυβερνώντες του σήμερα και του χθες, πάνω στο σκέλεθρό της >>.


      << και πέστε μου αξίζει μια πεντάρα των γραφειοκρατών η φάρα…>>


Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά για τα «πως» και τα «γιατί» το εκπαιδευτικό μας σύστημα νοσεί.
– Να μιλήσουμε, για παράδειγμα, με εκπαιδευτική ειλικρίνεια, αφήνοντας πίσω ψευδώνυμες ρητορείες περί μεταρρυθμίσεων, για τις σπατάλες ανεκτίμητων πόρων από τα πακέτα της Ε.Ε. και το υστέρημα του Ελληνικού λαού.
– Να μιλήσουμε για το εκπαιδευτικό έλλειμμα που είναι περισσότερο καθοριστικό από τα άλλα ελλείμματα.
– Να μιλήσουμε για τα χιλιάδες κενά που κάθε χρόνο έχουμε σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων.
-Να μιλήσουμε για τη δήθεν δωρεάν Παιδεία, που μεταφράζεται σε ετήσιες οικογενειακές δαπάνες για κάλυψη εξωσχολικών (αλλά εκπαιδευτικών) δραστηριοτήτων, σταθερά από 10% έως 30% του συνολικού οικογενειακού εισοδήματος.
– Να μιλήσουμε για την Ελλάδα του 0,κάτι % του προϋπολογισμού της για την έρευνα και τον πολιτισμό, τελευταία των χωρών της Ε.Ε. σε δημόσιες δαπάνες σ’ αυτούς τους τομείς.
– Να μιλήσουμε για την Ελλάδα που βρίσκεται στην τελευταία θέση των χωρών της Ε.Ε. στις δαπάνες ανά φοιτητή.
-Να μιλήσουμε για την Ελλάδα που βρίσκεται στην τελευταία θέση των χωρών της Ε.Ε. στις φοιτητικές και σπουδαστικές εστίες, καλύπτοντας μόλις το 7,5% του συνόλου των φοιτητών και σπουδαστών.
– Να μιλήσουμε για την ανεργία των αποφοίτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, που είναι στην Ελλάδα πάνω από 30%, τριπλάσια από τα αντίστοιχα ποσοστά στην υπόλοιπη Ευρώπη.
– Να πούμε ότι στη χώρα μας η εφαρμογή αντισταθμιστικών εκπαιδευτικών πολιτικών υπέρ των πιο υποβαθμισμένων κοινωνικών στρωμάτων, των εκπαιδευτικά αδυνάτων, δε συζητείται,  αλλά αντίθετα εκείνο που προωθείται είναι η εντεινόμενη ιδιωτικοποίησή της σε όλο το φάσμα και σε όλες τις βαθμίδες της.
– Να πούμε τέλος, ότι οι πιο στοιχειώδεις προϋποθέσεις για τη λειτουργία των σχολείων, των οποίων η κάλυψη σε άλλες χώρες θεωρείται αυτονόητη και υπόθεση ρουτίνας, στην  Ελλάδα των μεγαλεπίβολων οραματιστών και της ρηχής καθημερινότητας αποτελούν κάθε χρόνο εναγώνιο ζητούμενο της τελευταίας στιγμής.


      << τον κόσμο εμείς θα φέρουμε στα μέτρα μας πριν να μας φέρει εκείνος στα δικά του…>>
 
