Αρχική Απόψεις Συνεντεύξεις Συνέντευξη με τη Σεβαστή Καραχαλιού, με αφορμή το εύρημα του κρανίου

Συνέντευξη με τη Σεβαστή Καραχαλιού, με αφορμή το εύρημα του κρανίου

46



Το χαρακτηρισμό της σημαντικής για την ιστορία της ιατρικής ταφή αποδίδει το δελτίο τύπου του Υπουργείου πολιτισμού στα ευρήματα της αρχαιολογικής σκαπάνης επί της οδού Κανελλάκη, στην Ατσική.
Το περίφημο κρανίο (του 2ου μισού του 2ου π.Χ. αι.) με την οπή στο αριστερό βρεγματικό οστούν -διαμέτρου 1,62 εκατοστών- που οφείλεται σε τρυπανισμό, εκτιμήθηκε άμεσα χάρις στον ανθρωπολόγο συνεργάτη της Κ’ ΕΚΠΑ Αστέριο Αηδονή που μαζί με την αρχαιολόγο Δέσποινα Τσαρδάκα εργάστηκαν στο συγκεκριμένο οικόπεδο (από πλευράς επιστημόνων).
Για το τρυπανισμό στην αρχαιότητα μιλήσαμε με τη Χιώτισσα οφθαλμολόγο, διδάκτωρ της Ιστορίας της Ιατρικής Σεβαστή Χαβιάρα- Καραχάλιου  για να μας ενημερώσει σχετικά με το συγκεκριμένο είδος εγχειρήσεων κατά την αρχαιότητα. Την ευχάριστη είδηση την έμαθε από εμάς και όπως σημείωσε “δεν είναι πρωτοφανές αλλά δεν είναι και συνηθισμένο”.



“Οι οστεοτρυπανώσεις γινότανε από πολύ παλιά στα Ασκληπιεία όταν βεβαίως υπήρχαν ενδείξεις. Σε ανασκαφές Ασκληπιείων έχουν βρεθεί και οστεοτρύπανα. Έχουν βρεθεί επίσης και άλλα κρανία με οπή που δείχνουν ότι έγιναν επεμβάσεις εν ζωή και ότι μάλιστα ο άνθρωπος έζησε για αρκετό καιρό, ώστε να υπάρχουν στο οστούν σημεία επουλώσεως. Χωρίς να σημαίνει ότι θα κλείσει η οπή, αμβλύνονται τα χείλη της τρυπανώσεως και γενικά γίνεται πιο λεία η περιοχή της οπής”, μα εξηγεί η κα Καραχάλιου.


Οι λόγοι για τους οποίους προέβαιναν σε μια τόσο δύσκολη εγχείρηση ήταν για να θεραπεύσουν τις επίμονες κεφαλαλγίες, για την ανακούφιση των πόνων. “Και πράγματι είχε μια ανακούφιση ο πάσχων διότι δίνεται μια ευκαιρία εκτόνωσης της ενδοκρανιακής  πίεσης. Η οποία, μας εξηγεί η κα Καραχάλιου, δημιουργείται βέβαια σε παθολογικές καταστάσεις, κυρίως σε όγκους και αιματώματα. Σήμερα γίνονται με όλους τους νόμους και τους κανόνες ενώ τα μέσα και τα εργαλεία είναι καταπληκτικής ακριβείας. Φθάνουν να αφαιρούν όγκο και από τα δύο ημισφαίρια ή να πλησιάσουν τα οπτικά νεύρα διότι σήμερα στη νευροχειρουργική -έχει όνομα αυτή η ειδικότητα- δεν υπάρχει σχεδόν σημείο του ανθρώπινου εγκεφάλου που να μην είναι προσπελάσιμο στο νευροχειρουργό”.
Θεωρούνταν βέβαια επεμβάσεις υψηλού κινδύνου αφού είχαν πολύ περισσότερες πιθανότητες από σήμερα να κάνουν κάτι λάθος, αλλά όπως μας επισημαίνει η συνομιλήτριά μας “ακόμα και σήμερα η επέμβαση είναι ρίσκο”.
Ο γιατρός δεν είναι σίγουρα θεός και όσο και αν έχει προεδρεύσει η Ιατρική, “έχουμε και σήμερα ακόμα έχουμε θανάτους από σκωληκοειδίτιδες, βέβαια δεν είναι συνηθισμένοι και όταν γίνεται είναι είδηση. Εν πας περίπτωση μία επέμβαση ενέχει πάντοτε τον κίνδυνο της αποτυχίας, ενέχει τον κίνδυνο της απώλειας της ζωής.
Άρα σε αυτούς τους πρωτοπόρους της ιατρικής δεν αρκεί απλά ο θαυμασμός.
“Είναι ένα προσκύνημα, αυτό είναι να το προσκυνάς. Η ιατρική τότε περνούσε από το σκοτάδι στο φως. Ήταν μια εποχή φοβερά δύσκολη. Με την εμπειρία με την οποία σιγά-σιγά αποκτάται η γνώση. Όμως και όλοι οι γιατροί δεν προέβαιναν σε τέτοιες επεμβάσεις”, τονίζει η Σεβαστή Καραχάλιου.
Σημειώνει ότι ο Ιπποκράτης δεν χειρουργούσε και ότι παρέπεμπε τους ασθενείς -οπότε χρειαζόταν στον χειρούργο. “Δεν ήταν πολυπράγμονος ιατρός, που δυστυχώς σήμερα έχουμε τέτοια κρούσματα πολυπραγμόνων συναδέλφων”, μας λέει.
Οι χειρούργοι της εποχής εκείνης δεν είχαν πάντα το ελεύθερο να εξασκούν την επιστήμη τους. Για παράδειγμα υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες για Κορίνθιους που πήγανε και σπουδάσανε στην Αίγυπτο, όπου δίπλα στους τεχνίτες και όχι ιατρούς ταριχευτές μάθαιναν ανατομία. “Ήταν κάποτε ένας Νουμησιανός που είχε πάει στην Αίγυπτο, εξασκήθηκε στην ανατομική και όταν επέστρεψε στην Κόρινθο του επέτρεψαν να  εξασκεί τη χειρουργική. Μάλιστα στην Κόρινθο είχε έρθει ο Μέγας Γαληνός και πήρε μαθήματα ανατομίας. Δεν άφησαν όμως αργότερα το γιο του Νουμησιανού να συνεχίσει και έτσι αυτός αναγκάστηκε να πάει στην Αίγυπτο”, μας περιγράφει ένα χαρακτηριστικό συμβάν.
Επεμβάσεις εργαστηριακές έκαναν εξάλλου σε μωρά που γεννιόντουσαν νεκρά ή σε… φυλακισμένους που όσο σκληρό και αν ακούγεται “εν ζωή τους ανέταμαν”.


