Τότε που οι μύλοι άλεθαν…
Ο κύριος Αρίστος Βασιλικός μπορεί ο ίδιος να μην ακολούθησε το επάγγελμα του μυλωνά, όμως την περίοδο της κατοχής δούλεψε στο μύλο του πατέρα του. Η ζωή του είναι άμεσα συνδεδεμένη με το μύλο και το αλεύρι…
Οι θύμησες από τα παιδικά του χρόνια μυρίζουν αλεύρι, ζυμωτό σταρένιο ψωμί και κρίθινα παξιμάδια…
Σήμερα μύλοι δεν λειτουργούν. Οι περισσότεροι, ρημαγμένοι παραμένουν σαν κτίρια και μας θυμίζουν άλλες εποχές, που όμως αποτελούν ένα κομμάτι της ιστορίας μας. Η συντήρηση και η επισκευή τους δύσκολη, γιατί οι περισσότεροι ανήκουν σε ιδιώτες και κάτι τέτοιο θα είχε μόνο συναισθηματικό όφελος γι’ αυτούς…
Στα πλαίσια αυτά η Δημοτική Αρχή Ιωνίας έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια – βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της μελέτης – για τη συντήρηση και επισκευή δύο μύλων στον Ανέμωνα.
Αφορμής λοιπόν δοθείσης από αυτά βρήκαμε τον κύριο Αρίστο, συνταξιούχο πλέον σήμερα σε ηλικία 82 ετών και του ζητήσαμε να μας μεταφέρει τις εμπειρίες του για τους μύλους, την περίοδο ακμής και παρακμής τους και την παραγωγή του αλευριού. Μέσα από τις αναμνήσεις και τις περιγραφές του κυριολεκτικά μεταφερθήκαμε πολλά χρόνια πίσω, τότε που δεν πωλούνταν έτοιμο ψωμί και έτοιμο αλεύρι… η κάθε οικογένεια τότε άλεθε το σιτάρι της και η κάθε νοικοκυρά ζύμωνε και φούρνιζε η ίδια το ψωμί της εβδομάδας…
Την εποχή της ακμής
Στην οικογένεια του κ. Αρίστου ανήκει ο μύλος που βρίσκεται στο λόφο απέναντι από το Μοναστήρι του Αγίου Μηνά έξω από το Νεχώρι. Ο μύλος κτίστηκε την εποχή του παππού του κ. Αρίστου, τον περασμένο αιώνα ίσως και περισσότερο. Ο πατέρας του ο Μηνάς ο Βασιλικός ήταν μυλωνάς.
«Τον θυμάμαι μυλωνά από τότε που γεννήθηκα » μας λέει ο κ. Αρίστος και συνεχίζει: «Ήταν το κύριο και μοναδικό επάγγελμα του».
Η περίοδος ακμής του ήταν η περίοδος της κατοχής, όπου λόγω της έλλειψης τροφίμων ο κόσμος καλλιεργούσε σιτάρι, καλαμπόκι, κριθάρι και ό,τι άλλο μπορείς να φανταστείς και το έκανε αλεύρι… Με το αλεύρι αυτό έκανε διάφορα παρασκευάσματα, για να μπορέσει να ζήσει…
« Ήταν ευτυχισμένη η οικογένεια εκείνη που μπορούσε να έχει αλεύρι για να ζυμώσει ψωμί και να ταΐσει τα παιδιά της. Μια φορά, σκεφτείτε, κέρασαν ένα παξιμάδι έναν εργάτη. Αυτός παρόλο που πείναγε δεν το έφαγε αλλά το φύλαξε και το μοίρασε μπουκιά- μπουκιά, στα παιδιά του…» θυμάται ο κ. Αρίστος και δακρύζει.
