ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ προειδοποιούν για τον κίνδυνο εξαφάνισης ζωντανών οργανισμών και φωτογραφίζουν 12 είδη
SOS απ’ τον βυθό του Αιγαίου
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
Ετησίως διαπλέεται από περισσότερα από 60.000 εμπορικά πλοία, εκ των οποίων τα 6.000 είναι πετρελαιοφόρα που μεταφέρουν από 100.000 – 200.000 τόνους βαριά πετρελαιοειδή. Στο ατύχημα του Exon Valdez το 1989 στην Αλάσκα, διέφυγαν περίπου 25.000 τόνοι πετρελαίου καταστρέφοντας όμως μία περιοχή αντίστοιχη του Αιγαίου σε έκταση.
ΑΣΤΕΡΙΑΣ
Το Αιγαίο είναι μία μοναδική θάλασσα, ένα σύνολο οικοσυστημάτων, το οποίο συντήρησε και συντηρεί μια σπάνια ποικιλότητα ζωντανών οργανισμών. Σύμφωνα με τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του, είναι μια θάλασσα ολιγοτροφική, εν τούτοις χαρακτηρίζεται από υψηλή βιοποικιλότητα θαλάσσιων οργανισμών. Στις μέρες μας, που οι περισσότερες θάλασσες παγκοσμίως υποβαθμίζονται σημαντικά, το Αιγαίο συνεχίζει να στηρίζει σημαντικούς πληθυσμούς από σπάνια και προστατεύομενα είδη.
«Εως πότε όμως;», διερωτάται ο Θοδωρής Τσιμπίδης, διευθυντής της Περιβαλλοντικής Οργάνωσης «Αρχιπέλαγος», Ινστιτούτο Θαλάσσιας & Περιβαλλοντικής Ερευνας Αιγαίου, και εξηγεί: «Το Αιγαίο απειλείται από πολυάριθμες ανθρωπογενείς απειλές, για τον περιορισμό τους πρέπει να καθιερωθούν: συνεχής και ουσιαστικός έλεγχος μέσω ηλεκτρονικών συστημάτων (VTS -Vessel Tracking System, AIS – Automatic Identification System, VMS – Vessel Monitoring System, Clean Sea Net, παράκτιων ραντάρ, κ.ά.), εφαρμογή ζωνών διαχωρισμού κυκλοφορίας, δειγματοληψία λυμάτων από όλα τα διερχόμενα εμπορικά πλοία κατά την είσοδό τους στους διαδρόμους θαλάσσιας κυκλοφορίας, έτσι ώστε να μπορεί να εντοπίζεται η εσκεμμένη λειτουργική ρύπανση ρουτίνας, που παρατηρείται καθημερινά στο Αιγαίο. Να δημιουργηθεί δίκτυο ρυμουλκών άμεσης ετοιμότητας, να καθιερωθεί σύστημα πλοήγησης από πιλότους (έμπειρους καπετάνιους), οι οποίοι θα αναλαμβάνουν χρέη όταν υπάρχει έκτακτη ανάγκη. Επίσης να θεσπιστούν αυστηρές προδιαγραφές πλοίων, προϋποθέτοντας την ύπαρξη διπλών τοιχωμάτων και εξέταση των μητρώων των πλοίων όπου καταγράφονται περιστατικά ρύπανσης, ή μηχανικών βλαβών, να δημιουργηθεί εθελοντικό δίκτυο πολιτών, κατάλληλα εκπαιδευμένων, ώστε να μπορούν να συμβάλλουν στην διαδικασία αποκατάστασης».
