Αρχική Νέα Ελλάδα - Κόσμος Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι: Θετική θέση του ΠΑΣΟΚ για τους...

Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι: Θετική θέση του ΠΑΣΟΚ για τους Ρομά

16

Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) καλοδέχεται τη θέση που υιοθέτησε το ΠΑΣΟΚ μέσα από το αρμόδιο κομματικό όργανο του Τομέα Κοινωνικής Ένταξης για την κατάσταση των Ρομά στην Ελλάδα, στη διατύπωση της οποίας το ΕΠΣΕ συνέβαλε. Το ΕΠΣΕ ελπίζει πως και τα άλλα ελληνικά πολιτικά κόμματα θα υιοθετήσουν ανάλογες θέσεις προσαρμοσμένες στις σύγχρονες διεθνείς πρόνοιες για τα δικαιώματα των Ρομά, τόσο γενικά όσο και ειδικότερα για την Ελλάδα, που περιέχονται στις πρόσφατες συστάσεις ή καταδίκες της Ελλάδας από τα θεσμικά όργανα του ΟΗΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Παράλληλα δε, καλεί το ΠΑΣΟΚ αλλά και τα άλλα κόμματα να μη στηρίξουν στις επερχόμενες δημοτικές και νομαρχιακές εκλογές υποψήφιους με κραυγαλέα ρατσιστική ή άλλη παράνομη δράση σε βάρος των Ρομά, ως ένα πρώτο βήμα για την αναγκαία ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και υλοποίηση του προγράμματος ένταξης των Ρομά στην ελληνική κοινωνία.



ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΕΣΗΣ


Του Τομέα Κοινωνικής Ένταξης του ΠΑΣΟΚ
για την κατάσταση των Ρομά (Τσιγγάνων) στην Ελλάδα


Οι Ρομά (Τσιγγάνοι) είναι, σύμφωνα με πληθώρα εκθέσεων διεθνών οργανισμών, η κατηγορία του πληθυσμού που υφίσταται τις περισσότερες διακρίσεις από τις δημόσιες αρχές και το κοινωνικό σώμα στην Ελλάδα.


Κατά την τελευταία διετία, τα αρμόδια όργανα του ΟΗΕ (Επιτροπή για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, Επιτροπή Κατά των Βασανιστηρίων, Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων, Ειδικός Εκπρόσωπος για θέματα δικαιωμάτων του παιδιού) και του Συμβουλίου της Ευρώπης (Επιτροπή για το Ρατσισμό και τη Μισαλλοδοξία, Επίτροπος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα) διαπιστώνουν, στις εκθέσεις τους για την Ελλάδα, ότι οι Ρομά είναι θύματα αταίριαστων σε μια δημοκρατική πολιτεία διακρίσεων και διαβιούν, σε πολλές περιπτώσεις, υπό “απαράδεκτες” συνθήκες, όταν δεν υφίστανται αναγκαστικές εξώσεις. Το 2005 εκδόθηκε καταδικαστική για την Ελλάδα απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα Κοινωνικά Δικαιώματα, σύμφωνα με την οποία κρίθηκε ότι ο ανεπαρκής αριθμός μονίμων κατοικιών για τους Ρομά, η έλλειψη οργανωμένων χώρων προσωρινής διαμονής και οι καταναγκαστικές σε βάρος τους εξώσεις και άλλες κυρώσεις συνιστούν παραβιάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη. Επίσης, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε το Δεκέμβριο του 2005 για πρώτη φορά την Ελλάδα για κακοποίηση δύο Ρομά από αστυνομικά όργανα και μη διερεύνηση του πιθανού ρατσιστικού κινήτρου αυτής της πράξης.


Στις διαπιστώσεις αυτές προστίθεται η γενική εμπειρία μιας άμεσα ή έμμεσα ρατσιστικής αντιμετώπισης των Ρομά, καθώς και σειρά πρόσφατων σχετικών “επεισοδίων”, που απασχόλησαν -αλλά είναι αμφίβολο αν τάραξαν- την κοινή γνώμη: εξώσεις από καταυλισμούς στην Πάτρα, απειλές και αβεβαιότητα λόγω προσεχούς οικοδόμησης του γηπέδου του Παναθηναϊκού στο Βοτανικό, αποβολή παιδιών Ρομά από σχολείο στον Ασπρόπυργο και μεταφορά τους σε ειδικό σχολείο-γκέτο και άλλες. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ασκήθηκε κάποιου είδους βία και συντελέσθηκαν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. 


