Αρχική Απόψεις Συνεντεύξεις Η τ. ΓΓ του ΥΠΠΟ Λίνα Μενδώνη στη ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ για Ανάβατο και...

Η τ. ΓΓ του ΥΠΠΟ Λίνα Μενδώνη στη ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ για Ανάβατο και Κάστρο Χίου

74


Με την ευκαιρία των εγκαινίων του Αρχαιολογικό χώρο στον Εμποριό επισκέφθηκε το νησί μας η πρώην γ.γρ του Υπουργείου Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Παρέμεινε για δύο μέρες και επέστρεψε στα ακαδημαϊκά της  καθήκοντα,  στο εθνικό ίδρυμα ερευνών συνεχίζοντας  την αρχαιολογική και ιστορική έρευνα. Ο χώρος του Εμποριού την γοητεύει κι όπως είπε σε συνέντευξή της στην εφημερίδα “Δημοκρατική” και στη δημοσιογράφο Αγγελική Χατζηδημητρίου είναι από τους πιο ωραίους και ενδιαφέροντες χώρους όχι μόνο του Αιγαίου αλλά της Μεσογείου.
Άλλωστε οι αρχαίοι έκαναν τη μοναδική επιλογή να συνδυάζουν το φυσικό περιβάλλον και το πολιτιστικό αγαθό. Η αναφορά της στον Εμποριό ήταν εκτενής καθώς και στις προσπάθειες των επιστημόνων και εργαζομένων στο έργο. Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι αυτό το οποίο είχε προγραμματιστεί να γίνει  πραγματοποιήθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, οι άνθρωποι, οι αρχαιολόγοι, οι συντηρητές, οι μηχανικοί, οι εργάτες δάμασαν το βουνό.
Μιλώντας συνολικότερα για τα έργα στο νομό η Λίνα Μενδώνη ανέφερε ότι τα τελευταία χρόνια έγινε μια προσπάθεια από το υπουργείο Πολιτισμού ειδικά στη Χίο να αναδειχθούν όσο γίνεται περισσότεροι χώροι και μνημεία. Στις ερωτήσεις μας η συζήτηση επικεντρώθηκε κύρια στον Ανάβατο αλλά και στο θέμα του περιφερειακού δρόμου του Κάστρου στη Χίο όπως φαίνεται και στη συνέντευξη που ακολουθεί.


Ερ. Κυρία Μενδώνη να δούμε στα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως στην Παναγία Κρίνα, στη Νέα Μονή, αλλά και τον Ανάβατο που αυτή την περίοδο ήρθε στην επικαιρότητα και με δημοσιεύματα σε αθηναϊκή εφημερίδα.
Απ. Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Τα τελευταία χρόνια έγινε μια προσπάθεια από το υπουργείο πολιτισμού ειδικά στη Χίο να αναδειχθούν όσο γίνεται περισσότεροι χώροι και μνημεία. Αυτό το βλέπαμε και ο κ. Βενιζέλος και εγώ ως μια υποχρέωση απέναντι σε αυτό το νησί που έχει μοναδικούς θησαυρούς.
Έργα που είχαν ξεκινήσει να μελετώνται από το Β’ ΚΠΣ αλλά δεν έγιναν, όπως είναι η περίπτωση της Παναγίας Κρίνας και Νέας Μονής. Και δεν έγιναν διότι τόσο σημαντικά μνημεία απαιτούν προσέγγιση μελετητική πολύ προσεκτική, απαιτούν την επίλυση επιστημονικών και επιστημολογικών θεμάτων που πραγματικά καθυστέρησαν. Όταν ολοκληρώθηκαν οι μελέτες η προσπάθεια του υπουργείου ήταν να εντάξει όσο το δυνατόν περισσότερα έργα, έτσι έγινε ένας κατάλογος μέσα στον οποίο είναι η Νέα Μονή, όπου το έργο είναι σε εξέλιξη, η Παναγία Κρίνα, το Εμποριός που τελείωσε, το Αρχοντίκι στα Ψαρά, το Κονάκι στη Βολισσό, είχαμε  κάνει μια προσπάθεια να ενταχθεί και το Τζαμί στο ΠΕΠ.
