Αρχική Απόψεις Συνεντεύξεις ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΚΡΙΜΙΖΗΣ: Ο ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΟΣ που “επισκέφθηκε” όλους τους πλανήτες

ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΚΡΙΜΙΖΗΣ: Ο ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΟΣ που “επισκέφθηκε” όλους τους πλανήτες

11

 ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΚΡΙΜΙΖΗΣ


Ο ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΟΣ που “επισκέφθηκε” όλους τους πλανήτες
Ο Ακαδημαϊκός από τη Χίο μιλάει για την αποστολή εξερεύνησης του Πλούτωνα και για τη νέα στρατηγική της NASA που αφορά τη διαπλανητική έρευνα


ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ (5/2/2006)


Ποια είναι η σχέση της αποστολής Νέοι Ορίζοντες, που αυτή τη στιγμή κατευθύνεται στον Πλούτωνα, με τη “νέα” στρατηγική διαστημικής εξερεύνησης της NASA;
Κάθε δέκα χρόνια η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ πραγματοποιεί μια μελέτη η οποία θέτει προτεραιότητες για τα σημαντικότερα νέα στοιχεία στη διαπλανητική έρευνα. H τελευταία μελέτη, η οποία ολοκληρώθηκε το 2001, έδωσε την υψηλότερη επιστημονική προτεραιότητα σε μια αποστολή στον Πλούτωνα και στα αντικείμενα της ζώνης Κουίπερ, η οποία είναι μια δεύτερη ζώνη αστεροειδών πέρα από τον Ποσειδώνα. H στρατηγική για το Διάστημα, που εξαγγέλθηκε πρόσφατα από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, εστιάζεται στην εξερεύνηση του πλανητικού μας συστήματος αλλά δίνει έμφαση στην επιστροφή στη Σελήνη και στη μελλοντική εξερεύνηση του Αρη με επανδρωμένες αποστολές. Ετσι, η αποστολή Νέοι Ορίζοντες ναι μεν αποφασίστηκε πριν από την εξαγγελία αυτής της νέας στρατηγικής, αλλά δεν είναι ασύμβατη με αυτήν.

– Πώς ήλθε στο προσκήνιο η ιδέα της εξερεύνησης του Πλούτωνα;
“Την εποχή που προγραμματίζονταν οι αποστολές Βόγιατζερ (1970-71) είχε συζητηθεί και η ιδέα ενός ταξιδιού στον Πλούτωνα. Προτιμήσαμε όμως να κατευθύνουμε τον Βόγιατζερ-1 στον δορυφόρο του Κρόνου Τιτάνα, με τη σκέψη ότι θα είχαμε πολλές άλλες ευκαιρίες να οργανώσουμε μία αποστολή αποκλειστικά για τον Πλούτωνα. Δυστυχώς οι διαθέσιμοι πόροι για αποστολές αυτού του είδους γίνονταν όλο και λιγότεροι, και η αποστολή στον Πλούτωνα δεν πραγματοποιήθηκε εκείνη την εποχή. Προς τα τέλη της δεκαετίας του 1980 η επιστημονική κοινότητα είχε αρχίσει να κινείται και πάλι προς την κατεύθυνση μιας ειδικής αποστολής στον Πλούτωνα και η NASA ανέθεσε σε μερικές ερευνητικές ομάδες να μελετήσουν με ποιον τρόπο και με ποιο κόστος θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μια τέτοια αποστολή. Το αποτέλεσμα ήταν ότι όλες οι προτάσεις απορρίφθηκαν για διαφόρους λόγους, κυρίως τεχνικούς αλλά και για το μεγάλο κόστος. Ετσι η NASA δεν ενέκρινε τότε μια τέτοια αποστολή”.


