Αρχική Απόψεις Aρθρα Κυριάκος Τσιπούρας: Αναλύοντας τα γεγονότα από την Σφαγή της Χίου

Κυριάκος Τσιπούρας: Αναλύοντας τα γεγονότα από την Σφαγή της Χίου

29

 Αναλύοντας τα γεγονότα από την Σφαγή της Χίου



Η συμμετοχή της Χίου στον επαναστατικό αγώνα του 1821 χάνεται πολλές φορές στην λήθη της Ιστορίας ενώ οι επετειακές αναφορές που αναφέρονται κάθε χρόνο για το θέμα μιλούν για την περίοδο αυτή πολλές φορές πολύ εκλαϊκευμένα, αφήνοντας να εννοηθεί  ότι υπήρξε η υπερβολική τιμωρία μίας κακομαθημένης πλούσιας βαριεστημένης Χιακής κοινωνίας.
Προτού να ξεκινήσω την προσπάθεια να αναδείξω τις ιστορικές ανακρίβειες γύρω από το συνταρακτικό γεγονός που ξερίζωσε συθέμελα όλη την οικονομική αλλά κυρίως πνευματική πρωτοπορία του νησιού, στο έδαφος της υπήρχε η  περίφημη «Σχολή της Χίου», θα ήθελα να τονίσω ότι στόχος μου είναι να προκαλέσω μία ευρεία συζήτηση στο επιστημονικό κόσμο ώστε τελικά να μιλήσουμε τεκμηριωμένα και επιστημονικά εξακριβωμένα για αυτήν την γενοκτονία όπως πιστεύω ότι είναι.
Συνηθίζεται λοιπόν κάθε χρόνο να λέγεται ότι οι Χιώτες δεν ήθελαν να επαναστατήσουν διότι είχαν ειδικά μοναδικά στο Αιγαίο προνόμια από τους Οθωμανούς και ήρθε ένας Σαμιώτης,  και τους ξεσήκωσε τους χάλασε την ησυχία. Είναι γεγονός ότι οι προεστοί πολλάκις φορές απέτρεψαν την κήρυξη της επανάστασης στην Χίο, αυτό το αναφέρουν πολλοί ιστορικοί  μάλιστα και ο Α. Βακαλόπουλος αναφέρει ότι οι πλούσιοι Χιώτες δεν γνώριζαν για την επαναστατική κίνηση και κλείστηκαν έντρομοι στα σπίτια. 
Αυτό προσωπικά πιστεύω είναι μία λανθασμένη εξήγηση και ένα επιχείρημα που δίνει συγχωροχάρτι στους υπευθύνους της εξέργεσης , άλλωστε στην απολογία του ο ήρωας της επανάστασης από την Σάμο ισχυρίζεται ότι ο Μπουρνιάς τον έπεισε να έρθει και ότι είχε ελάχιστη βοήθεια από τους προεστούς. Επίσης η αναφορά στα ειδικά προνόμια του νησιού δικαιολογεί και υποβαθμίζει το γεγονός της πολύμηνης προσπάθειας του Οθωμανικού στρατού να προκαλέσουν την ολοκληρωτική θανάτωση του Ελληνικού στοιχείου και εξευτελίζει την θυσία χιλιάδων Χιωτών  που με έμμεσο τρόπο βοήθησαν με το αίμα τους τον εθνικό αγώνα. Εδώ να σημειώσω την αναφορά του Καποδίστρια  στην συνάντηση τον Σεπτέμβριο του 1828 με τους πρεσβευτές των Μεγάλων Δυνάμεων όπου αναφερόμενος στην αξίωση που πρόβαλε για επέκταση των συνόρων λέει τα εξής «τα όρια ταύτα από του 1821 καθορίζονται υπό του αίματος του εκχυθέντος εις τα σφαγεία των Κυδωνιών, της Κύπρου, της Χίου, των Ψαρών και του Μεσολογγίου», υπερτονίζοντας δηλαδή την θυσία τόσων ανθρώπων στο όνομα της ελευθερίας.

