Αρχική Απόψεις Aρθρα Ομιλία Μάρκου Σκούφαλου σε συνέδριο ΔΟΕ-ΠΟΕΔ

Ομιλία Μάρκου Σκούφαλου σε συνέδριο ΔΟΕ-ΠΟΕΔ

45



ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΟΕ-ΠΟΕΔ ΣΤΗ ΡΟΔΟ


ΘΕΜΑ:  ΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΧΡΟΝΟ ΒΑΣΙΚΟ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ.


ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΜΑΡΚΟΣ ΣΚΟΥΦΑΛΟΣ
ΔΑΣΚΑΛΟΣ
ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ


1. Παγκοσμιοποίηση ή Καπιταλισμός στο ανώτατο στάδιό του τον ιμπεριαλισμό;


Η παγκοσμιοποίηση ,ως όρος και ως κοινωνικό φαινόμενο με όλες τις συνέπειές του, αν και έγινε ευρέως γνωστή μέσα από την αντίθεση των λαϊκών κινημάτων σε ό,τι αντιπροσωπεύει σε επίπεδο οικονομίας και πολιτικής την τελευταία δεκαετία, εν τούτοις η γένεσή του προσδιορίζεται  στις σχολές διοίκησης των μεγάλων πανεπιστημίων των ΗΠΑ στις αρχές του 1980.
Ωστόσο μεθοδολογικά πρέπει να μπει ένα βασικό ερώτημα:
Πρόκειται για ένα νέο κοινωνικό φαινόμενο αποτέλεσμα μιας τεχνοκρατικής κίνησης της κοινωνίας μας, για ένα αποτέλεσμα εξωγενών ή και μεταφυσικών παραγόντων που επιδρούν στο κοινωνικό γίγνεσθαι, για ένα φαινόμενο μονόδρομο για όλους τους λαούς ή πρόκειται για την εξέλιξη του κοινωνικού συστήματος του καπιταλισμού ο οποίος διανύει το ανώτατο στάδιό του τον ιμπεριαλισμό;
Από την απάντηση που δίνει κανείς  σ’ αυτό το  κεφαλαιώδες ερώτημα, οδηγείται και σε αντίστοιχες ατραπούς, που είτε οδηγούν στη διαχείριση των προβλημάτων τα οποία γεννά αυτή η διαδικασία με αυξομειώσεις κοινωνικού κόστους-βλέπε υποτίμηση ή εξαθλίωση του εμπορεύματος εργατική δύναμη-, είτε οδηγούν σε δρόμους που επιδιώκουν τη ριζική επίλυση των προβλημάτων θέτοντας προμετωπίδα το κύριο: Τη συγκέντρωση λαϊκών  δυνάμεων σε διεθνές επίπεδο, με στόχο  την ανατροπή του καπιταλισμού, ως πλέον ενός ξεπερασμένου συστήματος το οποίο οφείλει την ύπαρξή του στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
Η “παγκοσμιοποίηση” εκ της γενέσεως της αποτελεί άλλο ένα άλλοθι του συστήματος, άλλη μια εσκεμμένη λεκτική αποπλάνηση των λαών σε παγκόσμιο επίπεδο. Και τι δεν έχει δικαιολογηθεί στο όνομά της. Κρατικοί προϋπολογισμοί οικονομικής λιτότητας, ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων επιχειρήσεων, αντιασφαλιστικοί νόμοι, αντιτρομοκρατικοί νόμοι, εκχωρήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων μιας χώρας σε διεθνή κέντρα του κεφαλαίου είτε ονομάζονται Ευρωπαϊκή Ένωση είτε  NAFTA κλπ, πόλεμοι και αλλαγές συνόρων.
Επάξια διεκδικεί αυτή η θεωρία της “παγκοσμιοποίησης” την πρώτη θέση δίπλα στη θεωρία του Φουκουγιάμα περί του τέλους της ιστορίας, στη θεωρία της πληροφορίας και της μεταβιομηχανικής κοινωνίας, (Τόφλερ, Δερτούζος κλπ), στη θεωρία περί του χρήματος “Ώρα” που ανέπτυξαν οικονομικοί κύκλοι στις ΗΠΑ και μια σειρά άλλες θεωρίες οι οποίες αποφεύγουν να μιλήσουν για την κύρια πηγή κέρδους που είναι η υπεραξία που παράγει ο εργαζόμενος άνθρωπος την οποία όμως ιδιοποιείται το κεφάλαιο.
Στο επίπεδο της πράξης -κριτήριο της αλήθειας- συμβαίνουν τα εξής:
* Σύμφωνα με τη Eurobank η περιουσία 25000 οικογενειών της χώρας μας, δηλαδή λιγότερο από το 1% των ελληνικών οικογενειών φτάνει στο αστρονομικό ύψος των 45δις Ευρώ, ποσό το οποίο αντιπροσωπεύει το 30% του ΑΕΠ της Ελλάδας ενώ είναι κατά 3δις ευρώ μεγαλύτερο από το συνολικό τακτικό προϋπολογισμό της χώρας.
* Η εξέλιξη των καθαρών βιομηχανικών κερδών στη χώρα μας από το 1990-2001 ανέρχεται σε 1349,1%, ενώ η εξέλιξη των αυξήσεων στο μεροκάματο την ίδια περίοδο σε 166,8%. (ΣΕΒ: Η ελληνική βιομηχανία 1997-2002 και ΓΣΕΕ Εθνικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας.)