ΖΩΝΟΔΕΛΦΙΝΑ
«Το Αιγαίο στηρίζει τις τελευταίες στη Μεσόγειο μεγάλες εκτάσεις από θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας (τις λεγόμενες φυκιάδες), τον σημαντικότερο προστατευόμενο τύπο οικοσυστήματος στη Μεσόγειο», προσθέτει η Αναστασία Μήλιου, υδροβιολόγος – επικεφαλής Ερευνας και Δράσεων Προστασίας, της περιβαλλοντικής οργάνωσης «Αρχιπέλαγος», πρέσβειρα της Ελλάδας στην Ε.Ε. για την προώθηση της αειφόρου θαλάσσιας πολιτικής. «Στην αμέσως βαθύτερη θαλάσσια ζώνη συναντάμε τη λεγόμενη “τραγάνα”, προστατευόμενους υφάλους ροδοφυκών που απαιτούν έως και 11.000 χρόνια για το σχηματισμό τους. Στα παράκτια οικοσυστήματα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 550 είδη φυκών, 120 είδη σφουγγαριών και χιλιάδες είδη ασπόνδυλων οργανισμών και ψαριών, που θα απαιτούσαν πολλές σελίδες για να τα περιγράψουμε. Οι ανοιχτές θάλασσες στηρίζουν από τους σημαντικότερους στη Μεσόγειο, πληθυσμούς θαλάσσιων θηλαστικών, με 4 είδη δελφινιών, 2 είδη φαλαινών και τον μεγαλύτερο εναπομείναντα στον κόσμο πληθυσμό Μεσογειακής φώκιας, ένα είδος που απειλείται με άμεση εξαφάνιση».
Τα παραπάνω συνθέτουν τη «μαγική εικόνα» του Αιγαίου, αλλά συνεχίζουν να υπάρχουν μόνο από… τύχη, δεδομένου ότι δεν έχει εφαρμοστεί κανένα μέτρο για την ουσιαστική διαχείριση ή προστασία τους. Σε μια εποχή όπου όλες οι χώρες, ακόμα και οι λεγόμενες αναπτυσσόμενες, προσπαθούν να αναδειχθούν μέσα από την αειφόρο ανάπτυξη και την προβολή του φυσικού τους πλούτου, η Ελλάδα όχι μόνο αγνοεί, αλλά και απειλεί με δραματική υποβάθμιση τα οικοσυστήματά της.
Δώδεκα είδη από τα χιλιάδες που συναντώνται σε αυτό τον άγνωστο θαλάσσιο κόσμο του Αιγαίου, φωτογράφισαν οι επιστήμονες του Αρχιπελάγους:
ΥΔΡΟΕΙΔΕΣ
ΥΔΡΟΕΙΔΕΣ Eudendrium sp.
Κοιτάζοντας την αποικία υδροειδών του γένους Eudendrium από μακριά, μπορεί εύκολα να την μπερδέψουμε με φύκος. Παρατηρώντας την όμως από κοντινή απόσταση, διακρίνουμε τους μικροσκοπικούς πολύποδες και τις κεραίες τους.
ΜΕΔΟΥΣΑ Pelagia noctiluca
Η Pelagia noctiluca είναι μια σχετικά μεγάλη μέδουσα, που συναντάμε σε παράκτιες περιοχές, αλλά και στο ανοιχτό πέλαγος. Το επιστημονικό της όνομα σημαίνει «πελαγικό νυχτερινό φως» και το οφείλει στον εντυπωσιακό βιοφωσφορισμό της κατά τη διάρκεια της νύχτας.
ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΧΕΛΩΝΑ
ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΧΕΛΩΝΑ Caretta caretta
Οι θαλάσσιες χελώνες του είδους caretta caretta τρέφονται με διάφορα ζωικά είδη, κυρίως μέδουσες, αχινούς και οστρακοειδή. Σε αναζήτηση της τροφής τους κάνουν συχνές καταδύσεις, που ξεπερνούν τα 100 μέτρα σε βάθος. Ομως πρέπει να αναδύονται συχνά στην επιφάνεια επειδή αναπνέουν μόνο ατμοσφαιρικό αέρα.
ΚΟΡΑΛΛΙ
ΚΟΡΑΛΛΙ Pteroeides spinosum
Στο Αιγαίο συναντάμε και μαλακά και σκληρά κοράλλια. Το Pteroeides spinosum είναι ένα σπάνιο είδος μαλακού κοραλλιού που ζει σε βάθη 35 έως 250 μέτρων.
ΜΠΟΥΡΟΥ Charonia tritonis
Η μπουρού (Charonia tritonis) φτάνει τα 40 cm σε μήκος και τρέφεται με αχιβάδες και αστερίες. Είναι ένα προστατευόμενο είδος κοχυλιού, αλλά δυστυχώς σε πολλές περιοχές των ελληνικών θαλασσών αλιεύεται παράνομα από ερασιτέχνες αλιείς.