Ανάμεσα σε αυτά ήταν και ο Ανάβατος, το θέμα που αναφέρθηκε στην “Καθημερινή” και στις τοπικές για το έργο που εκτελέστηκε στα πλαίσια του Β’ ΚΠΣ.
Το ίδιο το έργο απασχόλησε το υπουργείο σαν επιστημονικό αντικείμενο. Όσον αφορά τη διοικητική και οικονομική ευθύνη του έργου καλύφθηκε από το ΠΕΠ του 2ου κοινοτικού πλαισίου, από την περιφέρεια βορείου Αιγαίου. Επομένως το υπουργείο πολιτισμού δεν διαχειρίστηκε ούτε μια δραχμή από το συγκεκριμένο έργο. Το 1997 υπεγράφη προγραμματική σύμβαση στην οποία συμμετείχε το υπουργείο Αιγαίου, το υπουργείο Πολιτισμού, η περιφέρεια Β. Αιγαίου και η νομαρχιακή και η τοπική αυτοδιοίκηση με πρόεδρο τον εκάστοτε Δήμαρχο Ομηρούπολης. Στα πλαίσια αυτής της σύμβασης τα χρήματα έφθαναν στη ΔΕΠΟΣ – ένα οργανισμό που δεν εποπτεύεται από το Υπουργείο πολιτισμού-  η κοινή επιτροπή υπό το δήμαρχο Ομηρούπολης παρακολουθούσε τη διοικητική και διαχειριστική εξέλιξη του έργου. Το υπουργείο πολιτισμού δεν είχε καμία ανάμιξη, κι αυτό το τονίζω, γιατί χρεώνεται η ηγεσία του υπουργείου πολιτισμού για τη διαχείριση ενός έργου που δεν είχε ποτέ. Είχαμε την ευκαιρία και ο κ. Βενιζέλος τον Οκτώβρη του 2003 και εγώ στην επίσκεψη μου από το 2001 να εντοπίσω και ο υπουργός να απαντήσει στα πλαίσια του κοινοβουλευτικού ελέγχου στον κ. Βαρίνο ότι το έργο του Αναβάτου παρουσιάζει προβλήματα στην εκτέλεση του, προβλήματα κακοτεχνίας κι αυτό είναι ευθύνη του υπουργείου πολιτισμού, για να ελέγχει το έργο από πλευράς εκτέλεσης και τη συμβατότητά του με τα επιστημονικά δεδομένα  και με τον αρχαιολογικό νόμο. Αυτό λοιπόν είχε επισημανθεί και είχαμε πει αυτοί που έχουν την ευθύνη των κακοτεχνιών να φροντίσουν να τα διορθώσουν.



Ερ. Μπορούσατε να σταματήσετε το έργο εξαιτίας αυτών των κακοτεχνιών;
Απ. Τη στιγμή που διαπιστώθηκαν κακοτεχνίες το έργο σταμάτησε σε πολλά του σημεία κι είχαμε αναλάβει ως υπουργείο πολιτισμού την ευθύνη -μόλις ξεκαθαρίσει το τοπίο, χρήματα τα οποία θα χρειαστούν για να διορθωθούν αυτές οι κακοτεχνίες, ανεξάρτητα πως θα προχωρήσει το έργο στο 3ο Κ.Π.Σ – το υπουργείο πολιτισμού να αναζητήσει τα χρήματα αυτά με αυτεπιστασία και πλέον με τις δικές του υπηρεσίες να καλύψει τα κενά.
Φαντάζομαι ότι αυτά θα αξιολογηθούν και μετά την επίσκεψη του υφυπουργού,  η σημερινή ηγεσία είναι διατεθειμένη να ψάξει και να ξεκαθαρίσει  το πρόβλημα. Πιστεύω ότι ο καθένας θα αναλάβει τις ευθύνες του και δε θα επιτρέψει να πληγούν τα μνημεία από τις παραλείψεις των ανθρώπων.