* Τα καθαρά επιχειρηματικά  κέρδη το 1990 ήταν 1,5% ως ποσοστό του ΑΕΠ ενώ το 2002 έφτασαν στο 6,6%. Τα κέρδη ανά εργαζόμενο στις τράπεζες ήταν 47.055 ευρώ, στις τηλεπικοινωνίες 39.661 ευρώ και φτάνουν στο κατώτερο όριο στις τεχνικές οικοδομικές στα 14784 ευρώ.(Πηγή: Icap )
* Σε διεθνές επίπεδο σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ του 2002 συμβαίνουν τα παρακάτω:Το ένα πέμπτο του πληθυσμού της Γης στις πλουσιότερες χώρες απολαμβάνει το 85% του ακαθάριστου προϊόντος, κατέχει το 66% των επενδύσεων και το 79% των διεθνών τηλεφωνικών γραμμών. Αντίθετα, το 1/5 του πληθυσμού στον πλανήτη, που ζει στις φτωχότερες χώρες, δεν απολαμβάνει ούτε το 1% των ανωτέρω μεγεθών (0,92%).
* Στον Τρίτο Κόσμο, 70 εκατ. παιδιά, ηλικίας κάτω των 15 χρόνων, γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης, εργαζόμενα απ’ τις 3 τα ξημερώματα και για 16 ώρες. Το 2001 οι πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο (220) υπερδιπλασίασαν το εισόδημά τους μέσα σε τέσσερα χρόνια. Αντίθετα, το 20% των πιο φτωχών χωρών είδαν τα εισοδήματά τους να μειώνονται κι άλλο. Το 10% των πιο πλούσιων ανθρώπων κερδίζει 117 φορές περισσότερα από αυτά που κερδίζει το 10% των πιο φτωχών κατοίκων της Γης.
* Στις πλούσιες χώρες, ο μέσος όρος ζωής είναι περίπου τα 79 χρόνια και στη Σιέρα Λεόνε είναι 36,3! Το 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν με λιγότερα από 1 δολάριο ημερησίως και 2,8 δισ. με λιγότερα από 2 δολάρια. Περίπου 990 εκατομμύρια δεν έχουν πρόσβαση σε νερό, 2,4 δισ. δεν έχουν βασική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κ.ο.κ
Τα παραπάνω όμως στοιχεία δείχνουν με τον αδιάψευστο και τραγικό συνάμα  τρόπο τους, τα χαρακτηριστικά  μιας εποχής  που προσδιορίζεται από τα παρακάτω:
1) Συγκέντρωση της παραγωγής και του κεφαλαίου που έχει φτάσει σε τέτοια βαθμίδα ανάπτυξης, ώστε να δημιουργεί μονοπώλια που παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην οικονομική ζωή.
2) Συγχώνευση του τραπεζικού κεφαλαίου με το βιομηχανικό και δημιουργία μιας χρηματιστικής ολιγαρχίας πάνω στη βάση αυτή του “χρηματιστικού κεφαλαίου”.
3) Εξαιρετικά σπουδαία σημασία αποκτάει η εξαγωγή κεφαλαίου σε διάκριση από την εξαγωγή εμπορευμάτων.
4) Συγκροτούνται διεθνείς μονοπωλιακές ενώσεις των καπιταλιστών οι οποίες μοιράζουν τον κόσμο.
5) Έχει τελειώσει το εδαφικό μοίρασμα της γης, με την έννοια του αποικιοκρατικού συστήματος, ανάμεσα στις μεγαλύτερες καπιταλιστικές δυνάμεις.
Αυτά τα χαρακτηριστικά ωστόσο που φαντάζουν τόσο νέα και προσιδιάζουν στη λεγόμενη παγκοσμιοποίηση, αφορούν στα χαρακτηριστικά που έδινε ο Λένιν στην αρχή του αιώνα προκειμένου να περιγράψει τον ιμπεριαλισμό.(Λένιν, σελ 89, εκδ. Σύγχρονη Εποχή)
Είναι απολύτως φυσικό, μέσα στη παντοκρατορία και εσκεμμένη μονοφωνία των αστικών Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας αυτή η φύση της “παγκοσμιοποίησης” να συσκοτίζεται, να διαστρεβλώνεται, να αποκρύπτεται ή όπου αυτό δεν καθίσταται δυνατό να δαιμονοποιείται, ώστε να παραμένει αλώβητο το σύστημα. Στο ίδιο μήκος κύματος λειτουργούν και οι φιλελεύθερες ή σοσιαλδημοκρατικές απόψεις, οι οποίες πέρα από επιμέρους διαφορές στον τρόπο διαχείρισης των τεράστιων προβλημάτων που δημιουργεί ο καπιταλισμός, κατατείνουν στο ίδιο αποτέλεσμα.
Έτσι βρίθουν  στις μέρες μας οι θεωρίες για το ρόλο των νέων τεχνολογιών, οι οποίες δημιουργούν τις νέες εξελίξεις με τα υπέρ και τα κατά, οι οποίες “αποϋλοποιούν” την οικονομία, πάντα όμως με παρονομαστή την αδήριτη ανάγκη της “παγκοσμιοποίησης”. Από κοντά ακολουθούν οι θεωρίες για τη “νέα οικονομία”, για τη “μεταεθνική” εποχή στην οποία το έθνος-κράτος συρρικνώνεται, για το τέλος της ιστορίας κλπ.