Εκτός Χίου η εγχείρηση;
Στο ερώτημά μας αν μπορούμε να υποθέσουμε ότι η εγχείρηση έγινε στη Χίο η κα Καραχάλιου είναι λίγο επιφυλακτική, χωρίς βέβαια να αποκλείεται.
“Συνήθως αυτά γινότανε στα Ασκληπιεία τα μεγάλα, που ήταν ναοί του Ασκληπιού. Διάσημα ήταν αυτά της Επιδαύρου, της Κω, της Κνίδου, πιθανόν να υπήρχε και στη Χίο αν και δεν έχω υπόψη μου να υπήρχε κάποιο συγκεκριμένο μεγάλο, περίφημο ιερό του Ασκληπιείου. Τα Ασκληπιεία ήταν σαν τα Κέντρα Υγείας της εποχής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι πληροφορίες που μας δίνει για τα αντισηπτικά που χρησιμοποιούσαν στην αρχαιότητα και η θέση της μαστίχας στην Ιατρική.
“Η μαστίχα από όσο γνωρίζουμε χρησιμοποιείτο από τον Ιπποκράτη, και είναι γραμμένα αυτά, για την κακοσμία του στόματος και για στομαχικά ενοχλήματα. Αργότερα, και ο Ιπποκράτης το αναφέρει, σαν συστατικό της κηρωτής, το σημερινό τσιρότο. Το έφτιαχναν από μαστίχα, κερί της μέλισσας και διάφορα άλλα υλικά. Αλείβανε το πανί που γινότανε κατά κάποιο τρόπο αδιάβροχο και είχε και αυτή την κολλητική ιδιότητα και κάλυπταν τις πληγές για λόγους προστασίας. Μπορεί να έβαζαν απέξω την κηρωτή για να καλύψουν την έλλειψη ουσίας και βεβαίως δρούσε σαν αντισηπτικό, διότι αν καλύψεις την πληγή την προστατεύεις για να μη μολυνθεί”, μας απαντά.
Το εύλογο ερώτημα είναι για την οπή αν την άφηναν έτσι. “Συνήθως βουτούσανε πανιά στο λάδι, το λάδι είναι αντισηπτικό αφού δεν αφήνει κανένα μικρόβιο να αναπτυχθεί. Επίσης πάλι από τον Ιπποκράτη ξέρουμε ότι εκείνο που είχε μεγάλη τιμή και αξία ήταν το κόκκινο, το μαύρο μπρούσκο κρασί, που το χρησιμοποιούσαν σε τραύματα βαθιά και κατά τους καλοκαιρινούς μήνες (που λόγω ζεστής αναπτύσσονται τα μικρόβια πιο εύκολα). Το δε κόκκινο- ροζέ το χρησιμοποιούσαν όλες τις άλλες εποχές, που σημαίνει ότι το μαύρο ήταν ίσως πιο ακριβό για αυτό το άφηνε όταν ήταν απολύτως απαραίτητο για να το χρησιμοποιήσει”, επισημαίνει η κα Καραχάλιου που όταν με το καλό επισκεφθεί τη γενέτειρα ένα από τα πράγματα που θα κάνει θα είναι να επισκεφθεί το Αρχαιολογικό Μουσείο.
Για αυτό το προσκύνημα που μας είπε στους πρωτοπόρους αυτούς ανθρώπους της ιατρικής επιστήμης..


Θοδωρής Πυλιώτης


ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ “ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ”


 



 

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθροΗ Πανσπουδαστική για το επίδομα των 1.000 €
Επόμενο άρθροΟ Πρωθυπουργός στη ΔΕΘ