Αρχική Απόψεις Aρθρα Μαρία Λεκάκου: Αναγκαίες oι θεσμικές παρεμβάσεις για εύρυθμες νησιωτικές μεταφορές

Μαρία Λεκάκου: Αναγκαίες oι θεσμικές παρεμβάσεις για εύρυθμες νησιωτικές μεταφορές

16

 Αναγκαίες oι θεσμικές παρεμβάσεις για εύρυθμες νησιωτικές μεταφορές


ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ
Δευτέρα, 15 Μαρτίου 2010


Δέκα χρόνια μετά τη μεταρρύθμιση του 2001 για τον εκσυγχρονισμό του κλάδου των θαλάσσιων μεταφορών, έχουν διαγνωσθεί «παρεμβατικές» πρακτικές, ιδιαίτερα στην πρώτη φάση της εφαρμογής του νέου πλαισίου.


 
Η κα Μαρία Λεκάκου διδάσκει στο Τμήμα Ναυτιλίας & Επιχειρηματικών Υπηρεσιών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Στην αυγή του 21ου αιώνα (2001) αποτολμήθηκε ο εκσυγχρονισμός του κλάδου των θαλάσσιων μεταφορών, μέσω της απελευθέρωσης της αγοράς των ακτοπλοϊκών υπηρεσιών και της προσπάθειας για διαφύλαξη του δημόσιου συμφέροντος και της διασφάλισης του δικαιώματος της κινητικότητας για τους νησιωτικούς πληθυσμούς.


Η σημαντικότερη θεσμική αλλαγή ήταν η μετάβαση από ένα σύστημα κρατικού παρεμβατισμού, με κεντρικό και πανίσχυρο παίκτη τον υπουργό Εμπορικής Ναυτιλίας, και ασύμμετρη γνώση και διαφάνεια, σε ένα δίκαιο, ισόρροπο και διαφανές σύστημα ρύθμισης με πρόβλεψη να:


* εξυπηρετούνται οι ανάγκες των νησιών (αναπτυξιακές, κοινωνικές, πολιτιστικές) και η εθνική συνοχή,


* διασφαλίζεται ο υγιής ανταγωνισμός (διευκόλυνση εισόδου νέων επιχειρήσεων, μείωση των εμποδίων εισόδου, τήρηση σαφώς διατυπωμένων κανόνων)


* εξασφαλίζεται πρόσβαση στους νησιώτες (οικονομική και ποιοτική).


Δέκα χρόνια μετά τη μεταρρύθμιση έχουν διαγνωσθεί “παρεμβατικές” πρακτικές, ιδιαίτερα στην πρώτη φάση της εφαρμογής του νέου πλαισίου, δηλαδή υποχρεωτικό δίκτυο, λογικές αδειοδότησης και “κρατικό ναυλολόγιο” χωρίς παράλληλη προετοιμασία για προσδιορισμό των ουσιαστικών στοιχείων της εύρυθμης λειτουργίας μίας απελευθερωμένης αγοράς υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος. Εκ μέρους των εταιρειών τονίζεται όλο αυτό το διάστημα η ύπαρξη μεγάλου αριθμού θεσμικών εμποδίων εισόδου (υποχρεωτική δεκάμηνη λειτουργία, υποχρεωτική σύνθεση, υποχρεωτική ενδιαίτηση, υποχρεωτικός ναύλος σε ορισμένες περιπτώσεις) και σε αυτά αποδίδουν τη μείωση του αριθμού των πλοίων, αλλά και των επιχειρήσεων. Οι χρήστες των υπηρεσιών (νησιώτες, τουρίστες, μεταφορικές επιχειρήσεις εκφράζουν με κάθε τρόπο την μη- ικανοποίησή τους τόσο για την ποιότητα (συχνότητα αλλά και χρόνος ταξιδιού) όσο και για το κόστος (μεγάλες αυξήσεις ναύλων).


