Στράτος Τσουκάρης: Το έργο της πρωτογενούς πρόληψης με ενήλικα άτομα- Η συμβολή του Κέντρου Πρόληψης Χίου

Το έργο της πρωτογενούς πρόληψης με ενήλικα άτομα.
Η συμβολή του Κέντρου Πρόληψης Χίου.

    Είναι γνωστό και κοινώς αποδεκτό ότι ένας από τους πρωταρχικούς στόχους της Πρωτογενούς Πρόληψης είναι η διαμόρφωση μιας υγιούς και ισχυρής προσωπικότητας στα αναπτυσσόμενα άτομα, δηλαδή η καλλιέργεια στόχων, οραμάτων, αμυνών και ατομικών και κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά και εφήβους. Με αυτά τα εφόδια, θα μπορούν να αναπτύξουν αντιστάσεις στις επιρροές και να αποφύγουν να υιοθετήσουν συμπεριφορές που θα είναι επιβλαβείς για την ψυχική και σωματική τους υγεία, όπως η χρήση ουσιών.
    Είναι πιθανό να μην είναι εξίσου γνωστό και το έργο της πρόληψης της χρήσης ουσιών με τον ενήλικο πληθυσμό. Η πρόληψη εστιάζει και σε ομάδες ενηλίκων με διπλούς στόχους: αφενός, καλλιεργεί συνεργασία με ενήλικες (π.χ. γονείς, εκπαιδευτικούς, στελέχη στρατού, κ.ά.) που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν στις δραστηριότητες πρόληψης, για να ευαισθητοποιηθούν και να βοηθήσουν νεότερα άτομα. Με αυτόν τον τρόπο επωφελούνται οι συμμετέχοντες και το εκάστοτε Κέντρο Πρόληψης δημιουργεί δίκτυα συνεργασίας με την τοπική κοινωνία.
    Αφετέρου, η πρωτογενής πρόληψη επιδιώκει να αναπτύσσει διαύλους επικοινωνίας και με ενήλικα άτομα που δεν έχουν πρόβλημα εξάρτησης από κάποια ουσία, αλλά για τα οποία επικρατούν καταστάσεις που θα μπορούσαν να υποθάλψουν τη χρήση. Μολονότι ένα μεγάλο ποσοστό των ατόμων που οδηγούνται σε εξαρτητικές συμπεριφορές έχει την πρώτη επαφή με κάποια ουσία κατά την εφηβεία (άνω του 50% για νόμιμες και περίπου 10% για τις παράνομεςi, ii), αρκετά άτομα αναπτύσσουν εξάρτηση μετά το 18ο έτος ηλικίας.
    Οι παράγοντες που αυξάνουν την επικινδυνότητα ποικίλλουν και μεταξύ των ενηλίκων: για τους νεότερους παίζουν ρόλο τα χαρακτηριστικά της μετεφηβικής ηλικίας (π.χ. αμφιβολία, παρορμητικότητα, ευαλωτότητα στις επιρροές, κ.ά.iii), όταν εμποδίζουν την προσαρμογή τους στις απαιτήσεις της ζωής του ενηλίκου. Για τους πιο ώριμους, οι διάφοροι οικογενειακοί, οικονομικοί και εργασιακοί παράγοντες μπορούν να συντελέσουν στη δημιουργία ψυχολογικής πίεσης και αβεβαιότητας, καθιστώντας τους πιο ευάλωτουςiv.
    Το Κέντρο Πρόληψης Χίου, με πολυετή πείρα και παρουσία στο νησί μας, επιδεικνύει ευαισθησία στα μηνύματα από τη σύγχρονη ζωή της τοπικής κοινωνίας και έχει αφουγκραστεί την ανάγκη των νέων και ενηλίκων για ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και στήριξη. Από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, διοργανώνονται ομιλίες, σεμινάρια και ομάδες στις οποίες συμμετέχουν ενήλικες που ευαισθητοποιούνται και ενημερώνονται για τις εξαρτήσεις και τη φιλοσοφία της πρόληψης.