– Ποια είναι τα ειδικά χαρακτηριστικά αυτής της αποστολής που την ξεχωρίζουν από τις προηγούμενες;
“H αποστολή Νέοι Ορίζοντες διαφέρει από όλες όσες είχαν προταθεί ως σήμερα για την εξερεύνηση του Πλούτωνα σε πολλά σημεία. Κατ’ αρχήν μεταφέρει επιστημονικά όργανα βάρους 30 κιλών, ενώ οι άλλες προτάσεις προέβλεπαν όργανα βάρους μόλις 7 κιλών, που δεν θα επαρκούσαν για να εξερευνηθεί με ικανοποιητικά αποτελέσματα το σύστημα Πλούτωνα – Χάροντα. Κατά δεύτερο λόγο, στον σχεδιασμό του διαστημοπλοίου δώσαμε έμφαση στην απλότητα, με αποτέλεσμα να μη χρειαστεί η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών που απαιτεί πολύ χρόνο και χρήμα, ενώ τα περισσότερα συστήματά του συνοδεύονται από εφεδρικά, πράγμα το οποίο προσδίδει στο διαστημόπλοιο αυξημένη αξιοπιστία. Κατά τρίτον, η πρότασή μας προέβλεπε τη μελέτη και κατασκευή του διαστημοπλοίου σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια, πράγμα που ήταν πρωτάκουστο για αποστολές σε εξωτερικούς πλανήτες. Για παράδειγμα, οι Βόγιατζερ χρειάστηκαν εξίμισι χρόνια, το διαστημόπλοιο Κασινί επτά και ο Γαλιλαίος περισσότερο από δέκα. Τελευταίο, και ίσως σημαντικότερο, ήταν το στοιχείο του κόστους. H πρότασή μας προέβλεπε ένα κόστος της τάξεως των 500 εκατ. δολαρίων, ενώ αποστολές σαν το Κασινί κόστισαν πάνω από 3,5 δισ. δολάρια”.


– Ποια ήταν η εμπλοκή σας σε αυτή την αποστολή από την αρχική ιδέα στη σχεδίαση και στους επιστημονικούς στόχους;
“Ως μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής της NASA για την εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος την περίοδο 1999-2002 είχα την ευκαιρία να επισημάνω μερικά σχεδιαστικά προβλήματα που ανέβαζαν το κόστος της αποστολής στον Πλούτωνα σε μεγάλα ύψη. H επιτροπή αποφάσισε να προτείνει στη NASA την προκήρυξη ενός ανοιχτού διαγωνισμού με αντικείμενο μια τέτοια αποστολή. H NASA ήταν διστακτική επειδή φοβόταν ότι ένα κόστος μικρότερο από 1 δισ. δολάρια θα θεωρούνταν ύποπτα φθηνό! Τότε συγκέντρωσα μια μικρή σχεδιαστική ομάδα και σε μία εβδομάδα καταλήξαμε σε ένα σχέδιο που θα κόστιζε περίπου 500 εκατ. δολάρια, το οποίο και παρουσιάσαμε στον τότε επιστημονικό διευθυντή της NASA. Το Εργαστήριό μας είχε αυξημένη αξιοπιστία εκείνη την εποχή, επειδή μόλις είχαμε ολοκληρώσει την αποστολή NEAR, η οποία εξερεύνησε τον αστεροειδή Ερωτα με κόστος μικρότερο από τα 220 εκατ. δολάρια που είχαμε αρχικά ζητήσει. Ετσι η NASA αποφάσισε να προκηρύξει τον διαγωνισμό, υποβάλαμε μια πολύ καλή πρόταση και κερδίσαμε το συμβόλαιο με μεγάλη ευκολία. Το πιο δύσκολο πρόβλημα ήταν ότι στη συνέχεια η κυβέρνηση Μπους κατήργησε το πρόγραμμα δύο φορές, και κάθε φορά κατάφερα να πείσω το Κογκρέσο να συνεχίσει τη χρηματοδότηση. Προσωπικά ήλπιζα ότι θα μπορούσα να μετρήσω τη ροή των φορτισμένων σωματιδίων στην περιοχή του Πλούτωνα, αφού είχα ήδη σχεδιάσει όργανα που είχαν πραγματοποιήσει αντίστοιχες μετρήσεις στην Αφροδίτη, στον Αρη, στον Δία, στον Κρόνο, στον Ουρανό και στον Ποσειδώνα και κατασκεύαζα ένα τελευταίο που προοριζόταν για την αποστολή Μέσεντζερ (Αγγελιοφόρος), το οποίο αυτή τη στιγμή βρίσκεται καθ’ οδόν προς τον Ερμή. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει άλλος επιστήμονας που είχε την τύχη να στείλει επιστημονικά όργανα σχεδιασμένα από τον ίδιο σε όλους τους πλανήτες”.