Στο έλεος του ανέμου…
Ο μύλος ήταν σαν ένα μικρό εργοστάσιο.. Δούλευε όσο φύσαγε ο άνεμος , είτε βοριάς είτε νοτιάς. Σταμάταγε στην άπνοια. Το κυρίως κτίριο που είναι κυλινδρικό είναι κτισμένο από πέτρα. Ο μύλος στο εξωτερικό, στο σημείο που γυρίζει από τον άνεμο και είναι κυκλικό είναι κατασκευασμένο από ξύλο. Ανάμεσα στις ακτίνες του υπάρχουν ακτίνες από ειδικό πανί για να αντέχει στον αέρα… Η μυλόπετρα τώρα είναι κατασκευασμένη από ειδική πέτρα που την έφερναν μικρά- μικρά κομμάτια από τα Δωδεκάνησα και τη συναρμολογούσαν…
«Υπήρχαν ειδικοί τεχνίτες γι’ αυτή τη δουλειά», απαντά σε ερώτησή μας ο κ. Αρίστος και συνεχίζει «Στο Νεχώρι μας είχαμε τον συγχωρεμένο τον Πέτρο τον Βασιλικό. Βέβαια λόγω, του αέρα είχαμε και πολλές ζημιές… Σταματούσαμε, τον επισκευάζαμε και συνεχίζαμε…»
Παραγωγή αλευριού
Εκείνα τα χρόνια όπως μας είπε ο κ. Αρίστος έτοιμα αλεύρια δεν υπήρχαν… Έτσι ο κόσμος έσπερνε σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι για να κάνει αλεύρι… Το προϊόν αυτό το έφερνε στο μύλο καθαρισμένο για να ζυγιστεί.. Μετά ο μυλωνάς το ανέβαζε στο πάνω μέρος του μύλου, το έριχνε σε μια κοφιντίνα και από κει λίγο -λίγο έπεφτε στην πέτρα που γύριζε είτε φύσαγε βοριάς είτε νοτιάς και το άλεθε. Στην συνέχεια το τελικό προϊόν μέσω του μηχανισμού του μύλου κατέβαινε κάτω μόνο του. Το ξαναζύγιαζαν, το έβαζαν σε σακιά και το έπαιρναν…
«Με αυτό η κάθε νοικοκυρά ζύμωνε και φούρνιζε το ψωμί της εβδομάδας και διάφορα άλλα παρασκευάσματα όπως τα κρίθινα παξιμάδια. Στο μυαλό μου έχω εικόνες από τη μάνα μου να ζυμώνει και εμάς τα παιδιά να δοκιμάζουμε το φρέσκο σιταρένιο ψωμί και τα παξιμάδια.
Όλα ήταν τότε λόγω της ανέχειας πιο νόστιμα… Πόσες φορές δε βρέξαμε ξερό ψωμί για να χορτάσουμε την πείνα μας και ήμασταν ευτυχισμένοι…» αναπολεί ο κ. Αρίστος.
Ο μύλος απέδιδε…
Το εισόδημα από τους μύλους ήταν μεγάλο .. Στην ίδια ευθεία με το μύλο του πατέρα του κ. Αρίστου υπήρχαν 12 και δούλευαν όλοι.. Τα Νεχώρι ήταν τότε μεγάλο χωριό και όλοι έσπερναν… Επίσης έρχονταν για να αλέσουν το σιτάρι τους και από άλλα χωριά«. Σκεφτείτε ότι από το δικό μας μύλο ζούσε μια 7μελής οικογένεια. Το ψωμί δε μας έλλειπε ποτέ ,παρόλο που τα χρόνια εκείνα ήταν δύσκολα».
Η πληρωμή πως γίνονταν με χρήματα ή με είδος; Θυμάστε περιστατικά με κακοπληρωτές;
Και με τα δύο. Η τιμή ήταν 2 δεκάρες ανά κιλό αλεύρι που βγάζαμε ή τα 4/100 του συνόλου των κιλών του αλευριού.
Κακοπληρωτές δεν υπήρχαν. Όλοι πλήρωναν. Όμως μερικές φορές, τότε με τις οκάδες κάποιοι δεν καταλάβαιναν τον τρόπο ζυγίσματος και υπολογισμού των κιλών και υπήρχαν λογομαχίες και διχογνωμίες που με τη μεσολάβηση κάποιου τρίτου το θέμα λύνονταν πάντα ειρηνικά.