Ζήτημα πρώτο: Τα προνόμια.
Ας πάρουμε τα πράγματα λοιπόν από την αρχή, η Χίος πράγματι είχε αυτοδιοικητικά προνόμια, όχι πολύ περισσότερα από αυτά που είχαν άλλα νησιά του Αιγαίου τα οποία διοικητικά όλα μαζί υπάγονταν στην δικαιοδοσία του καπουδάν Πασά, του Καρά Αλή εν προκειμένου, του πιο ευφυούς και έμπειρου του Οθωμανικού στόλου. Πιο συγκεκριμένα το αυτοδιοικητικό καθεστώς στο νησί απαρτίζονταν από μία δημογεροντία πέντε ατόμων που εκλέγονταν κάθε χρόνο ενώ ταυτόχρονα τα Μαστιχοχώρια είχαν δική τους τουρκική και δημοτική διοίκηση, τα δε χωριά Δαφνώνας, Καρυές, και Βασιλιώνικο δεν φορολογούνταν αλλά έπρεπε να επισκευάζουν τα υδραγωγεία της πόλης αμισθί. Αυτό το αυτοδιοικητικό καθεστώς το είχαν όλα τα νησιά ενώ στα μικρότερα π.χ. των Κυκλάδων, στη Μύκονο δεν υπήρχε ούτε καν τουρκική παρουσία. Στην δε Σάμο με φιρμάνι απαγορεύονταν η ύπαρξη Τούρκων στο νησί. 
Στην Χίο υπήρχε Βοεβόδας, Οθωμανός στρατιωτικός διοικητής δηλαδή με στρατιώτες, ιππείς ο φόβος των επαναστατημένων Ελλήνων για αυτό προτιμούσαν την μάχη σε υψώματα και αυτοί οι Τούρκοι με λίγους Εβραίους κατοικούσαν στο Κάστρο. Η δε δημογεροντία ήταν υπεύθυνοι του χριστιανικού πληθυσμού του δικού τους millet αφού στην Οθωμανική κοινωνία οι πληθυσμοί διακρίνονταν με την θρησκεία τους, χωρίζονταν σε μιλέτια, των Αρμένιων των Εβραίων κ.α. και αυτοί πλήρωναν το φόρο, το χαράτσι, πλην των μουσουλμάνων. 
Η Χίος όπως και άλλα νησιά του Αιγαίου υποχρεώνονται στην ετήσια καταβολή φόρου, την οποία αρμοδιότητα συλλογής της είχε η δημογεροντία. Εκτός αυτού είχε την υποχρέωση να παρέχει υπηρεσίες για τον Οθωμανικό στόλο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το φιρμάνι του Σουλτάνου Αχμέτ Β το 1714 που ζητάει κατεπειγόντως όλους τους  ειδικευμένους τεχνίτες της Χίου να σταλούν στο αυτοκρατορικό ναύσταθμο στην Κωνσταντινούπολη.

Όπως λοιπόν καταλαβαίνουμε η Χίος επί Οθωμανικής αυτοκρατορίας είχε ένα αυτοδιοικητικό σύστημα που δεν διέφερε και πολύ ως προς τα προνόμια από άλλα νησιά, το οποίο δημιουργήθηκε επί Γενουατών και πολύ έξυπνα οι Οθωμανοί συνέχισαν και διατήρησαν κατά πάγια τακτική τους να χρησιμοποιούν διοικητικά στοιχεία είτε Βενετών, Βυζαντινών που τους ωφελούν και λειτουργούν άψογα.
Ποια ήταν η ουσιώδης διαφορά λοιπόν; Πολύ απλά ο πλούτος του νησιού πριν την καταστροφή και η αρπαγή του,  η παιδεία που έφτασε στο ανώτερο πεδίο ποιότητας και δραστηριότητας κατόπιν ακούραστης προσπάθειας του Αδαμάντιου Κοραή και εκπαιδευτικών όπως ο Νεόφυτος Βάμβας, που προωθούσε τις ιδέες του διαφωτισμού επικίνδυνες για τον Σουλτάνο, η τιμωρία δίχως όρια για να καταπνίξουν την επανάσταση.  
Δεν ήταν απλά μία τιμωρία σε ένα κακομαθημένο λαό, τα γεγονότα προδίδουν άλλες σκέψεις στο μυαλό των Οθωμανών υπευθύνων της καταστροφής. Όλες οι κινήσεις τους παραβιάζουν ακόμα και τα γραμμένα στο Κοράνι, χαρακτηριστικά αναφέρω ότι ο θάνατος ενός μουσουλμάνου τιμωρείται με τον θάνατο 99 χριστιανών, το δε κάψιμο τζαμιού με 999 χριστιανούς, τι επακολούθησε όλοι το γνωρίζουμε. Για αυτό το ζήτημα φιλοδοξώ να γράψω αργότερα.

Σήμερα 15/5 τιμούμε στο Μελανιός, στο κάβο Μελανιός την εξολόθρευση πάνω από 10.000 Χιωτών που είχαν μαζευτεί σε αυτό το σημείο περιμένοντας το πέρασμα τους με Ψαριανά πλοία στα Ψαρά. Εκεί μαζεύτηκαν όταν διαπιστώθηκε ότι η αμνηστία του καπουδάν πασά Καρά Αλή της 17 Απριλίου ήταν ψεύτικη και οργανωμένη έτσι ώστε να βγούν από τις κρυψώνες τους οι επιζήσαντες του πρώτου κύματος της σφαγής. Εδώ να κάνω μία μικρή αναφορά με τα σημερινά συμβαίνοντα γύρω από το προσφυγικό ότι κάποιοι νεοέλληνες θα χαρακτήριζαν αυτούς τους κατατρεγμένους που δεν πρόλαβαν να γίνουν πρόσφυγες ριψάσπιδες.


 Κυριάκος Τσιπούρας
Στην μνήμη των νεκρών προγόνων μου