Αρχική Απόψεις Aρθρα Παναγιώτης Καρασούλης: μαρτυρία για την 28η Οκτωβρίου 1940

Παναγιώτης Καρασούλης: μαρτυρία για την 28η Οκτωβρίου 1940

261

 Το Ενιαίο Λύκειο Βροντάδου τίμησε την ηρωική επέτειο του ΟΧΙ με σειρά εκδηλώσεων και με προσκεκλημένο τον αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης Παναγιώτη Καρασούλη του οποίου στη συνέχεια δημοσιεύουμε την ομιλία του.


 

28η Οκτωβρίου               

( Η μαρτυρία του Π. Καρασούλη)

Αγαπητοί μαθήτριες και μαθητές.
Χαίρομαι τώρα που βρίσκομαι ανάμεσα  σας, γιατί η μνήμη με φέρνει πίσω, στα μαθητικά μου χρόνια. Το έτος 1939 που αποφοίτησα  το παλαίφημο Γυμνάσιο Χίου, ο διεθνής πολιτικός ορίζοντας ήταν πολύ συννεφιασμένος. Οι Ιταλοί είχαν καταλάβει την Αλβανία.  Οι Γερμανοί αφού μπήκαν στην  Τσεχοσλοβακία. εισέβαλαν και στην Πολωνία.. Η Αγγλία και η Γαλλία  κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία. Με το γύρισμα του χρόνου.  ο πόλεμος  πλησίαζε τη Χώρα μας. Στις 15 Αυγούστου οι Ιταλοί τορπίλισαν το καταδρομικό μας Έλλη που ήταν αγκυροβολημένο έξω από το λιμάνι της Τήνου για τη γιορτή της Παναγιάς. Στις 28 Αυγούστου ξεκινούσε από το λιμάνι μας ένα πλοίο με τους Χιώτες στρατιώτες του 23ου συντάγματος για τα σύνορα στη Θράκη. Το Σεπτέμβρη ξεκίνησα κι εγώ για την Αθήνα με αισιοδοξία . Τα νιάτα  είναι πάντα αισιόδοξα και τολμηρά.  Δίνω εισιτήριες  εξετάσεις στη επαγγελματική Σχολή Τ.Τ.Τ (Τηλεγραφεία, Ταχυδρομεία, Τηλέφωνα),και εισάγομαι. Τον Οκτώβριο άρχισαν τα μαθήματα. Στις 28 Οκτωβρίου, ημέρα Δευτέρα πρωί, ενώ ετοιμαζόμουνα για το σχολείο, ακούστηκαν οι σειρήνες όλης της περιοχής να σφυρίζουν δαιμονισμένα. Άνοιγαν τα παράθυρα οι γείτονες άλλοι βγαίνανε στις αυλές. Από στόμα σε στόμα ακούστηκε η λέξη πόλεμος.

 

 Βγήκα βιαστικά από το σπίτι, καθόμουνα σε πάροδο της λεωφόρου Αλεξάνδρας, πέρασα από το πεδίο του Άρεως και βρέθηκα στην οδό Τροίας όπου ήταν  το τεχνικό τμήμα της Σχολής. Όλοι οι συμμαθητές ήταν εκεί και συζητούσαν έντονα ενώ  μερικοί έβγαζαν πύρινους λόγους κατά των εισβολέων. Καθηγητές δεν είχαν ακόμη φανεί. Πήραμε απόφαση να κατεβούμε στο κέντρο της πόλης. Ήμαστε καμιά ογδονταριά. Βγήκαμε στο δρόμο Πατησίων τραγουδώντας τον Εθνικό Ύμνο κι όσο κατεβαίναμε η φάλαγγα  πλήθαινε. Από όλες τις παρόδους έβγαιναν νέοι γέροι και μεσήλικες. Όταν φθάσαμε στην Ομόνοια βρεθήκαμε στο απροχώρητο. Συνεχίσαμε έως την πλατεία Συντάγματος. Ήταν πλημμυρισμένη από κόσμο ο οποίος παραληρούσε από ενθουσιασμό και πίστη ότι ο επιδρομέας θα ηττηθεί. Δυο ιταλικά αεροπλάνα που φάνηκαν πολύ υψηλά δεν τους έδωσε σημασία ο κόσμος μολονότι σήμανε συναγερμός.
Στο μεταξύ οι Ιταλοί πέρασαν την Ελληνοαλβανική μεθόριο και προήλασαν αρκετά μέσα στο έδαφος μας αλλά ο στρατηγός Χατζημήτρος τους σταμάτησε στο Καλπάκι και ο ταγματάρχης Δαβάκης στην Πίνδο. Στο μεταξύ συμπληρώθηκε η επιστράτευση, έφθασαν ενισχύσεις και άρχισε η αντεπίθεση. Οι Ιταλοί οπισθοχωρούν και ξαναπερνούν πίσω τα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Στις 21 Νοεμβρίου απελευθερώνεται η Κορυτσά. Ήτανε βράδυ εννιά η ώρα που ήλθε η είδηση. Κατέβηκα στο κέντρο της πόλης. Εκεί στη Σταδίου ήταν το απροχώρητο, και τα πλήθη ασυγκράτητα με ενθουσιασμό ζητωκραύγαζαν και γιόρταζαν τα επινίκια. Το ίδιο έγινε όταν έγινε η κατάληψη των Αγίων Σαράντα  και του Αργυρόκαστρου και σε κάθε προέλαση του στρατού μας.