    Όσοι λαμβάνουν μέρος σε αυτές επιθυμούν να επωμιστούν το ρόλο του ενήλικα υποστηρικτή για τους νέους, τους εφήβους ή τα παιδιά των οποίων έχουν την ευθύνη (ως γονείς, διδάσκοντες κ.ο.κ). Διαμέσου αυτών των δράσεων και με την ενεργό συμμετοχή τους έχουν τη δυνατότητα να επεξεργαστούν και δικούς τους προβληματισμούς? ωφελούνται και οι ίδιοι καλλιεργώντας την επικοινωνία, την κατανόηση των αναγκών των εαυτών τους και των άλλων και μαθαίνοντας να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους. Με αυτούς τους τρόπους, θέτουν τα θεμέλια για καλύτερες σχέσεις με άλλους ενήλικες και με τα παιδιά και τους εφήβους.
    Παράλληλα, καθώς ο ρόλος του υποστηρικτή έρχεται να προστεθεί στους άλλους πολλαπλούς ρόλους που έχουν επωμιστεί (ως εργαζόμενοι, γονείς, ενεργοί πολίτες, κ.τ.λ.), είναι απαραίτητη η στήριξη των ίδιων, ώστε να μπορούν να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις αυτών των ρόλων.
    Για να ανταποκριθεί σε αυτές τις ανάγκες, το Κέντρο Πρόληψης έχει πραγματοποιήσει κατά τη διάρκεια των 9 χρόνων του στο νομό μας αρκετές ομάδες, με στόχο την ευαισθητοποίηση, με στρατιωτικούς (αξιωματικούς και επαγγελματίες οπλίτες, προσωπικό υγειονομικού), ομιλίες, ομάδες και σεμινάρια με γονείς, εκπαιδευτικούς και άλλους επαγγελματίες (δημοσιογράφους, σωφρονιστικούς υπαλλήλους κ.ά.) και ομάδες εθελοντών με σημαντική αρωγή και συμμετοχή σε δράσεις και εκδηλώσεις του Κέντρου.
    Επίσης, έχουν υλοποιηθεί δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σε σπουδαστές της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού και στις σχολές του Ο.Α.Ε.Δ., ενώ παραμένει στόχος μας η προσέγγιση των φοιτητών στα τμήματα του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Το νεαρό της ηλικίας και η ανάγκη για προσαρμογή στη ζωή του ενήλικα και, για ορισμένους, σε ένα άγνωστο τόπο είναι χαρακτηριστικά των ομάδων αυτών για τα οποία θα ήταν ωφέλιμη μια δράση πρόληψης.
    Το Κέντρο Πρόληψης Χίου επιδιώκει να διευρύνει την επαφή του με την τοπική κοινότητα και είναι συνεχώς σε εγρήγορση για να φέρει σε πέρας τους στόχους της πρωτογενούς πρόληψης.
i Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία- Ε.Κ.ΤΕ.Π.Ν. (2005). Ετήσια Έκθεση για την κατάσταση των ναρκωτικών και των οινοπνευματωδών στην Ελλάδα. Αθήνα: Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής- Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.
ii Φωτίου, Α. (2004). Διαχρονικές τάσεις στην επικράτηση νόμιμων και παράνομων ουσιών από τους Έλληνες μαθητές της Β’ και Γ’ Λυκείου: στοιχεία από πρόσφατες επιδημιολογικές έρευνες. Εισήγηση στην Ημερίδα του Κέντρου Πρόληψης Χίου «6 Χρόνια Κέντρο Πρόληψης Χίου. Εξάρτηση από Ναρκωτικά & Αντιμετώπιση», 24-4-2004.
iii Κουρκούτας, Η. Ε. (2001). Η Ψυχολογία του Εφήβου. Θεωρητικά ζητήματα και κλινικές περιπτώσεις. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
iv Brennan P.L., & Moos, R.H. (1997). Life Stressors, Social Resources and Late-Life Problem Drinking. In G.A. Marlatt, & G.R. VandenBos (Eds.) Addictive Behaviors. Readings on Etiology, Prevention and Treatment (pp. 805-828). Washington: APA.