Αρχική Νέα Εκπαίδευση - Επιστήμη Γενέθλια για τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, του Τάσου Σαραντή

Γενέθλια για τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, του Τάσου Σαραντή

5


Tο πιο φιλόδοξο, μεγαλύτερο, και πολυσύνθετο διεθνές επιστημονικό πρόγραμμα στην ιστορία της κατάκτησης του διαστήματος φέτος γιορτάζει τα πενταετή του γενέθλια.


Στις 2 Νοεμβρίου 2000 οι πρώτοι τρεις αστροναύτες ταξίδεψαν στο διάστημα, προκειμένου να επανδρώσουν τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, που από τότε κατοικείται συνεχώς, στα πλαίσια της πρώτης προσπάθειας εποίκησης του διαστήματος. Δώδεκα διεθνή πληρώματα, αποτελούμενα από άντρες και γυναίκες, έχουν περάσει 4-6 μήνες παραμονής εργαζόμενοι στο χώρο του Σταθμού.


Προκειμένου να επιτευχθεί η κατασκευή και η λειτουργία του, συνεργάζονται 16 κράτη: ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) που εκπροσωπεί 11 ευρωπαϊκές χώρες, οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς και η Βραζιλία. Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός βρίσκεται σε τροχιά ύψους 400 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της γης με μία κλήση 51,6 μοιρών. Αυτή η τροχιά επιτρέπει την προσέγγιση των οχημάτων για την μεταφορά πληρωμάτων και εφοδίων.


Ο Σταθμός περιφέρεται με ταχύτητα 17.500 μιλίων την ώρα, καλύπτοντας μια πλήρη τροχιά σε 90 λεπτά. Με αυτή την τροχιά αποκτά άριστες δυνατότητες γήινης παρατήρησης, αφού καλύπτει 85% της γήινης επιφάνειας και κάθε τρεις μέρες περνάει ακριβώς πάνω από το ίδιο σημείο της. Επιπλέον, αυτή η τροχιά καλύπτει το 95% των περιοχών που κατοικούνται στη γη.


Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερος από τον σοβιετικό Διαστημικό Σταθμό MIR, έχει βάρος περίπου 500 τόνων, 88 μέτρα μήκος και 100 μέτρα πλάτος. Είναι εξοπλισμένος με σχεδόν ένα στρέμμα ηλιακών κυψελών οι οποίες παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια στα έξι εξοπλισμένα εργαστήρια που διαθέτει, έχοντας έτσι σχεδόν 60 φορές μεγαλύτερη ηλεκτρική ενέργεια από τον MIR. Εξάλλου, ως αυτόνομη μονάδα, ο Σταθμός διαθέτει συστήματα παραγωγής νερού και ενέργειας.


Περισσότεροι από 50 υπολογιστές ελέγχουν τα συστήματα του Σταθμού. Το Destiny ένα εκ των εργαστηρίων του Σταθμού, τον τροφοδοτεί με συνθήκες γήινης ατμόσφαιρας, ενώ ελέγχει και τα γυροσκόπια, όργανα καθοριστικά για να διατηρούν σταθερό τον προσανατολισμό του. Η εταιρεία Boeing σχεδίασε και κατασκεύασε τα διάφορα τμήματα Σταθμού. Η πρώτη αποστολή υλικών για τη συναρμολόγησή του πραγματοποιήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 1998.


Ας σημειωθεί ότι ο Σταθμός συναρμολογείται σχεδόν εξολοκλήρου στο διάστημα, λόγος για τον οποίο έχουν απαιτηθεί 88 διαστημικές αποστολές, περισσότερες από 850 ώρες “διαστημικών περιπάτων” των αστροναυτών, ενώ καταλυτική είναι η συμβολή μιας νέας γενιάς διαστημικών ρομπότ. Μέσα στα επόμενα 20 χρόνια υπολογίζεται ότι θα χρειαστούν τουλάχιστον 260 επιπλέον “διαστημικοί περίπατοι” για την ολοκλήρωση του Σταθμού, ενώ η συνολική διάρκεια της ανθρώπινης παρουσίας στο εσωτερικό του προβλέπεται ότι θα ξεπεράσει τις 25.000 μέρες.