Γύρισε ο χρόνος στο 1941. Οι επιχειρήσεις είναι στάσιμες, έχομε μεγάλες απώλειες σε κρυοπαγήματα. Τη άνοιξη έγινε η μεγάλη επίθεση των Ιταλών για να σπάσουν τις γραμμές μας, αλλά δεν τα κατάφεραν. Ως και ο Μουσολίνι ήλθε στις πρώτες γραμμές για να ενθαρρύνει τους στρατιώτες του. Τον Απρίλιο ο Χίτλερ ήλθε σε βοήθεια του. Κατέβαλε την μικρή αντίσταση των Γιουγκοσλάβων και προτού προλάβει ο στρατός μας να οπισθοχωρήσει και να πιάσει νέες θέσεις, προέλασε μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Εμείς στο μεταξύ τελειώσαμε τα μαθήματα και δώσαμε απολυτήριες εξετάσεις .Με επιτυχία τις πέρασα αλλά αντί να μας διορίσουν μας επιστράτευσαν πολιτικά. Εμένα με διέταξαν να μεταβώ στο Καρλόβασι Σάμου και να αναλάβω υπηρεσία.
Κατέβηκα στον Πειραιά κι έβγαλα εισητήριο να φύγω την επόμενη μέρα. Αλλά το βράδυ έγινε σφοδρός βομβαρδισμός του λιμανιού από γερμανικά αεροπλάνα  και το πρωί που κατέβηκα να πάρω  το πλοίο είδα όλα τα πλοία βυθισμένα μαζί κι αυτό που θα πήγαινα στη Σάμο. Με τη μεσολάβηση του Νίκου Ζορμπά , που ήταν τότε προσωπάρχης στο υπουργείο Ναυτικών, με αποσπούν στο Κεντρικό ταχυδρομείο του Πειραιά. Κατεβαίνω κάθε μέρα σ’ ένα Πειραιά έρημο από κόσμο και βομβαρδισμένο. Στο μεταξύ βασιλιάς και κυβέρνηση έφυγαν εσπευσμένα στην Κρήτη. Οι γερμανοί ύστερα από μάχες με τα Αγγλικά στρατεύματα στη Θεσσαλία, μπήκαν στην Αθήνα στις 27 Απριλίου. Έμεινε για μας μόνη ελπίδα η Κρήτη να μείνει ένα κομμάτι ελεύθερης πατρίδας. Αλλά κι εκεί μετά από μια ηρωική  αντίσταση του πληθυσμού επεκράτησαν οι Γερμανοί.

 

 Στις 31 Μαΐου το πρωί μπαίνει στο δωμάτιο μας, έμενα με τα δυο εξαδέλφια μου, ο θείος μου φωνάζοντας μας. Σηκωθείτε βρε, οι γερμανοί φεύγουν. Κατέβασαν τη σημαία τους από την Ακρόπολη. Φαίνεται οι Άγγλοι τους πήρανε κυνήγι. Η πραγματικότητα όμως ήταν άλλη. Ήταν η βραδιά που οι φοιτητές  Μανόλης Γλέζος και Απόστολος  Σάντας είχαν ανέβει από κάτι σκαλωσιές στην Ακρόπολη, κατέβασαν τη Γερμανική Σβάστικα την έσκισαν και την έριξαν σε βάραθρο  χωρίς να τους αντιληφθεί το στρατιωτικό απόσπασμα που τη φύλαγε. Με την κάθοδο των Γερμανών η κυβέρνηση Κουίσλινγκ  έληξε την επιστράτευση μας και απολύθηκα.. Μπήκα  σ’ ένα καΐκι και πήγα στη γερμανοκρατούμενη  Χίο.  Ακολούθησε η μακρά πορεία μέσα στη νύκτα. Ο χειμώνας 41- 42 ήταν τρομερός. Οι γερμανοί λεηλάτησαν όλα τα τρόφιμα. Δεν υπήρχε ψωμί ούτε λάδι. Οι πόλεις Χίου και Βροντάδου υπέφεραν. Ότι πολύτιμο είχαν το πήγαιναν στα χωριά για να το ανταλλάξουν με λίγα κουκιά ή σιτάρι. Πολλοί πρησκόταν και πέθαιναν. Τότε πολλοί άρχισαν να μπαίνουν σε βάρκες και να πηγαίνουν απέναντι στο άγνωστο, όπως κάνουν τώρα οι απελπισμένοι του τρίτου κόσμου και μας έρχονται από τα απέναντι παράλια. Μέσα σε όλα οι Γερμανοί δημοσίευσαν και διαταγή ότι μόλις κληθούν οι νέοι πρέπει να παρουσιασθούν για να σταλούν στη Γερμανία  με σκοπό να εργασθούν σε οχυρωματικά έργα και εργοστάσια.