Ωστόσο αυτές οι θεωρίες και  όσοι τις ενστερνίζονται και τις προωθούν αποφεύγουν να μιλήσουν για το κύριο: Το καπιταλιστικό κέρδος, ως αποτέλεσμα της εκμετάλλευσης της υπεραξίας της εργατικής δύναμης. Αποφεύγουν να μιλήσουν για το ποιος κατέχει τα μέσα παραγωγής και κατ’ επέκταση την πληροφορία, την κυβερνητική και τελικά την πολιτική και οικονομική εξουσία. Γράφει για παράδειγμα ο κ. Ανδριανόπουλος στο πόνημά του με τίτλο “Η γοητεία της “Νέας οικονομίας””, “Ποιανού ακριβώς την υπεραξία εκμεταλλεύεται όποιος διακυβεύει τα εισοδήματά του με επενδυτικές διακινδυνεύσεις στο χρηματιστήριο, σε ομόλογα, σε derivatives και σε options; Ο “εργαζόμενος της γνώσης”, δε συμβάλλει με την οκτάωρη απασχόλησή του στην κατασκευή κάποιου προϊόντος επί του οποίου ο εργοδότης εξασφαλίζει κάποιο πρόσθετο αδικαιολόγητο κέρδος. Αντιθέτως, με την εξειδικευμένη του γνώση παράγει ένα αυτόνομο προϊόν ασκώντας  εξουσία στον εργοδότη αν υπάρχει, με το μονοπώλιο που ασκεί πάνω στη συγκεκριμένη γνώση…”
Ο σοσιαλδημοκρατικής κατεύθυνσης Riccardo Petrella , αναφέρει ότι η παγκοσμιοποίηση είναι μια διαδικασία που ” στηρίζεται όλο και λιγότερο στην κατοχή υλικών στοιχείων,( γη, φυσικοί πόροι, μηχανήματα,) και αναπτύσσεται χάρις στην κυριαρχία της σε μη υλικούς παράγοντες ( επιστημονική γνώση, υψηλή τεχνολογία, πληροφορίες, επικοινωνίες, χρηματοπιστωτική δραστηριότητα) Η οικονομία αποϋλοποιείται” (Λιόσης, σελ 118-119)
Δεν απαντούν όμως αυτές οι θεωρίες στο πώς παράγονται τα εισοδήματα πριν επενδυθούν στα  options και στα ομόλογα, στο πώς γίνεται τόσο αντιδιαλεκτικά να διαχωρίζονται τα υλικά μέσα παραγωγής από τα άυλα, στο γεγονός ότι ο “εργαζόμενος της γνώσης” έχει δημιουργηθεί από μία εκπαίδευση η οποία υπηρετεί και αναπαράγει το σύστημα κατά τρόπον ώστε, η γνώση να είναι προκαθορισμένη και ως προς την ποιότητά  και ως προς την ποσότητα. Σε τελική ανάλυση δε, δεν είναι ο εργαζόμενος της γνώσης αυτός που κατέχει τα επιστημονικοτεχνικά επιτεύγματα, αλλά ένας απλός χειριστής τους άσχετα αν είναι εκείνος που τα δημιουργεί. Δεν  απαντούν τέλος αυτές οι θεωρίες γιατί η “παγκοσμιοποίηση” την οποία αναλύουν είναι σύμφυτη με τον όλεθρο του πολέμου που έχουμε βιώσει στη Γιουγκοσλαβία, και  τελευταία στο Ιράκ.
Ο Μαρξ όμως πολλές δεκαετίες πριν είχε απαντήσει:
“Όπως και κάθε άλλη ανάπτυξη της παραγωγικής δύναμης της εργασίας, έτσι και η ανάπτυξή της με τις μηχανές, έχει σκοπό να φθηναίνει τα εμπορεύματα και να συντομέψει το μέρος εκείνο της εργάσιμης ημέρας που χρειάζεται ο εργάτης για τον εαυτό του,  για να μεγαλώσει το άλλο μέρος της εργάσιμης ημέρας του, που το δίνει δωρεά στον κεφαλαιοκράτη. Οι μηχανές είναι μέσο για την παραγωγή της υπεραξίας.” (Το Κεφάλαιο, τόμος 1, σελ 386, εκδ ΣΕ)
     “Το κεφάλαιο  τρομάζει η έλλειψη κέρδους ή το πολύ μικρό κέρδος….. όταν το κεφάλαιο έχει το ανάλογο κέρδος γίνεται τολμηρό. Με 10% αισθάνεται τον εαυτό του σίγουρο και μπορεί να το χρησιμοποιήσει κανείς παντού με 20% γίνεται ζωηρό, με 50% θετικά τολμηρό, με 100% τσαλαπατάει όλους τους ανθρώπινους νόμους, με 300% δεν υπάρχει έγκλημα που να μην ριψοκινδυνεύει να το πράξει ακόμα και με κίνδυνο να πάει στην κρεμάλα.” (Κεφ. Τόμ. 1 σελ. 785.)
Κατά τη γνώμη μου λοιπόν , η βαρβαρότητα του καπιταλισμού αποτελεί την απαξίωση του ανθρώπου και αν επιμένουμε στη χρήση της ορολογίας της παγκοσμιοποίησης αυτή πρέπει να γίνεται με τον επιθετικό προσδιορισμό της ως καπιταλιστική ή ιμπεριαλιστική παγκοσμιοποίηση.


2. Ο ρόλος της Παιδείας και της εκπαίδευσης στα πλαίσια της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης.