Το ΠΑΣΟΚ θεωρεί ότι οι Ρομά πρέπει να αντιμετωπισθούν σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο ως ευάλωτη ομάδα με ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά. Απαιτείται  κατανόηση και σεβασμός στις ιδιαιτερότητές τους (πάντα μέσα στα πλαίσια των νόμων) και συναίσθηση ότι οι Ρομά αποτελούν μέρος του εν γένει κοινωνικού σώματος, στο οποίο πρέπει να ενταχθούν ισότιμα με όλες τις άλλες ομάδες. Επίκεντρο της προσέγγισης του ζητήματος πρέπει να είναι η καταπολέμηση των διακρίσεων σε βάρος τους και του κοινωνικού αποκλεισμού στον οποίον οδηγούν: ο αποκλεισμός δημιουργεί φτώχεια, η φτώχεια αποξένωση, η δε αποξένωση ενεργοποιεί τα ρατσιστικά αντανακλαστικά της κοινωνίας αλλά και σπρώχνει μερικούς Ρομά σε περιθωριακές ή και παράνομες δραστηριότητες.


Στόχος είναι η προστασία των θεμελιωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων της αξιοπρεπούς διαβίωσης, της μη δίωξης και του σεβασμού του ατομικού ή συλλογικού τρόπου ζωής. Οι Ρομά είναι διαφορετικοί αλλά όχι “ξένοι”. Έχουν -δεν τους χρωστάμε- δικαιώματα. Δεν βρίσκονται εκτός ή υπεράνω του νόμου. Χρέος της πολιτείας και της κοινωνίας δεν είναι η αφομοίωση, αλλά η αξιοπρεπής ενσωμάτωση.


Τα κύρια προβλήματα -σε επίπεδο αρχών αλλά και πράξης- που αντιμετωπίζουν οι Ρομά στην Ελλάδα έχουν να κάνουν με το φυλετικό ή οιονεί φυλετικό διαχωρισμό τους, τις δύσκολες και αρκετές φορές απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσής τους, την παραβίαση θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων (κυρίως άσυλο κατοικίας και καταχρηστική άσκηση σωματικής και ψυχολογικής βίας), το μη ικανοποιητικό βαθμό πρόσβασης σε στοιχειώδεις και εγγυημένες για όλους υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης και την εν γένει αντίσταση στην ενσωμάτωσή τους στον κοινωνικό ιστό.


Οι μέχρι στιγμής θεσμικές προσπάθειες αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων -συμπεριλαμβανομένης της περιόδου διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ- δεν ήταν ανύπαρκτες αλλά ούτε και ικανοποιητικές. Τα δύο ειδικά προγράμματα που εκπονήθηκαν από την ελληνική πολιτεία, το 1996 και το 2001, σε συνδυασμό με τη θεσμοθέτηση επιδοτούμενων στεγαστικών δανείων με εγγύηση του Δημοσίου, περιείχαν μέτρα προς την ορθή κατεύθυνση (ιδίως όσον αφορά την προτεραιότητα σε έργα βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης των Ρομά). Όμως, η υλοποίησή τους σε μεγάλο βαθμό απέτυχε, κυρίως λόγω των αντιδράσεων των τοπικών κοινωνιών και της απουσίας πολιτικής βούλησης της κεντρικής εξουσίας. Έτσι, με ελάχιστες εξαιρέσεις, η κατάσταση διαβίωσης των Ρομά δεν βελτιώθηκε σημαντικά κατά την τελευταία δεκαετία. Μάλιστα, ποτέ δεν έγινε συστηματική παρακολούθηση και απολογισμός της υλοποίησης.