Απαίτηση των καιρών είναι μια συνολικά ριζοσπαστική, εναλλακτική πολιτική και κοινωνική πρόταση για δράση στο πλαίσιο της οποίας θα ενταχθεί και η ριζική αλλαγή στην εκπαίδευση. Αυτή  θα απαντά στα τεράστια οικονομικά, κοινωνικά και οικολογικά προβλήματα όπως και σε ζητήματα δημοκρατίας. Μια τέτοια πολιτική πρέπει να καθιστά σήμερα κεντρικό στόχο την αναδιανομή του πλούτου τόσο σε παγκόσμια όσο και σε εθνική κλίμακα. Όμως αυτή η ανακατανομή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί όσο κυριαρχούν μονοσήμαντα οι νόμοι και οι μηχανισμοί της αγοράς.
Κεντρικός άξονας του εναλλακτικού-ριζοσπαστικού κοινωνικού μοντέλου είναι μια δωδεκάχρονη υποχρεωτική εκπαίδευση ποιοτικά αναβαθμισμένη, που θα παρέχεται ως δημόσιο αγαθό σε όλους, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς. Μια εκπαίδευση που θα λειτουργεί αντισταθμιστικά και θα προσανατολίζεται με κέντρο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του.
Με βάση αυτό το πλαίσιο επαναφέρουμε τις παρακάτω προτάσεις για τις εξής διεκδικήσεις μας, μέρος μιας στρατηγικής για την παιδεία, όχι με κριτήρια αγοράς, όχι με βάση τις επιλογές των τηλεοπτικών δικτύων και ΜΜΕ, όχι με όρους χορηγών και άλλων εταιρειών:
1. Οι δημόσιες δαπάνες, και όχι οι εν γένει επενδύσεις στην παιδεία θα πρέπει επιτέλους να φθάσουν άμεσα εδώ και τώρα στο 5% επί του ΑΕΠ ή, πράγμα που είναι περίπου το ίδιο, αλλά περισσότερο αυστηρά διατυπωμένο στο 15% του Γενικού Κρατικού Προϋπολογισμού. Γιατί χωρίς το 5% ή το 15% τώρα, κάθε μέρα που θα περνάει, θα εντείνει την ήδη διαλυτική κατάσταση.
2. Επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, ώστε να συμπεριλάβει τη δίχρονη προσχολική αγωγή, το σημερινό υποχρεωτικό εννιάχρονο (Δημοτικό – Γυμνάσιο) αλλά και το Λύκειο.
3. Αναβάθμιση των προγραμμάτων της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Θεωρούμε τη γενική μόρφωση, την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση ως αδιάσπαστη ενότητα, που υπερβαίνει τον τεχνητό διαχωρισμό της γνώσης, σε καθαρά θεωρητικό από τη μια και σε τεχνικό – πρακτικό χαρακτήρα από την άλλη.
4. Ζητάμε ένα υψηλού επιπέδου δημόσιο σχολείο που δεν θα έχει τις σημερινές ελλείψεις σε υποδομές και εξοπλισμό, χωρίς κενά σε διδακτικό προσωπικό, με σύγχρονα και όχι αναχρονιστικά προγράμματα σπουδών.
5. Να αναβαθμιστούν οι κοινωνικές σπουδές, η εκπαίδευση στην ισότητα, την ειρήνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η περιβαλλοντική εκπαίδευση, η μουσική, ο αθλητισμός. Ιδιαίτερη σημασία να δοθεί στην αντιρατσιστική και διαπολιτισμική εκπαίδευση και κυρίως στην Ειδική Αγωγή, τον διαρκώς αδικημένο και παραμελημένο τομέα του εκπαιδευτικού συστήματος.
6. Διάκριση κράτους και εκκλησίας, ιδιαιτέρως στην εκπαίδευση.
7. Ενιαίο Λύκειο, παιδαγωγικά αυτόνομο και αποδεσμευμένο από τη διαδικασία των εξετάσεων.
8. Οι πύλες των δημόσιων ελληνικών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει επιτέλους ν’ ανοίξουν με την ελεύθερη πρόσβαση των αποφοίτων του Ενιαίου Λυκείου στα Πανεπιστήμια. Στο πρόβλημα της «εξαγωγής φοιτητών» η λύση είναι η ελεύθερη πρόσβαση και δεν αποτελεί πανάκεια η ιδιωτικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ή η έμμεση κατάργηση του άρθρου 16 του Συντάγματος. Κανένας φραγμός στην απόκτηση της γνώσης και σε κανένα επίπεδο. Καμιά σύγχυση του κοινωνικά αναγκαίου με το αγοραίο, του δημόσιου με το ιδιωτικό. Απαραίτητες προϋποθέσεις για την υλοποίηση της παραπάνω πρότασης είναι να αυξηθούν οι δαπάνες, οι θέσεις, το προσωπικό στα ΑΕΙ και να βελτιωθούν οι υποδομές.
9. Πρωινή λειτουργία όλων των σχολείων και εξοπλισμός τους με όλα τα απαιτούμενα μέσα (σχολική βιβλιοθήκη, εργαστήρια, αίθουσα υπολογιστών κλπ), με βάση ένα βραχυπρόθεσμο και ορθολογικά οργανωμένο προγραμματισμό.
10. Οικονομική και κοινωνική αναβάθμιση του εκπαιδευτικού προσωπικού με την άμεση ικανοποίηση του αιτήματος για 1400 ευρώ καθαρές, μηνιαίες αποδοχές στο νεοδιόριστο εκπαιδευτικό και για πλήρη σύνταξη στα 30 έτη υπηρεσίας. Μακράς διάρκειας επιμόρφωση για όλους με παράλληλη απαλλαγή από τα διδακτικά τους καθήκοντα.


   << κόκκινος ορίζοντας στα χρόνια που απομένουν…>>


Οι εικόνες των μεγάλων και μακράς πνοής αγώνων όλης της εκπαιδευτικής κοινότητας έχουν χαραχθεί ανεξίτηλα στη συλλογική μνήμη και συνείδηση.
Η κινηματική εμπειρία της εξέγερσης << Δεκέμβρη της νεολαίας >> με το αναγεννητικό οξυγόνο του δεν είναι τίποτε άλλο από τα φωσφορικά σημάδια των μεγάλων κοινωνικών αγώνων που έρχονται.Ο αντίπαλος πόλος θέλει ν’ανάψει πυροφάνι σε δικαιώματα και κατακτήσεις , που δε χαρίστηκαν αλλά κερδήθηκαν με τη θυσία χιλιάδων αγωνιστών του εργατικού-συνδικαλιστικού κινήματος.Θέλει να μετατρέψει τους σημερινούς εργαζόμενους σε <<Κρόνους που θα τρώνε τα παιδιά τους>> για να ζήσουν.Βρισκόμαστε μπροστά στην ανάγκη  οργάνωσης των αντιστάσεων και στην αντεπίθεση  των ζωντανών κοινωνικών δυνάμεων  ενάντια στη νεοσυντηρητική μετάλλαξη της κοινωνίας.
Η υπεράσπιση της εκπαίδευσης ως δημόσιου αγαθού είναι υπόθεση  των εκπαιδευτικών, των μαθητών, των φοιτητών, των γονιών, των συνδικάτων και των κινημάτων που αναπτύσσονται  σε όλα τα μέτωπα, έχοντας  πάντα κατά νου το μπρεχτικό πρόταγμα: <<όταν πουν ό,τι είχανε οι κυρίαρχοι να πούνε,θα μιλήσουν οι κυριαρχούμενοι.Ποιος τολμάει να πει:Ποτέ;Όποιος γονατισμένος είναι,όρθιος να σηκωθεί.Όποιος χαμένος είναι ,να παλέψει!Γιατί οι νικημένοι του σήμερα είναι οι νικητές του αύριο.Και το Ποτέ γίνεται:Σήμερα ακόμα!>>