Το ερώτημα που προοιμιακά εγείρεται, είναι αν ο θεσμός της Παιδείας και της εκπαίδευσης, μπορεί να λειτουργήσει  εξωταξικά, πέρα από το κοινωνικό σύστημα, το οποίο τον συντηρεί  και τον διαμορφώνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι ένας από τους βασικούς  θεσμούς που αναπαράγουν και εγγυώνται τη μακροβιότητα του συστήματος. Ας δούμε δύο κείμενα θα λέγαμε εργασίας, το ένα λογοτεχνικό γραμμένο από τον Μπέρτολτ Μπρεχτ και το άλλο ιστορικό και αναφέρεται στην ομιλία ενός βουλευτή του Βρετανικού κοινοβουλίου στα 1830:
“Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι, ρώτησε τον κ. Κόυνερ η κορούλα της οικονόμας του, θα φέρονταν τότε πιο καλά στα μικρά ψαράκια; Σίγουρα αποκρίθηκε εκείνος. Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι θάχτιζαν για τα μικρά ψαράκια στη θάλασσα τεράστια κλουβιά και θάβαζαν μέσα διάφορες τροφές, φυτά, καθώς και ζωντανά….Τούτα τα μεγάλα κλουβιά θα είχαν βέβαια και τα σχολεία τους. Εκεί τα ψαράκια θα μάθαιναν πώς να κολυμπάνε στο στόμα του καρχαρία. Θάπρεπε λόγου χάρη να μάθουνε γεωγραφία για να μπορούν να βρίσκουν τους μεγάλους καρχαρίες όταν αυτοί κάπου θα τεμπελιάζουν….Θα τους μάθαιναν ότι για ένα ψαράκι δεν υπάρχει μεγαλύτερη και ωραιότερη αρετή από το να θυσιάζεται πρόθυμα.. Θα έδιναν στα ψαράκια να καταλάβουν πως αυτό το ωραίο μέλλον τότε μόνο θα είναι εξασφαλισμένο όταν εκείνα μάθουν να υπακούνε..” (Μπρεχτ σελ  60)
Ο Άγγλος βουλευτής  αναφέρει στην ομιλία του: ” Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο από πρώτη άποψη, το μέτρο της παροχής δωρεάν παιδείας στους φτωχούς που εργάζονται, θα απέβαινε καταστρεπτικό και για την ηθική τους υπόσταση και για την ευτυχία τους. Πράγματι, η μόρφωση θα μάθαινε στους φτωχούς να μισούν την κοινωνική τους κατάσταση με αποτέλεσμα να μη γίνονται καλοί υπηρέτες, αγρότες και εργάτες, επαγγέλματα που η θέση τους στην κοινωνία τους έχει προκαθορίσει. Αντί να τους διδάσκει την υποταγή, η μόρφωση θα τους απέλπιζε και θα τους καθιστούσε μαχητικούς, πράγμα που παρατηρείται συχνά στις βιομηχανικές πόλεις. Η αγωγή θα τους επέτρεπε να διαβάζουν ανατρεπτικά φυλλάδια και βιβλία επικίνδυνα και αντιθρησκευτικά. Ακόμα θα τους καθιστούσε επικίνδυνους στους προϊσταμένους τους…” (Βώρος σελ 55)
Βλέπουμε λοιπόν από τα παραπάνω ότι ο σχολικός θεσμός είναι επικίνδυνος για κάποιους. Γι αυτό η παιδεία και η εκπαίδευση βρίσκονται σε ευθεία αναλογία με τις  αξίες του κυρίαρχου κοινωνικού συστήματος, αυτό υπηρετούν, στις δικές του πολιτικές και ταξικές ανάγκες υπακούν.
Η άποψη που ακούστηκε από τα χείλη κορυφαίου Έλληνα πολιτικού και αφορά τη συγχώνευση του υπουργείου παιδείας με το υπουργείο εργασίας, -άποψη που βρίσκει σύμφωνη επί της ουσίας, όλους τους πολιτικούς φορείς της καθεστηκυίας τάξης στη χώρα μας- είναι πλήρως εναρμονισμένη με την έκθεση της Στρογγυλής Τράπεζας των ευρωπαίων βιομηχάνων  για την εκπαίδευση το 1989 η οποία σημειώνει: “Η εκπαίδευση και η κατάρτιση θεωρούνται ως ζωτικές στρατηγικές επενδύσεις για τη μέλλουσα επιτυχία της επιχείρησης….η τεχνική και βιομηχανική ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων απαιτεί καθαρά μια επιταχυνόμενη ανανέωση των συστημάτων εκπαίδευσης και των προγραμμάτων τους…οι εκπαιδευτικοί έχουν μια ανεπαρκή κατανόηση του οικονομικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων και της έννοιας του κέρδους και δεν καταλαβαίνουν τις ανάγκες της βιομηχανίας.” (Ν. Χιρτ σελ 161)
Αυτή οι έκθεση και πολλές άλλες που έχουν ακολουθήσει αποτελούν το θεμέλιο λίθο της λεγόμενης ανταγωνιστικής εκπαίδευσης,  η οποία στοχεύει από τη μια πλευρά στην εμπορευματοποίηση της γνώσης-ιδιωτικά σχολεία και πανεπιστήμια, παραπαιδεία, επαγγελματική κατάρτιση, πληρωμή μεταπτυχιακών- με άμεσο στόχο την κερδοφορία του κεφαλαίου, από την άλλη στην παραγωγή απασχολήσιμου φτηνού εργατικού δυναμικού που εκ των πραγμάτων θα στερείται βασικών μορφωτικών αγαθών και άρα θα είναι ελέγξιμο και χειραγωγήσιμο.