ΔΑΚΤΥΛΙΟΣΚΩΛΗΚΑΣ Protula sp
Οι δακτυλιοσκώληκες του γένους Protula είναι από τους κοινούς ασπόνδυλους οργανισμούς που συναντάμε στις ελληνικές θάλασσες. Ζουν στα επιφανειακά νερά μέχρι και σε περιοχές που φτάνουν τα 100 μέτρα σε βάθος. Είναι εδραίοι οργανισμοί, που ζουν μέσα στον ασβεστολιθικό σωλήνα, από τον οποίο βγαίνουν έξω μόνο τα βράγχιά τους, τα οποία και φιλτράρουν με την κίνησή τους το θαλασσινό νερό, συλλέγοντας έτσι την τροφή τους που αποτελείται από πλαγκτονικούς οργανισμούς και την οργανική ύλη.
ΙΠΠΟΚΑΜΠΟΣ Hippocampus ramulosus
Ο ιππόκαμπος συναντάται συνήθως στα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, και πιο σπάνια να κολυμπάει στα μεσόνερα. Απειλούνται από την ερασιτεχνική αλιεία, καθώς και από την υποβάθμιση των οικοτόπων τους, των θαλάσσιων λιβαδιών.
ΠΑΓΟΥΡΑΣ Pagurus sp. & ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΑΝΕΜΩΝΕΣ Calliactis parasitica
Ο πάγουρας (Pagurus sp.) και η θαλάσσια ανεμώνη (Calliactis parasitica) έχουν συμβιωτική σχέση, και ζουν αποκλειστικά σε άδεια κοχύλια γαστερόποδων. Οι ανεμώνες παρέχουν προστασία στον πάγουρα, ενώ καθώς ο πάγουρας μετακινεί την ανεμώνη, αυτή συγκεντρώνει τροφή από διάφορες περιοχές.
ΣΠΕΙΡΟΓΡΑΦΟΣ Spirographis spallanzanii
Ο σπειρογράφος (Spirographis spallanzani) ζει μέσα σε έναν μεμβρανώδη σωλήνα από τον οποίο εκτείνεται ο θύσανος, ο οποίος συλλέγει και την τροφή του. Οταν διαισθανθεί κίνδυνο, μαζεύει γρήγορα τον θύσανο μέσα στο σωλήνα.
ΚΟΙΝΟ ΧΤΑΠΟΔΙ Octopus vulgaris
Το κοινό χταπόδι (Octopus vulgaris) ζει σε βραχώδεις οικοτόπους, από τα ρηχά νερά έως και σε βάθη 100 μέτρων. Τα χταπόδια όπως και όλα τα κεφαλόποδα, θεωρούνται από τα πιο εξελιγμένα ασπόνδυλα ζώα, με τον εγκέφαλό τους να έχει πολλά όμοια χαρακτηριστικά με τον εγκέφαλο των σπονδυλόζοων. Μπορούν να αλλάζουν γρήγορα το χρώμα τους, έτσι ώστε να μην εντοπίζονται εύκολα από τους θηρευτές τους. Η υπεραλίευση έχει μειώσει σημαντικά τον αριθμό τους στις ελληνικές θάλασσες.
ΑΣΤΕΡΙΑΣ Luidia ciliaris
Ο αστερίας Luidia ciliaris, είναι ένα είδος σπάνιο στη Μεσόγειο. Συναντάται σε αμμώδεις οικοτόπους από ρηχά παράκτια νερά έως και σε βάθη 400 μ.
ΖΩΝΟΔΕΛΦΙΝΑ Stenella coeruleoalba
Τα ζωνοδέλφινα (Stenella coeruleoalba) αποτελούν το πιο κοινό είδος δελφινιού που συναντάμε στις ελληνικές θάλασσες. Ζουν στο ανοιχτό πέλαγος, σε μεγάλες ομάδες που συχνά ξεπερνούν τα 100 δελφίνια. Σε αναζήτηση της τροφής τους πραγματοποιούν συχνές καταδύσεις που μπορούν να ξεπεράσουν τα 10 λεπτά σε διάρκεια και τα 200 μέτρα σε βάθος.
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 23/07/2007