Ερ. πιστεύετε ότι η αναζήτηση ευθυνών παράλληλα θα επισκιάσει τις εργασίες
Απ. Δεν πρέπει το μνημείο σε καμία περίπτωση να υποστεί κάποια βλάβη. Κάποια στιγμή, το καλοκαίρι του 2003 ο υπουργός Αιγαίου, ο οποίος είχε τη διοικητική ευθύνη του έργου και την αρμοδιότητα να συγκροτεί επιτροπές και ύστερα από τη δική μας προτροπή συγκρότησε μια ειδική επιστημονική ομάδα για να καταγράψει αυτές τις παραλείψεις και στο τέλος του χρόνου του 2003 η επιτροπή έκανε αυτή τη δουλειά την οποία απεδέχθη η κοινή επιτροπή. Ξέρουμε τι προβλήματα υπάρχουν και φαντάζομαι μόλις ολοκληρωθεί η ενημέρωση της νέας πολιτικής ηγεσίας θα αναλάβουν κι αυτοί την ευθύνη.
Ερ. Ο υφυπουργός μίλησε  για ενδεχόμενη παρέμβαση της διαχειριστικής αρχής στο θέμα του Αναβάτου
Απ. δεν έχουμε αρμοδιότητα ως υπουργείο πολιτισμού για την οικονομική διαχείριση του έργου, εάν υπάρχουν στοιχεία για κακή διαχείριση, ας παρατεθούν στον εισαγγελέα. Εμείς ευχαρίστως να συμβάλουμε σε οποιαδήποτε προσπάθεια διερεύνησης τέτοιου είδους ατασθαλιών
Ερ. Έχει προκληθεί κάποια ένταση στην τοπική κοινωνία του Αναβάτου, υπήρχε η άποψη των κατοίκων ότι κάποια χρήματα δόθηκαν για διαμόρφωση στην πλατεία και ήταν χρήματα που επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν για τη στερέωση των κτιρίων ή για ανασκαφικές εργασίες
Απ. Μέσω της προγραμματικής σύμβασης υπήρχε κοινή επιτροπή υπό το δήμαρχο Ομηρούπολης και μια επιστημονική επιτροπή από τον καθηγητή του Πολυτεχνείου, τον κ. Σαρηγιάννη. Αυτές οι δυο επιτροπές είχαν την ευθύνη για το τι γινόταν μέσα στα πλαίσια της προγραμματικής σύμβασης και το υπουργείο πολιτισμού δεν υπεισέρχεται σε τέτοιου είδους θέματα. Υποθέτω ότι όλα αυτά θα είχαν διευκρινιστεί στις συνεδριάσεις αυτών των επιτροπών.
Ερ. Θεωρείτε ότι κάποια κτίσματα θα μείνουν στον αέρα, πιστεύετε ότι κινδυνεύει το μνημείο;
Απ. Δεν έχω κάνει προσωπική αυτοψία στον Ανάβατο τα τελευταία 2 χρόνια, θα σας παραπέμψω στους επιστήμονες του ίδιου του έργου.
Ερ. Πριν ένα χρόνο είχε γίνει η επίσκεψη του ΚΑΣ στον περιφερειακό δρόμο του κάστρου. Μήπως χρονικά δεν ήταν κατάλληλη η στιγμή θετικής γνωμοδότησης;
Απ. Στο ΚΑΣ υπεβλήθη από τη δημοτική αρχή μια μελέτη για την κατασκευή ενός δρόμου, ήταν όμως μια βαριά κατασκευή και απερρίφθη από το υπουργείο. Στη συνέχεια ο δήμαρχος υπέβαλε άλλη μελέτη για προσωρινή κατασκευή κι επειδή  το θέμα ήταν σοβαρό ζήτησα από το ΚΑΣ να κάνει αυτοψία. Θα σας παραπέμψω  στα πρακτικά του ΚΑΣ, όπου τα μέλη του συμβουλίου με διαφορετική επιστημονική  ιδιότητα  ο καθένας – αποτελείται από αρχαιολόγους, μηχανικούς, γεωλόγους –   δέχθηκαν την προσωρινή κατασκευή, έτσι όπως  υπεβλήθη από το Δήμο Χίου. Το ΚΑΣ είναι επιστημονικό όργανο, δέχθηκε αυτή την προσωρινή κατασκευή και δεν απαιτούνταν άλλα έγγραφα. Αν χρειάζονται κάποια άλλα έγγραφα από το υπουργείο εμπορικής ναυτιλίας μέχρι το υπουργείο περιβάλλοντος είναι κάτι διαφορετικό. Το κάθε υπουργείο γνωμοδοτεί με βάση τη δική του αρμοδιότητα.