 Ο ΟΟΣΑ  τεκμηριώνοντας τη διά βίου εκπαίδευση αναφέρει: “Βασίζεται στην ιδέα ότι η προετοιμασία στην ενεργό ζωή δεν μπορεί πια να αντιμετωπίζεται ως οριστική και ότι οι εργαζόμενοι οφείλουν να ακολουθούν μια συνεχή κατάρτιση στη διάρκεια της επαγγελματικής τους ζωής για να μπορέσουν να παραμείνουν παραγωγικοί και απασχολήσιμοι.”
 Στην κατεύθυνση της υλοποίησης των παραπάνω έχουμε τις προωθούμενες αλλαγές στην ανώτατη εκπαίδευση μέσα από τα προβλεπόμενα των αποφάσεων της Μπολώνια μετέπειτα της Πράγας κλπ., οι οποίες οδηγούν  στα πανεπιστήμια της αγοράς όπου ο φοιτητής αντιμετωπίζεται ως πελάτης πλέον και όχι ως προσωπικότητα που θα οδηγηθεί στο βάθος της γνώσης για να γνωρίσει και να αλλάξει τη ζωή.
Αξίζει τον κόπο να αναφερθούμε στην παράγραφο  15 της έκθεσης του ΟΟΣΑ που από το 1995  αναφέρει … “ότι οι δάσκαλοι και οι καθηγητές θα χρησιμοποιούν την πείρα τους με αλτρουιστική φροντίδα για τις ανάγκες των πελατών τους.”
Από το συνέδριο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εκπαιδευτικών τον Οκτώβριο του 1999 διαβάζουμε στην εισήγηση του Ricardo Petrella Προέδρου τότε του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου για το περιβάλλον: ” Όπως και άλλες κύριες δημόσιες υπηρεσίες όπως οι τηλεπικοινωνίες, οι σιδηρόδρομοι και η υγεία που έχουν γίνει αντικείμενο εκτεταμένης ιδιωτικοποίησης, έτσι και η εκπαίδευση προσελκύει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον επιχειρηματικών συμφερόντων με κύριο στόχο την ένταξη της στο διεθνή ανταγωνισμό. Από την εξέλιξη αυτή απειλείται κυρίως η ανώτατη εκπαίδευση. Η διαδικασία αυτή έχει ήδη δρομολογηθεί από μια σημαντική συμφωνία από τη Διεθνή Οργάνωση Εμπορίου το 1994 που επέτρεπε τη φιλελευθεροποίηση του εμπορίου στις υπηρεσίες . Αυτή η Γενική συμφωνία έφερε στην επιφάνεια τις συζητήσεις για την προαγωγή του διεθνούς εμπορίου στις εκπαιδευτικές υπηρεσίες αντιμετωπίζοντάς τις ως καταναλωτικό αγαθό.” (Διδασκαλικό Βήμα σελ 5) 
 Στα ίδια πλαίσια η Δευτ/μια και η Πρωτ/μια εκπαίδευση βιώνουν τον κατακερματισμό της γνώσης, την πολυδιάσπαση των προγραμμάτων, τους πειραματισμούς της ευέλικτης ζώνης, των σχολείων διευρυμένου ωραρίου, τα προγράμματα αγωγής υγείας και περιβάλλοντος φαινόμενα ατάκτως ερριμμένα,   που συνθέτουν σχολεία Fast food πληροφοριών και σχολεία προθάλαμους  το ένα του άλλου. Εάν σ΄ αυτά προστεθεί και το πλαίσιο αυταρχισμού μέσα από την αξιολόγηση και το καθηκοντολόγιο γίνεται φανερό ότι οδηγούμαστε σε σχολεία εξωτερικών κινήτρων, σχολεία του ετσιθελισμού των κρατούντων και σχολεία της επιφανειακής κατάρτισης και όχι της γνώσης της ζωής .
 Την τελευταία ιδιαίτερα δεκαετία, πιο πριν στην Ευρώπη, έχουμε μια σαφή στροφή προς μια εκπαίδευση η οποία θα είναι πλήρως υποταγμένη στην οικονομία της αγοράς και η οποία θα λειτουργεί με τους κανόνες της. Η φιλοσοφία τους κυνικά διέπεται από την εξής συστημική λογική: Από τη στιγμή που στην αγορά εργασίας, την καπιταλιστική εννοείται, απαιτούνται εργατικά χέρια με λίγη κατάρτιση, με χρηστικές για το αντικείμενό τους γνώσεις, με ανακυκλώσιμες  μέσω της διά βίου εκπαίδευσης επανακαταρτίσεις, δεν είναι από οικονομική σκοπιά προς το συμφέρον τους να δαπανώνται τεράστια ποσά  στη δημόσια εκπαίδευση και μάλιστα με όρους μαζικής εκπαίδευσης.
Από την  άλλη πλευρά αυτά τα ποσά μπορούν να εξοικονομηθούν για την ασύδοτη δράση του ιδιωτικού κεφαλαίου  ώστε να αυξήσει τις ανταγωνιστικές του δυνατότητες ή μπορούν να  δοθούν πάλι στο ίδιο, προκειμένου να επενδύσει στην εκπαίδευση και να την κατευθύνει εκεί που θα αποφέρει όφελος γι αυτό. Η  Κομισιόν  από το 1996 δήλωνε: ” Με την προσαρμογή τους στους χαρακτήρες της επιχείρησης του έτους 2000, τα εκπαιδευτικά και μορφωτικά συστήματα θα μπορέσουν να συνεισφέρουν στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.”