Η θεσμική μεταρρύθμιση διαφοροποίησε την εικόνα των ακτοπλοϊκών μεταφορών, η έλλειψη συστηματικού και ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης των θαλάσσιων ενδομεταφορών όμως παραμένει μόνιμο και διαχρονικό χαρακτηριστικό του τρόπου που αντιμετωπίζει η Δημόσια Διοίκηση την ακτοπλοΐα. Η κατάσταση επιδεινώθηκε μετά την αναίτια κατάργηση της Ρυθμιστικής Αρχής Θαλάσσιων Ενδομεταφορών η οποία, παρά τις όποιες αρρυθμίες των αρχικών δράσεών της, αποτελούσε μια καινοτόμο προσπάθεια για την παρακολούθηση και εύρυθμη λειτουργία μιας κρίσιμης για την εθνική οικονομία δραστηριότητας. Επακόλουθο αυτής της ουσιαστικής έλλειψης είναι τα σημαντικά προβλήματα σε θέματα ανταγωνισμού, αλλά και η προβληματική διασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος παρά την αλματώδη αύξηση των επιδοτήσεων.


Σε αυτό το δυσμενές σκηνικό το μόνο όργανο διαβούλευσης για την αποδοτική λειτουργία της αγοράς, αλλά και για τη ρύθμιση αντιτιθεμένων συμφερόντων ή θεμάτων ανταγωνισμού, είναι το Συμβούλιο Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών.


Στην πρόσφατη συνεδρίαση του εξέτασε 84 θέματα!!! Και η ενημέρωση των εμπλεκομένων μερών συνίστατο στην αποστολή της λίστας των θεμάτων!


Θέματα τα οποία περιλάμβαναν από εκπρόθεσμες δρομολογήσεις και προγραμματισμό δρομολογίων (σοβαρά θέματα ανταγωνισμού δρομολογημένων πλοίων) μέχρι ρυθμίσεις θεμάτων κοινοπραξιών. Είναι απολύτως σίγουρο ότι η ρύθμιση υπηρεσιών τόσο μεγάλης σημασίας δεν μπορεί να γίνεται με τρόπο που θυμίζει “καφενείο” και βασίζεται μόνον στη μακρόχρονη εμπειρία των υπηρεσιακών παραγόντων. Λείπουν τα δεδομένα, οι προβλέψεις, οι δείκτες,, οι κανόνες ανταγωνισμού και το κυριότερο η συστηματική και συστημική αντιμετώπιση.


Για να επιτευχθούν συνθήκες εύρυθμης και οικονομικά και κοινωνικά αποδεκτής λειτουργίας του συστήματος θαλασσίων μεταφορών απαιτείται:


(α) να οργανωθεί η παρακολούθηση αγοράς


(β) να υπάρξουν προβλέψεις και


(γ) να υπάρξουν αξιολογήσεις επιπτώσεων στα εμπλεκόμενα μέρη.


Για να γίνουν πράξη αυτά προϋποτίθεται μια κεντρική δράση με τη θεσμοθέτηση Οργανισμού Νησιωτικών Μεταφορών. Η δημιουργία Οργανισμού Νησιωτικών Μεταφορών, σε επιτελικό επίπεδο είναι απαραίτητη ώστε να οργανωθεί αποτελεσματικά ο προγραμματισμός, ο σχεδιασμός, ο συντονισμός, και η παρακολούθηση του συγκοινωνιακού έργου όλων των μέσων μαζικής μεταφοράς, θαλασσίων και αεροπορικών, στον νησιωτικό χώρο. Επιπλέον μπορεί να έχει και αποστολή που σχετίζεται με την υποστήριξη επιχειρηματικών σχημάτων που θα δραστηριοποιούνται στον τομέα των γραμμών χαμηλού ενδιαφέροντος. Το σίγουρο είναι ότι η ακτοπλοΐα χρειάζεται ένα σύγχρονο και καλά οργανωμένο και ευέλικτο θεσμό που θα μπορεί να υποστηρίζει αποτελεσματικά όλες τις όψεις του “ακτοπλοϊκού ζητήματος” και επειδή ζούμε σε δύσκολους, οικονομικά, καιρούς, η λειτουργία του μπορεί να υποστηριχτεί από το ποσόν των κρατικών ενισχύσεων (90 εκ. ευρώ). Το στοίχημα μπορεί να είναι ένα! Με τους ίδιους πόρους λειτουργικά καλύτερη λειτουργία του συστήματος, ανταγωνιστικότερη αγορά, περισσότερο ικανοποιημένοι χρήστες και περισσότερη διαφάνεια.


Αρθρο της ΜΑΡΙΑΣ ΛΕΚΑΚΟΥ*


* Η κα Μαρία Λεκάκου διδάσκει στο Τμήμα Ναυτιλίας & Επιχειρηματικών Υπηρεσιών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.