Παράλληλα, παρά τις όποιες αδυναμίες του, το νομοθετικό πλαίσιο κατά των διακρίσεων (ο νόμος 927/1979 για την πρόληψη πράξεων και ενεργειών που αποσκοπούν σε θρησκευτικές ή φυλετικές διακρίσεις στην Ελλάδα και η ενσωμάτωση των σχετικών κοινοτικών οδηγιών κατά των διακρίσεων με το νόμο 3304/2005) παρέχει επαρκή μέσα για την τιμωρία όσων είναι υπεύθυνοι για διακρίσεις σε βάρος των θυμάτων. Όμως, οι νόμοι αυτοί έχουν αγνοηθεί σχεδόν πλήρως από τους εντεταλμένους φορείς υλοποίησής τους. 


Ενόψει αυτών των δεδομένων, το ΠΑΣΟΚ έρχεται σήμερα, δίπλα στην επαναβεβαίωση των βασικών αρχών πολιτισμού και προστασίας των δικαιωμάτων, να προτείνει μια σειρά από θεσμικά και υλικά μέτρα. Ειδικότερα:  


 α) την επικύρωση του Πρωτοκόλλου 12 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και την αναγνώριση από την Ελλάδα της αρμοδιότητας της Επιτροπής για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων να δέχεται ατομικές προσφυγές,
 β) τη συστηματική επιμόρφωση των αρμόδιων φορέων υλοποίησης της  νομοθεσίας για την καταπολέμηση των διακρίσεων (Ν. 927/79 και 4404/05) με στόχο την επιβολή κυρώσεων σε όσους -πολίτες ή δημόσιες αρχές- παραβιάζουν την αρχή της ίσης μεταχείρισης ή παράγουν ρητορική μίσους,
 γ) την κατά προτεραιότητα υλοποίηση των προβλεπομένων αλλά και πρόσθετων μέτρων για μετεγκατάσταση καταυλισμών και βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης σε αυτούς,
 δ) την ένταξη παρεμβάσεων για την ενσωμάτωση των Ρομά σε ειδικά προγράμματα σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης,
 ε) την παροχή κινήτρων στους Ρομά, ώστε να αναλάβουν αποτελεσματικά οι ίδιοι τη στέγασή τους,
 στ) την εν τοις πράγμασι εξασφάλιση ίσης με τους άλλους πολίτες πρόσβασης στις βασικές υπηρεσίες εκπαίδευσης και υγείας, αποκλείοντας τη δημιουργία χωριστών χώρων (σχολείων, πτερύγων νοσοκομείων, κτλ) για τους Ρομά
 ζ) την εξέταση σε εύλογο χρόνο των εκκρεμουσών καταγγελιών κακομεταχείρισης Ρομά, ιδίως εκ μέρους αστυνομικών οργάνων,
 η) την άμεση τακτοποίηση των αστικοδημοτικών εκκρεμοτήτων πολλών Ρομά που γεννήθηκαν ή διαμένουν στην Ελλάδα και πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις.


Δέκα χρόνια μετά την έναρξη του πρώτου ολοκληρωμένου προγράμματος για τους Ρομά και τριάντα χρόνια μετά την απόδοση σε αυτούς της ελληνικής ιθαγένειας,  το ΠΑΣΟΚ δεσμεύεται ότι θα προκαλέσει δημόσιο διάλογο και ότι θα αναλάβει πρωτοβουλίες για το ζήτημα της ένταξης των Ρομά με βάση τις παραπάνω συγκεκριμένες προτάσεις του. Δεσμεύεται επίσης να προσπαθήσει γενικότερα να συμβάλει στην ευαισθητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας, ώστε να ελαχιστοποιηθούν τα φαινόμενα ρατσιστικής συμπεριφοράς και διακριτικής σε βάρος των Ρομά μεταχείρισης.   


                                                             Αθήνα, Ιανουάριος 2006             


 


ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ ΤΟΥ ΕΛΣΙΝΚΙ (ΕΠΣΕ)
Τ.Θ. 60820, 15304 Γλυκά Νερά, Tηλ. 210.347.22.59; Fax: 210.601.87.60;
e-mail: office@greekhelsinki.gr ιστοσελίδα: http://www.greekhelsinki.gr/