Και έρχεται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας το Μάρτη του 2000 να συμπληρώσει: ” να γίνει η οικονομία της γνώσης η πιο ανταγωνιστική  και η πιο δυναμική του κόσμου, ικανή μιας διαρκούς οικονομικής ανάπτυξης.” (Χιρτ σελ  151,162) Δεν είναι λοιπόν καθόλου τυχαία  όχι μόνο τα όσα βιώνουμε στα σχολεία μας, αλλά και τα όσα θα βιώσουμε με βάση τις θεωρίες για “αποκεντρωμένα” σχολεία, τα “πολλαπλά” βιβλία, τα αξιολογικά “στάνταρς”,  τους “δείκτες ποιότητας” της ΕΕ που θα εφαρμοστούν, τα ιδιωτικά ή μη κρατικά πανεπιστήμια.
 Άλλωστε το όλο ζήτημα έχουν φροντίσει να το αποσαφηνίσουν και με πιο ξεκάθαρες δηλώσεις όπως  αυτές: ” Ανοιχτός χαρακτήρας : Τα περισσότερα κράτη μέλη τονίζουν την ανάγκη τα σχολεία, τα κέντρα κατάρτισης, τα πανεπιστήμια, να είναι ανοιχτά στον κόσμο: να αυξήσουν  τους δεσμούς τους με το τοπικό περιβάλλον (ιδίως με τις επιχειρήσεις και τους εργοδότες, έτσι ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες των εργοδοτών και με τον τρόπο αυτό να αυξήσουν την απασχολησιμότητα των μαθητών.” (Έκθεση Κομισιόν, Βρυξέλλες 31/1/2001)
Δεν μας ξενίζουν επομένως τα πιλοτικά προγράμματα με τίτλο “Επιχειρηματικότητα μαθητών” που εφαρμόζει το  Π .Ι. ούτε οι ημερίδες που διοργανώνει από κοινού με τον ΣΕΒ στις 4-2002 με τίτλο “Επιχειρηματικότητα νέων, συμπεράσματα και προοπτικές” Αν μη τι άλλο αποδεικνύουν με τον τρόπο τους ότι στην Ελλάδα είμαστε οι επιμελέστεροι της Ευρώπης.
Στην εισήγηση της επιστημονικής υπευθύνου του Έργου διαβάζουμε μέσα σε πολλά ότι την αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος την προάγει και η “καλλιέργεια του πνεύματος Επιχειρηματικότητας”. Η πρόσβαση όλων στην εκπαίδευση με αποτέλεσμα τη μείωση των ανισοτήτων, επιτυγχάνεται εκτός των άλλων και πάλι με την “ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας”, έτσι αβίαστα βγαίνει το συμπέρασμα ότι η “καλλιέργεια του πνεύματος αποτελεί συγκλίνοντα άξονα της εκπαιδευτικής πολιτικής”. Από πού προκύπτει αυτή η αναγκαιότητα σύμφωνα με την εισηγήτρια; Μα, “από την αναγκαιότητα  ανοίγματος του σχολείου στην κοινωνία, και δεύτερο τη σύνδεση της σχολικής ζωής με τα ενδιαφέροντα του παιδιού και τις πραγματικές καταστάσεις της ζωής”. Δηλαδή προσθέτουμε εμείς τις καταστάσεις κερδοφορίας του κεφαλαίου. Έτσι οι υπεύθυνοι των επιχειρήσεων που συνεργάστηκαν στο πρόγραμμα όπως ΙΟΝ, ΕΒΓΑ, ΔΕΛΤΑ, ΒΟΝΤΑΦΟΝ, ΤΙΤΑΝ κλπ μπορούν να κοιμούνται ήσυχες αφού οι προοπτικές είναι η ένταξη του μαθήματος στο ωρολόγιο πρόγραμμα της β/μιας εκπ/σης. Στην Πρωτοβάθμια είναι ήδη ενταγμένα 50 δημοτικά σχολεία  στα οποία τα παιδιά έμαθαν ότι η έκδοση μιας εφημερίδας, δεν είναι έκφραση, σκέψεων , χαράς ψυχαγωγίας και προβληματισμών αλλά πρωτίστως έχει μία τιμή ανταποδοτική για την εκπλήρωση άλλων στόχων όπως εκδρομές κλπ, το ίδιο έμαθαν και για το ανέβασμα μιας θεατρικής παράστασης με στόχο και πάλι το κέρδος ή για την παραγωγής ενός επιτραπέζιου παιχνιδιού.  Και μάλιστα σύμφωνα πάντα με την υπεύθυνη του έργου προκάλεσαν ιδιαίτερη εντύπωση στους δασκάλους και στο Π.Ι.. Συμπερασματικά μαθαίνουμε,  και μαθαίνουν και τα παιδιά φυσικά, ότι η  “επιχειρηματικότητα στηρίζεται στην καινοτομία, στις ιδέες” και όχι στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. (Από εισήγηση, Δρ. Χαράς Μαγουλά, Σύμβουλο Οικονομολόγο του ΠΙ, επιστημονική υπεύθυνη του έργου, Επιχειρηματικότητα μαθητών.) 