 

Τότε πολλοί νέοι μπαίνανε σε βάρκες και πήγαιναν κρυφά στα απέναντι παράλια. Ένας από αυτούς ήμουν κι εγώ. Πήγα στην Αιγνούσα κι από εκεί με βάρκα απέναντι, και με καΐκι από τον Τσεσμέ στην Κύπρο. Από εδώ με οπλιταγωγό στην Παλαιστίνη όπου κατατάχτηκα στρατιώτης. στη δεύτερη Ελληνική ταξιαρχία. Η πρώτη Ταξιαρχία ήταν ετοιμοπόλεμη και στο γύρισμα του χρόνου τον Οκτώβριο πήρε μέρος στη μάχη του Ελ-Αλαμέιν. Η δική μας ήταν έτοιμη στις αρχές του 1943.
Στο μεταξύ ο Ελληνικός λαός αποφάσισε να συνεχίσει την αντίσταση του και στους νέους κατακτητές. Στην αρχή μερικοί μπροστάρηδες συναντήθηκαν συνωμοτικά κι έφτιαξαν πυρήνες αντίστασης  δημιουργώντας πολλές οργανώσεις με κυριότερες  το Ε.Α.Μ., Ε.Δ.Ε.Σ  και Ε.Κ.Κ.Α. Ο λαός ανταποκρίθηκε σε αυτήν την κίνηση και γρήγορα πόλεις και βουνά γέμισαν με παλικάρια να πολεμούνε τον Εχθρό.  Το ίδιο συνέβηκε και στη Χίο. Μερικοί παλιοί αριστεροί αγωνιστές ίδρυσαν την Αντιφασιστική Οργάνωση και άλλοι πάλι τη Φιλική Εταιρεία  και συνέχεια άλλοι παράρτημα της οργάνωσης Ε.Δ.Ε.Σ.

 

Πολύ σύντομα οι επικεφαλείς αυτών των οργανώσεων συναντήθηκαν και αποφάσισαν να συνεργαστούν δημιουργώντας  μια οργάνωση με το όνομα Ε.Α.Μ. Σκοπός της οργάνωσης ετέθη να κρατηθεί όσον το δυνατόν ακμαίο το φρόνημα της Χιακής κοινωνίας, να προσπαθήσουν να μαζέψουν όπλα για ένοπλο αγώνα. Από τα κρυμμένα ραδιόφωνα παίρνονται ειδήσεις για την πορεία των πολεμικών επιχειρήσεων και τις κυκλοφορούν σε παράνομα δελτία χειρογραφημένα ή πολυγραφημένα. Αργότερα ο βιβλιοπώλης Νικόλαος Χαβιάρας τους έδωσε το τυπογραφείο του και τύπωναν την παράνομο εφημερίδα Πρωτοπόρο σε αυτό. Κινητοποιούν τους εργάτες και πολεμιστές της Αλβανίας σε ενεργό αντίσταση. Συσκέψεις στο Εργατικό Κέντρο και πορείες στη νομαρχία έχουν σαν αποτέλεσμα την επέκταση των συσσιτίων.