Η αντίστροφη μέτρηση
Πότε και για ποιο λόγο άρχισε η παρακμή ;
Με την πάροδο των χρόνων κυκλοφόρησαν μηχανές για μύλους. Πολλοί μύλοι τότε ανακατασκευάστηκαν για να λειτουργήσουν με μηχανές όπως του Παροικάκη για παράδειγμα. Οι πελάτες προτιμούσαν αυτούς, γιατί τελείωναν πιο γρήγορα. Εμείς δε βάλαμε και η δουλειά σιγά σιγά έσπασε… Οριστικά έκλεισε το 1952. Ο πατέρας μου εν τω μεταξύ είχε μεγαλώσει και πήρε σύνταξη. Εγώ και τα αδέλφια μου είχαμε βρει δουλειά αλλού.
Όμως και οι μύλοι με τις μηχανές δεν κράτησαν για πολύ… Είχαν αρχίσει να κυκλοφορούν τα έτοιμα αλεύρια και να πωλείται έτοιμο ψωμί… Έτσι μέσα σε μια δεκαετία έκλεισαν. Σήμερα δε λειτουργεί κανένας, παρά ένας ή δύο για να αλέθουν κτηνοτροφικά προϊόντα. Τώρα υπάρχουν πια μόνο τα κτίρια για να μας θυμίζουν εκείνες τις εποχές.
Πιστεύετε ότι θα μπορούσαν οι μύλοι αυτοί σήμερα να αξιολογηθούν ή τουλάχιστον να συντηρηθούν για να μη χαθούν τελείως, μιας και είναι ένα κομμάτι που μας θυμίζει την ιστορία μας;
Μακάρι να γίνει κάτι τέτοιο. Ίσως να μπορούσαν να αξιοποιηθούν σαν μουσεία για να συντηρηθούν… Είναι κρίμα να γκρεμιστούν…
Το δικό μας μύλο, σκέφτεται ο γιος μου να τον επισκευάσει και να τον συντηρήσει μια και όλα ξεκίνησαν από εκεί…
Η ζωή της οικογένειάς μου είναι άμεσα συνδεδεμένη με το μύλο και χωρίς αμφιβολία μας θυμίζει το παρελθόν μας.
Ο κύριος Αρίστος Βασιλικός μπορεί ο ίδιος να μην ακολούθησε το επάγγελμα του μυλωνά, όμως την περίοδο της κατοχής δούλεψε στο μύλο του πατέρα του. Η ζωή του είναι άμεσα συνδεδεμένη με το μύλο και το αλεύρι…
Οι θύμησες από τα παιδικά του χρόνια μυρίζουν αλεύρι, ζυμωτό σταρένιο ψωμί και κρίθινα παξιμάδια…
Σήμερα μύλοι δεν λειτουργούν. Οι περισσότεροι, ρημαγμένοι παραμένουν σαν κτίρια και μας θυμίζουν άλλες εποχές, που όμως αποτελούν ένα κομμάτι της ιστορίας μας. Η συντήρηση και η επισκευή τους δύσκολη, γιατί οι περισσότεροι ανήκουν σε ιδιώτες και κάτι τέτοιο θα είχε μόνο συναισθηματικό όφελος γι’ αυτούς…
Στα πλαίσια αυτά η Δημοτική Αρχή Ιωνίας έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια – βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της μελέτης – για τη συντήρηση και επισκευή δύο μύλων στον Ανέμωνα.
Αφορμής λοιπόν δοθείσης από αυτά βρήκαμε τον κύριο Αρίστο, συνταξιούχο πλέον σήμερα σε ηλικία 82 ετών και του ζητήσαμε να μας μεταφέρει τις εμπειρίες του για τους μύλους, την περίοδο ακμής και παρακμής τους και την παραγωγή του αλευριού. Μέσα από τις αναμνήσεις και τις περιγραφές του κυριολεκτικά μεταφερθήκαμε πολλά χρόνια πίσω, τότε που δεν πωλούνταν έτοιμο ψωμί και έτοιμο αλεύρι… η κάθε οικογένεια τότε άλεθε το σιτάρι της και η κάθε νοικοκυρά ζύμωνε και φούρνιζε η ίδια το ψωμί της εβδομάδας…
Την εποχή της ακμής
Στην οικογένεια του κ. Αρίστου ανήκει ο μύλος που βρίσκεται στο λόφο απέναντι από το Μοναστήρι του Αγίου Μηνά έξω από το Νεχώρι. Ο μύλος κτίστηκε την εποχή του παππού του κ. Αρίστου, τον περασμένο αιώνα ίσως και περισσότερο. Ο πατέρας του ο Μηνάς ο Βασιλικός ήταν μυλωνάς.