 Το ερώτημα επομένως, Μαρξιστική δαιμονολογία ή πραγματικότητα, δεν είναι φιλολογικό αλλά ακουμπά στην πραγματικότητα που κατά πολύ έχει ξεπεράσει αυτή που περιγράφει ο Όργουελ.
 Ένα περιβαλλοντικό πρόγραμμα ενταγμένο σε δίκτυο χρηματοδοτείται από το πανεπιστήμιο Αιγαίου με περίπου 3000 Ευρώ. Για ένα απλό πρόγραμμα αγωγής υγείας εξασφαλίζονται ανά εκπαιδευτικό περίπου 200 Ευρώ που αφορούν στην υλοποίησή του. Στα πλαίσια του e-learning, στήθηκαν στα σχολεία υπολογιστικά κέντρα αξίας εκατομμυρίων ευρώ υλοποιώντας την κατεύθυνση που έβαζε η Εντίθ Κρεσόν το 1997 μιλώντας  μπροστά σε μια σύνοδο εργοδοτών των τεχνολογιών πληροφόρησης, στην οποία έθιγε το ζήτημα της στενότητας της συγκεκριμένης αγοράς και του μικρού αριθμού χρηστών.
 Ωστόσο ακόμα παραμένουμε η χώρα με τις πιο χαμηλές δαπάνες στην εκπαίδευση, τα βιβλία της γλώσσας με την αντίληψη που τα συνόδευε έχουν κλείσει τα 23 τους χρόνια, τα  άλλα βιβλία είναι περίπου της ίδιας  ηλικίας, τα Αναλυτικά Προγράμματα αλληλοαναιρούνται και αλληλοσυμπληρώνονται από βαθμίδα σε βαθμίδα, τα δίδακτρα στα μεταπτυχιακά είναι γεγονός, μας μιμήθηκε και η Κύπρος με επιτυχία, πρόσφατα διάβασα στο “Φιλελεύθερο” σχετική επιστολή του Ελλαδίτη συναδέλφου Μανόλη Σόβολου σχετικά με αυτό το θέμα, το κόστος της εκπαίδευσης για την ελληνική οικογένεια παραμένει σε δυσβάσταχτα επίπεδα, η παραπέρα ιδιωτικοποίηση της Παιδείας υλοποιείται με γρήγορους ρυθμούς.
Υπάρχει Ελπίς; Ας μην ψάχνουμε απαντήσεις για τη ζωή μας έξω από εμάς.  


3. Το Ενιαίο Δωδεκάχρονο Βασικό Υποχρεωτικό Σχολείο (ΕΔΒΥΣ) η απάντηση στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση.
 
Το ΕΔΒΥΣ  απαντά σε χρόνια προβλήματα- στρεβλώσεις της εκπαιδευτικής πραγματικότητας της χώρας μας τα οποία δημιουργήθηκαν και διατηρούνται για τους οικονομικούς και πολιτικούς λόγους που εξηγήσαμε και που αφορούν στις στοχεύσεις της άρχουσας τάξης στη χώρα μας και όχι φυσικά σε ανεπάρκεια προσώπων.
Τέτοια προβλήματα είναι:
* Η προτεραιότητα της επαγγελματικής κατάρτισης σε βάρος της γενικής εκπαίδευσης.
* Ο διαχωρισμός σε επικαθήμενα τμήματα.
* Το διπλό δίκτυο Λύκειο ΤΕΕ με αντιστοιχία σε ΑΕΙ-ΤΕΙ.
Αυτή η κατάσταση δεν αντιμετωπίζεται ούτε με τα σχολεία της ευέλικτης ζώνης, ούτε με τα λεγόμενα ολοήμερα που στο κάτω κάτω δεν αφορούν όλα τα παιδιά, ούτε με τα σχολεία καινοτόμων δράσεων, τα οποία σε τελική ανάλυση  λειτουργούν μέσα στα υπάρχοντα φιλοσοφικά πλαίσια που προαναφέραμε. Πολύ περισσότερο δεν  αντιμετωπίζεται με τα σχολεία της αποκέντρωσης μέσα από την οποία επιχειρείται η εκπαίδευση να περάσει στα χέρια των ΟΤΑ ή άλλων ιδιωτικών και μη φορέων με αποτέλεσμα την κατηγοριοποίηση των σχολείων και την όξυνση των φαινομένων της ταξικής παιδείας που θα λειτουργεί ως επιχείρηση με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια κατά τα αγγλικά πρότυπα.
Στην ουσία, θα διαιωνίζεται ο κατακερματισμός της γνώσης και των μορφωτικών αντικειμένων, τη θέση τους θα παίρνουν επιλεκτικές πληροφορίες και δεξιότητες οι οποίες ποικίλουν από βαθμίδα σε βαθμίδα, από εκπαιδευτική περιφέρεια σε εκπαιδευτική περιφέρεια και από σχολείο σε σχολείο.
Οι φιλοσοφικές γραμμές κατά τη γνώμη μας που πρέπει να διέπουν  το ΕΔΒΥΣ είναι στον αντίποδα των παραπάνω. Κυρίαρχη άποψη είναι η διεύρυνση της γενικής παιδείας και η ολόπλευρη διάπλαση της προσωπικότητας πριν από κάθε είδους επαγγελματική ειδίκευση. Απαιτείται ο χαρακτήρας της αγωγής να είναι ενιαίος, ανεξάρτητα από τις κοινωνικές συνθήκες και αυτό επιτυγχάνεται μέσα σε ένα ενιαίο σχολείο. Συνισταμένη των διδακτικών αντικειμένων πρέπει να είναι η διαλεκτική σύνδεση της θεωρίας και πράξης της επιστήμης με τις αντίστοιχες εφαρμογές στη ζωή.