Ερ. Πως χαρακτηρίζεται η περιοχή, ζώνη λιμένος ή αιγιαλός;
Απ. Δεν είναι αυτός ο ρόλος μας. Το ΚΑΣ έπρεπε να γνωμοδοτήσει και το υπουργείο να αποφασίσει με βάση τον αρχαιολογικό νόμο και την προστασία του μνημείου. Αν δείτε τα πρακτικά της συζήτησης, οι επιστήμονες έχουν το λόγο τους, γιατί η προσωρινή κατασκευή δεν θα επιφέρει ζημιά και θα βοηθήσει στην προστασία του μνημείου.
Ερ. Και η αρμόδια εφορεία έχει την ευθύνη προστασίας του μνημείου; Υπάρχει  από την πλευρά της παράλειψη;
Απ. Δεν υπάρχει παράλειψη. Υπάρχουν τα θεσμικά όργανα και καθένας αποφασίζει ανάλογα με το επίπεδό του. Η εφορεία εκφράζει την άποψή της, η κεντρική υπηρεσία αξιολογεί και εισηγείται στο ΚΑΣ, το ΚΑΣ γνωμοδοτεί στον υπουργό και ο υπουργός αποφασίζει.
Ερ. Ως επιστήμονας θεωρείτε ότι ένας δρόμος προσωρινού χαρακτήρα θα προστατεύσει το μνημείο; Και αν ναι  γιατί να είναι προσωρινή η κατασκευή; 
Απ. Ως πρόεδρος του ΚΑΣ ακούγοντας τις διάφορες απόψεις με έπεισαν να ψηφίσω υπέρ της προσωρινής διαμόρφωσης. Μια αντίστοιχη κατασκευή έγινε από το υπουργείο πολιτισμού πριν από μερικά χρόνια ως εργοταξιακή κατασκευή για την επισκευή του επιθαλάσσιου μέρους του Κάστρου. Αυτός ο ρητός όρος έχει μπει και τώρα. Το υπουργείο πολιτισμού πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη όλες τις απόψεις, να δει πως θα προστατεύσει το μνημείο από τον κυματισμό των σύγχρονων πλοίων, τα ταχύπλοα σηκώνουν υψηλό κυματισμό που μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στο μνημείο.
Ερ. Όμως αλλάζουν  η μορφή και ο χαρακτήρας του μνημείου.
Απ. Όταν κτίστηκε το κάστρο οι συνθήκες ήταν διαφορετικές. Τα μνημεία γερνούν, αν συνεχίζεται η διάβρωση θα πρέπει η πολιτεία να αποφασίσει πως θα το αντιμετωπίσει
Ερ. Αυτό σημαίνει ότι η προσωρινή κατασκευή θα πρέπει να μπει σε άλλη βάση.
Απ. Αυτό δεν είναι αρμοδιότητα του υπουργείου πολιτισμού να πει αν τεχνικά η κατασκευή είναι ασφαλής. Άλλοι είναι αρμόδιοι. Το ΚΑΣ γνωμοδοτεί με βάση την αρχαιολογική παράμετρο και νομοθεσία. Όλα τα έγγραφα και η συζήτηση με τους εφόρους συνεκτιμήθηκαν από το συμβούλιο. Αν επρόκειτο πάντα το συμβούλιο  να συμφωνεί με τις εισηγήσεις των εφορειών ,τότε η πολιτεία δεν θα είχε θεσπίσει ούτε τις κεντρικές υπηρεσίες, ούτε τα συμβούλια. Ο καθένας κάνει τη δουλειά του σύμφωνα με τη συνείδησή του.