«Τον θυμάμαι μυλωνά από τότε που γεννήθηκα » μας λέει ο κ. Αρίστος και συνεχίζει: «Ήταν το κύριο και μοναδικό επάγγελμα του».
Η περίοδος ακμής του ήταν η περίοδος της κατοχής, όπου λόγω της έλλειψης τροφίμων ο κόσμος καλλιεργούσε σιτάρι, καλαμπόκι, κριθάρι και ό,τι άλλο μπορείς να φανταστείς και το έκανε αλεύρι… Με το αλεύρι αυτό έκανε διάφορα παρασκευάσματα, για να μπορέσει να ζήσει…
« Ήταν ευτυχισμένη η οικογένεια εκείνη που μπορούσε να έχει αλεύρι για να ζυμώσει ψωμί και να ταΐσει τα παιδιά της. Μια φορά, σκεφτείτε, κέρασαν ένα παξιμάδι έναν εργάτη. Αυτός παρόλο που πείναγε δεν το έφαγε αλλά το φύλαξε και το μοίρασε μπουκιά- μπουκιά, στα παιδιά του…» θυμάται ο κ. Αρίστος και δακρύζει.
Στο έλεος του ανέμου…
Ο μύλος ήταν σαν ένα μικρό εργοστάσιο.. Δούλευε όσο φύσαγε ο άνεμος , είτε βοριάς είτε νοτιάς. Σταμάταγε στην άπνοια. Το κυρίως κτίριο που είναι κυλινδρικό είναι κτισμένο από πέτρα. Ο μύλος στο εξωτερικό, στο σημείο που γυρίζει από τον άνεμο και είναι κυκλικό είναι κατασκευασμένο από ξύλο. Ανάμεσα στις ακτίνες του υπάρχουν ακτίνες από ειδικό πανί για να αντέχει στον αέρα… Η μυλόπετρα τώρα είναι κατασκευασμένη από ειδική πέτρα που την έφερναν μικρά- μικρά κομμάτια από τα Δωδεκάνησα και τη συναρμολογούσαν…
«Υπήρχαν ειδικοί τεχνίτες γι’ αυτή τη δουλειά», απαντά σε ερώτησή μας ο κ. Αρίστος και συνεχίζει «Στο Νεχώρι μας είχαμε τον συγχωρεμένο τον Πέτρο τον Βασιλικό. Βέβαια λόγω, του αέρα είχαμε και πολλές ζημιές… Σταματούσαμε, τον επισκευάζαμε και συνεχίζαμε…»
Παραγωγή αλευριού
Εκείνα τα χρόνια όπως μας είπε ο κ. Αρίστος έτοιμα αλεύρια δεν υπήρχαν… Έτσι ο κόσμος έσπερνε σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι για να κάνει αλεύρι… Το προϊόν αυτό το έφερνε στο μύλο καθαρισμένο για να ζυγιστεί.. Μετά ο μυλωνάς το ανέβαζε στο πάνω μέρος του μύλου, το έριχνε σε μια κοφιντίνα και από κει λίγο -λίγο έπεφτε στην πέτρα που γύριζε είτε φύσαγε βοριάς είτε νοτιάς και το άλεθε. Στην συνέχεια το τελικό προϊόν μέσω του μηχανισμού του μύλου κατέβαινε κάτω μόνο του. Το ξαναζύγιαζαν, το έβαζαν σε σακιά και το έπαιρναν…
«Με αυτό η κάθε νοικοκυρά ζύμωνε και φούρνιζε το ψωμί της εβδομάδας και διάφορα άλλα παρασκευάσματα όπως τα κρίθινα παξιμάδια. Στο μυαλό μου έχω εικόνες από τη μάνα μου να ζυμώνει και εμάς τα παιδιά να δοκιμάζουμε το φρέσκο σιταρένιο ψωμί και τα παξιμάδια.