Η έρευνα στα έξη εργαστήρια του Σταθμού αναμένεται να οδηγήσει σε ανακαλύψεις στην ιατρική, τα υλικά και τις θεμελιώδεις επιστήμες, ενώ αναμένεται να λειτουργήσει προπαρασκευαστικά για την μελλοντική εξερεύνηση και τον εποικισμό του διαστήματος. Στα εργαστήρια διεξάγονται πειράματα σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας, τα αποτελέσματα των οποίων φτάνουν μέσω δορυφορικής σύνδεσης στη γη.
Η έρευνα σε συνθήκες μικροβαρύτητας έχει πολλές εφαρμογές στη βιοτεχνολογία, στην κατασκευή νέων φαρμάκων, στη φυσική και στη μελέτη των υλικών.


Επίσης, διεξάγεται έρευνα για την κατανόηση και καλύτερη θεραπεία των ασθενειών όπως οι καρδιοπάθειες, ο καρκίνος, ο διαβήτης και η οστεοπόρωση. Τα αποτελέσματα της μακρόχρονης έκθεσης ανθρώπων σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας είναι μυϊκή αδυναμία, αλλαγές στη λειτουργία της καρδιάς και των αρτηριών, απώλεια οστικής μάζας, και άλλα. Η μελέτη αυτών των συνεπειών θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση αυτών των ασθενειών στη γη, και θα συντελέσει στην προετοιμασία για την μακρόχρονη διαβίωση ανθρώπων στο διάστημα για τις μελλοντικές επανδρωμένες αποστολές.


Στα εργαστήρια του Σταθμού αναζητούνται καλύτερες μέθοδοι για την αποτελεσματικότητα καλλιεργειών σε αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως και για την εφεύρεση εναλλακτικών ειδών διατροφής. Παράλληλα, μελετώνται οι κλιματολογικές συνθήκες, η γεωλογία, η κατάσταση των ωκεανών, των δασών και αναζητούνται λύσεις για τα περιβαλλοντικά προβλήματα.


Ζωτικής σημασίας για την εύρυθμη λειτουργά του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού είναι η προσέγγιση διαστημικών οχημάτων που πραγματοποιούν την ανανέωση των πληρωμάτων του, τον ανεφοδιασμό του και την ολοκλήρωση της συναρμολόγησής του. Η καταστροφή του διαστημικού λεωφορείου Columbia κατά την είσοδό του στη γήινη ατμόσφαιρα το 2003 λειτούργησε ανασταλτικά στην πρόοδο του Σταθμού, αλλά η επιτυχής εκτόξευση του διαστημικού λεωφορείου Discovery στις 26 Ιουλίου 2005 δίνει ελπίδες για την περάτωση ενός άλλοτε φανταστικού εγχειρήματος.


Οι πρώτοι διαστημικοί σταθμοί


Στις 16 Ιανουαρίου 1969, λίγους μόλις μήνες πριν οι πρώτοι αστροναύτες πατήσουν το πόδι τους στη Σελήνη με την αποστολή “Apollo11”, πραγματοποιήθηκε ένα άλλο ιστορικό γεγονός: η πρώτη απόπειρα εγκατάστασης διαστημικού σταθμού και πραγματοποιήθηκε από την Σοβιετική Ένωση με την προσωρινή σύνδεση των διαστημικών οχημάτων “Σογιούζ 4” και “Σογιούζ 5”. Η σύνδεση των δύο διαστημοπλοίων συνοδεύτηκε με την ανταλλαγή πληρωμάτων στο διάστημα. Δύο μέλη του πληρώματος του “Σογιούζ 5” βγήκαν από το όχημά τους και επί 37 λεπτά εκτέλεσαν διάφορα πειράματα πριν επιβιβαστούν στο “Σογιούζ 4” όπου τους περίμενε ο κοσμοναύτης Βλαντιμίρ Σατάλοβ. Τα δύο οχήματα παρέμειναν ενωμένα για 4,5 ώρες πριν αποσυνδεθούν και επιστρέψουν ξεχωριστά στη Γη. Στη συνέχεια, ακολούθησε ο “Salyut” που ουσιαστικά ήταν ο πρώτος ολοκληρωμένος Διαστημικός Σταθμός. Τέθηκε σε τροχιά από τη Σοβιετική Ενωση στις 6 Ιουνίου 1971 και κατοικήθηκε μέχρι τις 29 του ίδιου μήνα. Το επόμενο μεγάλο βήμα έγινε  από τη Ρωσία το 1986 που εκτόξευσε τον Διαστημικό Σταθμό MIR που παρέμεινε σε τροχιά γύρω από τη Γη 15 ολόκληρα χρόνια.


του Τάσου Σαραντή, ΗΜΕΡΗΣΙΑ- 5/11/05