– Ποιες ήταν οι δυσκολίες στον σχεδιασμό της αποστολής;
“Υπάρχουν πολλές σχεδιαστικές προκλήσεις όταν προσπαθείς να κατασκευάσεις ένα διαστημόπλοιο που χρειάζεται να ταξιδέψει 5 δισ. χιλιόμετρα μακριά από τη Γη, να αντέξει για τουλάχιστον δέκα χρόνια (ως τον Πλούτωνα) με στόχο τα 15 (ως τη ζώνη Κουίπερ), να λειτουργεί με κατανάλωση μόνο 180 βατ (όση είναι η ισχύς δύο ηλεκτρικών λαμπτήρων) και να στέλνει πίσω στη Γη συνεχώς δεδομένα από αυτές τις αποστάσεις. Είναι απαραίτητο να προφυλαχθούν το διαστημόπλοιο και τα όργανα από το κρύο, και γι’ αυτόν τον σκοπό έπρεπε να σχεδιάσουμε ειδικές “κουβέρτες”. Επίσης είναι αναγκαίο να κατασκευασθεί έτσι το διαστημόπλοιο ώστε να μπορεί να “καταλάβει” ότι κάτι δεν πάει καλά και να επανορθώσει το πρόβλημα ή να στείλει σήμα στους χειριστές πίσω στη Γη για βοήθεια. H δυνατότητα αυτή αποκαλείται στα αγγλικά “αυτονομία”. Χρησιμοποιούμε πολλές ελληνικές λέξεις στη δουλειά μας και φροντίζω να ενημερώνω όλους για τη σωστή έννοια των όρων. Ακόμη, έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε τα σωστά υλικά που μπορούν να αντέξουν στις ακραίες θερμοκρασίες του ταξιδιού (ελέγξαμε το διαστημόπλοιο σε θερμοκρασίες από -50 έως +60 βαθμούς Κελσίου) και στους κραδασμούς του πυραύλου κατά την εκτόξευση. Τέλος, το διαστημόπλοιο θα έπρεπε να έχει αυξημένη δυνατότητα κατεύθυνσης, έτσι ώστε η κεραία του να στοχεύει τη Γη με ακρίβεια μερικών δευτερολέπτων της μοίρας. Αυτές είναι μερικές μόνο από τις προκλήσεις”.


– Ποιες πληροφορίες περιμένουμε από αυτή την αποστολή;
“Γνωρίζουμε τι είδους μετρήσεις θα κάνουμε, αλλά δεν ξέρουμε τι πληροφορίες θα πάρουμε – γι’ αυτό άλλωστε πηγαίνουμε εκεί. Κατά πάσα πιθανότητα θα δούμε μια επιφάνεια χαρακτηριστική του βομβαρδισμού που υπέστησαν οι πλανήτες κατά τα αρχικά στάδια του ηλιακού συστήματος, καθώς και μια ατμόσφαιρα που βρίσκεται στο στάδιο της υγροποίησης στην επιφάνεια του πλανήτη. Αλλά οι εξερευνητικές αποστολές στους πλανήτες τα τελευταία 45 χρόνια μάς έμαθαν πως σε καθέναν από αυτούς μας περιμένουν εκπλήξεις. Για παράδειγμα, τα διαστημόπλοια Βόγιατζερ ξανάγραψαν τα βιβλία της Αστρονομίας για τον Δία, τον Κρόνο, τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα. Πιστεύω ότι οι Νέοι Ορίζοντες θα κάνουν το ίδιο για τον Πλούτωνα και τη ζώνη του Κουίπερ, και είμαι έτοιμος να αντικρίσω αυτές τις εκπλήξεις, αν ζήσω ως τότε”.



Ποιος είναι
Ο κ. Σταμάτης Κριμιζής γεννήθηκε και πήγε σχολείο στον Βροντάδο της Χίου και σπούδασε Φυσική στις ΗΠΑ. Πήρε το διδακτορικό του υπό την επίβλεψη του καθηγητή Βαν Αλεν, γνωστού από την ανακάλυψη των ομώνυμων ραδιενεργών ζωνών της Γης. Ως νέος διδάκτορας διορίστηκε επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα και στη συνέχεια προσελήφθη στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς. Τα τελευταία 15 χρόνια διετέλεσε διευθυντής και επίτιμος διευθυντής του Τομέα Διαστημικής του Εργαστηρίου αυτού. Υπήρξε επιστημονικός υπεύθυνος πολλών διαστημικών αποστολών, μεταξύ των οποίων σίγουρα η σημαντικότερη ήταν η αποστολή Βόγιατζερ στους εξωτερικούς πλανήτες του ηλιακού συστήματος. Από το 2005 είναι μέλος της Ακαδημίας των Αθηνών στην έδρα της Επιστήμης του Διαστήματος.

 

ΦΩΤΟ: ΑΡΧΕΙΟ chiosnews.com