Όλα ήταν τότε λόγω της ανέχειας πιο νόστιμα… Πόσες φορές δε βρέξαμε ξερό ψωμί για να χορτάσουμε την πείνα μας και ήμασταν ευτυχισμένοι…» αναπολεί ο κ. Αρίστος.
Ο μύλος απέδιδε…
Το εισόδημα από τους μύλους ήταν μεγάλο .. Στην ίδια ευθεία με το μύλο του πατέρα του κ. Αρίστου υπήρχαν 12 και δούλευαν όλοι.. Τα Νεχώρι ήταν τότε μεγάλο χωριό και όλοι έσπερναν… Επίσης έρχονταν για να αλέσουν το σιτάρι τους και από άλλα χωριά«. Σκεφτείτε ότι από το δικό μας μύλο ζούσε μια 7μελής οικογένεια. Το ψωμί δε μας έλλειπε ποτέ ,παρόλο που τα χρόνια εκείνα ήταν δύσκολα».
Η πληρωμή πως γίνονταν με χρήματα ή με είδος; Θυμάστε περιστατικά με κακοπληρωτές;
Και με τα δύο. Η τιμή ήταν 2 δεκάρες ανά κιλό αλεύρι που βγάζαμε ή τα 4/100 του συνόλου των κιλών του αλευριού.
Κακοπληρωτές δεν υπήρχαν. Όλοι πλήρωναν. Όμως μερικές φορές, τότε με τις οκάδες κάποιοι δεν καταλάβαιναν τον τρόπο ζυγίσματος και υπολογισμού των κιλών και υπήρχαν λογομαχίες και διχογνωμίες που με τη μεσολάβηση κάποιου τρίτου το θέμα λύνονταν πάντα ειρηνικά.
Η αντίστροφη μέτρηση
Πότε και για ποιο λόγο άρχισε η παρακμή ;
Με την πάροδο των χρόνων κυκλοφόρησαν μηχανές για μύλους. Πολλοί μύλοι τότε ανακατασκευάστηκαν για να λειτουργήσουν με μηχανές όπως του Παροικάκη για παράδειγμα. Οι πελάτες προτιμούσαν αυτούς, γιατί τελείωναν πιο γρήγορα. Εμείς δε βάλαμε και η δουλειά σιγά σιγά έσπασε… Οριστικά έκλεισε το 1952. Ο πατέρας μου εν τω μεταξύ είχε μεγαλώσει και πήρε σύνταξη. Εγώ και τα αδέλφια μου είχαμε βρει δουλειά αλλού.
Όμως και οι μύλοι με τις μηχανές δεν κράτησαν για πολύ… Είχαν αρχίσει να κυκλοφορούν τα έτοιμα αλεύρια και να πωλείται έτοιμο ψωμί… Έτσι μέσα σε μια δεκαετία έκλεισαν. Σήμερα δε λειτουργεί κανένας, παρά ένας ή δύο για να αλέθουν κτηνοτροφικά προϊόντα. Τώρα υπάρχουν πια μόνο τα κτίρια για να μας θυμίζουν εκείνες τις εποχές.
Πιστεύετε ότι θα μπορούσαν οι μύλοι αυτοί σήμερα να αξιολογηθούν ή τουλάχιστον να συντηρηθούν για να μη χαθούν τελείως, μιας και είναι ένα κομμάτι που μας θυμίζει την ιστορία μας;
Μακάρι να γίνει κάτι τέτοιο. Ίσως να μπορούσαν να αξιοποιηθούν σαν μουσεία για να συντηρηθούν… Είναι κρίμα να γκρεμιστούν…
Το δικό μας μύλο, σκέφτεται ο γιος μου να τον επισκευάσει και να τον συντηρήσει μια και όλα ξεκίνησαν από εκεί…
Η ζωή της οικογένειάς μου είναι άμεσα συνδεδεμένη με το μύλο και χωρίς αμφιβολία μας θυμίζει το παρελθόν μας.
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ, 11/7/2007 (dimokratiki.org)
Διαφήμιση