Αυτό σημαίνει ενσωμάτωση στη γενική εκπαίδευση στοιχείων της τεχνολογικής κατάρτισης με τρόπο ώστε να βοηθά στις μορφωτικές δυνατότητες της νεολαίας και όχι στη μονομέρεια που υπηρετεί την καταρτησιμότητα.
Το ΕΔΒΥΣ πρέπει να στοχεύει στην παροχή γνώσεων που θα γίνονται το μέσο για να αλλάξουμε τη ζωή μας για να αλλάζουμε την κοινωνία. Πριν από το “υποκριτικό μαθαίνουμε πώς να μαθαίνουμε” πρέπει  στα πλαίσια του σχολείου που προτείνουμε να οριστεί το τι  και για ποιον σκοπό μαθαίνουμε ώστε η απάντηση να αφορά τη γνώση που οδηγεί στην πρόοδο και στην αλλαγή και όχι τις εκάστοτε ανάγκες του κεφαλαίου και του συστήματός του. Γι αυτό και το ΕΔΒΥΣ πρέπει να είναι ενταγμένο μέσα στο πλαίσιο της Ενιαίας Δημόσιας Δωρεάν Εκπαίδευσης η οποία θα προωθεί τη λαϊκή παιδεία χωρίς φραγμούς, και η οποία θα αποτελεί την προϋπόθεση για την ατομική πρόοδο του καθενός αλλά και κριτήριο της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Το σχολείο που προτείνουμε αφορά έναν κόσμο στον οποίο όλοι θα δουλεύουν κι όλοι θα μορφώνονται για να απολαμβάνουν τον κοινωνικό πλούτο, τον πολιτισμό και όλα τα επιτεύγματα του μόχθου τους.
Οι άξονες ενός τέτοιου σχολείου είναι:
* Βασική εκπαίδευση , δωδεκάχρονη και υποχρεωτική.
* Ένας τύπος σχολείου με ενιαία δομή, ενιαίο πρόγραμμα, ενιαία διοίκηση και λειτουργία, ενιαίο επίπεδο υλικοτεχνικής υποδομής και εκπαιδευτικού προσωπικού.
* Πολυτεχνικός χαρακτήρας του γενικού σχολείου για την ολόπλευρη ανάπτυξη των νέων ανθρώπων.
* Σχολείο που θα αντιμετωπίζει τη μόρφωση όχι ως ζήτημα γνώσης αλλά ως ζήτημα ζωής.
Η πρόταση αυτή είναι γεγονός ότι δεν απευθύνεται στους κρατούντες. Θα ήταν αυταπάτη να αναιρέσουν τους εαυτούς τους υιοθετώντας προτάσεις που βάλλουν ευθέως στην εξουσία τους , που υλοποιούν την επιταγή του νεοελληνικού διαφωτισμού “Η παιδεία οδηγεί στην ελευθερία”.
 Απευθύνεται όμως στον ελληνικό λαό και στους μαζικούς φορείς του. Απευθύνεται ειδικότερα και στους Έλληνες  και Κύπριους εκπαιδευτικούς καλώντας τους να την κάνουν δική τους υπόθεση απορρίπτοντας το σχολείο της αγοράς και της ιμπεριαλιστικής παγκοσμιοποίησης.  Τους ζητά να την κάνουν κτήμα τους και τελικά όπως έλεγε ο Γληνός δια της επιβολής να την κάνουν πραγματικότητα  στα πλαίσια μιας λαϊκής εξουσίας που από τη βαρβαρότητα του καπιταλισμού θα περνά στην ελευθερία του σοσιαλισμού. 


ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
* Βασίλη Λιόση: “Παγκοσμιοποίηση  πραγματικότητα ή ιδεολογικό κατασκεύασμα;” ΚΟΜΕΠ Τ. 2/2002.
* Νίκο Χιρτ: “Η εμπορευματοποίηση στην εκπαίδευση”, ΚΟΜΕΠ Τ. 5/2002.
* Το Ενιαίο Δωδεκάχρονο Βασικό Υποχρεωτικό Σχολείο, Πρόταση του τμήματος παιδείας της ΚΕ του ΚΚΕ.
* Κώστας Βεργόπουλος: “Παγκοσμιοποίηση η μεγάλη Χίμαιρα”.
* Β.Λένιν: “Ιμπεριαλισμός, Το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού.”
* Παπαδόπουλου, Κallen, Kogan, Κριτική Επισκόπηση του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος από τον ΟΟΣΑ, από τις Δραστηριότητες της αποστολής των τριών ξένων εμπειρογνωμόνων στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο 1995, κατά  τη Διαδικασία της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού ελληνικού συστήματος από τον ΟΟΣΑ.
* Βώρου Φ. “Η φιλοσοφία της Εκπαίδευσης” Εκδ. Εκπαιδευτικός Σύνδεσμος.
* Μπρεχτ Μπ. “Ιστορίες  του κυρίου Κόυνερ.”
* Εισήγηση, Δρ. Χαράς Μαγουλά, Σύμβουλο Οικονομολόγο του ΠΙ, επιστημονική υπεύθυνη του έργου, Επιχειρηματικότητα μαθητών.)
* Έκθεση της Κομισιόν, Βρυξέλλες 31/1.2001