Η άφιξη της Συμμαχικής αποστολής υπό τον έφεδρό υπολοχαγό Ιάσονα Καλαμπόκα το Φλεβάρη του 1944 και η συνεργασία του με την οργάνωση του Ε.Α.Μ., έδωσε μεγάλη ανάπτυξη στην αντίσταση κατά του εχθρού. Επήλθε δια του ασυρμάτου επαφή με το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, δημιουργήθηκε γραφείο πληροφοριών, ομάδα σαμποτέρ, εφεδρικός στρατός ο Ε.Λ.Α.Σ και  πειρατικό ναυτικό το Ε.Λ.Α.Ν.. Τρία εξοπλισμένα καΐκια με τα ονόματα Κανάρης, Πιπίνος και Ελευθερία περιπολούσαν την περιοχή της θάλασσας από Καρδάμυλα, Μερσινίδι Καρφά έως Ψαρά με ενδιάμεσο σταθμό  για ανεφοδιασμό τη συμμαχική βάση της Αγρελιάς στην Τουρκία. .Συλλάμβαναν τα καΐκια των Γερμανών και των μαυραγοριτών, έπαιρναν τα περιεχόμενα τους μοιράζοντας τα στο λιμοκτονούντα κόσμο και τα καΐκια τα έστελλαν απέναντι στη  συμμαχική βάση της Αγρελιάς.  Σ’ αυτά τα καΐκια πληρώματα ήσαν Χιώτες και μερικοί Βρονταδούσοι. (Λοίζος, Μονιούδης Κουτσουράδης κλπ).
Ερχότανε πολλές φορές βράδυ τα κουρσάρικα να ξεφορτώσουν στο Μερσινίδι. Οι καλόγεροι, όπως ο Αθανάσιος Μίχαλος  πολλοί Βρονταδούσοι οργανωμένοι ανελάμβαναν την επιχείρηση. Άλλοι φύλαγαν τις διαβάσεις ένοπλοι, άλλοι τα ξεφόρτωναν και άλλοι τα κουβαλούσαν στο Βελονά σε σπίτια και τα αποθήκευαν. Ο Δημήτρης Καλαγκιάς αναφέρει  ονόματα που έλαβαν μέρος στο ξεφόρτωμα του καϊκιού  Τρίαινα στο Μερσινίδι, που είχε το όνομα του Ε.Λ.Α.Ν. Κανάρης. Θα αναφέρω μερικά ονόματα γιατί μπορεί μερικά παιδιά από εσάς να είστε εγγόνια τους. Ήσαν ο Αντ. Σερέμελης, Γιάννης Παξινός, Συρρής, Α. Καλογριάς, Θ. Κριμιζής, Μάρκος Γλύκας, Τάσος Γιοργαντής. Μάρκος Κοσμάς, Γιάννης Κοσμάς, Νικόλας Γιοργαντής, Θεόδωρος Τριπολίτης, Μ. Χριστοφορίδης Σταύρος Εγγλέζος, Σ. Σταθάκης, Αλέξης Τριπολίτης.


Σε πολλά σπίτια επίσης φιλοξενήθηκαν καταζητούμενοι από τους Γερμανούς, όπως ο έφορος Καλιμόπουλος που κρύφτηκε στο σπίτι του Κώτσου Γιοργαντή και μέλη της οικογένειας του στο σπίτι του Κώστα Ψαρά. Και όχι μόνο αλλά και σπίτια στο Βροντάδο φιλοξένησαν τον ασύρματο αν και γνώριζαν οι ιδιοκτήτες τους ότι αυτό σήμαινε επικίνδυνο τόλμημα. Αρχές Μαΐου βρισκόμουνα με τον ασύρματο στο Λατόμι εκεί στο σπίτι της Σταματίας Γλύκα. Το γραφείο πληροφοριών μας ειδοποιεί ότι οι γερμανοί θα κάνουν μπλόκο στο Λατόμι. Βράδυ έρχονται ο γιατρός Λίναρης με τον Καλαμπόκα και φορτωνόμαστε τον ασύρματο με τα υλικά του και  κατεβαίνομε έως εκεί πάνω από τη στάση Παντελάκη όπου βρίσκεται το σπίτι της Ελένης Νικολάου. Η κυρία αυτή γνωστή του γιατρού, δέχτηκε να φιλοξενήσει τον ασύρματο μολονότι γνώριζε τον κίνδυνο που διέτρεχε. Έμενε με τη μητέρα της και τη πεντάχρονη κόρη της. Ο καπετάνιος άνδρας της ποιος ξέρει σε πια νηοπομπή χαροπάλευε.
Σε τέσσερις μέρες όμως οι Γερμανοί πήγαν να συλλάβουν το Λίναρη και τούτος τους διέφυγε, αλλά έπιασαν και φυλάκισαν τη σύζυγο του. Η κυρία Ελένη τότε φοβήθηκε να μη κάνουν έρευνα στο σπίτι της και μας προώθησε σε άλλους  αντιστασιακούς που δέχτηκαν να μας φιλοξενήσουν. Ήταν ο Βενιζέλος Κωστάλας  με την αδελφή του στο Βελονά.   Εδώ έμεινα με τον ασύρματο σε πλήρη λειτουργία έως τις 30 Μαΐου.
Ήλθε ο Σεπτέμβρης. Στις επτά του μήνα το απόγευμα της Πέμπτης ο Καλαμπόκας προσπαθώντας  να συναντήσει Γερμανούς που ήθελαν να λιποτακτήσουν έπεσε σε ενέδρα  και σκοτώθηκε από αυτούς. Την Κυριακή το πρωί στις τέσσερις  η ώρα εγκατέλειψαν το νησί.                        

 

Ελπίζω να μη σας κούρασα και σας ευχαριστώ