Καλημέρα από Στοκχόλμη: μια συζήτηση με το Γ. Χονδροκούκη για τις κοινωνικές παροχές, την οικογένεια και τη ζωή στη Σουηδία

Γιάννης Χονδροκούκης
μια συζήτηση για τις κοινωνικές παροχές, την οικογένεια και τη ζωή στη Σουηδία

Οι κοινωνικές υπηρεσίες ο ακρογωνιαίος λίθος για το «σουηδικό μοντέλο»

Ο Γιάννης ζει στη Σουηδία εδώ και 15 χρόνια, μετά την επιλογή του με τη γυναίκα του που είναι Σουηδέζα να φτιάξουν στη χώρα της οικογένεια, ενώ έχουν δυο κόρες.

Του ζητήσαμε να μας πει πως ο ίδιος βιώνει το «σουηδικό μοντέλο» κοινωνικών παροχών, αφού δουλεύει σε ένα κέντρο κοινωνικής μέριμνας αστέγων, αλκοολικών, ανέργων κλπ… και όχι μόνο!

Χρειάστηκε να περάσουμε το γραφειοκρατικό μέρος και να πούμε για ποιο λόγο θέλαμε να ζήσουμε μαζί στη Σουηδία.

Φαίνεται πως η ηλικία μου, η κατάσταση που βρισκόμουν, το μη σίγουρο και ανασφαλές μέλλον που θα είχαμε  και οι δυο μας στη χαοτική και ανοργάνωτη Αθήνα, ήταν οι λόγοι που συντέλεσαν στην απόφαση να αφήσω την Ελλάδα.

Ίσως να υπήρχε ακόμα ένας ακόμα λόγος που ασυνείδητα τότε έπαιξε ρόλο. Η κρυφή κοινή επιθυμία μας για τη δημιουργία γάμου και οικογένειας που προϋποθέτει ασφάλεια και οργάνωση.
Σήμερα έχουμε δυο κούκλες με τη Μαρία! Τις κόρες μας, που είναι 12 (Πετρίνα) και 10 (Νέλη) χρόνων, ζούμε και εργαζόμαστε στη Στοκχόλμη.

Ήταν εύκολο να βρεις δουλειά;
          Η περίοδος που ήρθα στη Σουηδία θεωρείται η αρχή του τέλους της καλής περιόδου του κράτους πρόνοιας και ευημερίας. Προς το τέλος της δεκαετίας του ’80 οι κοινωνικές παροχές άρχισαν να ελαττώνονται και η ανεργία να αυξάνεται. Η ανεργία φυσικά μεταξύ των μεταναστών ήταν μεγαλύτερη.

Ξεκίνησα την αναζήτηση δουλειάς, ρωτώντας από εδώ και από εκεί σε διάφορα ελληνικά εστιατόρια και σε μικρές ελληνικές εταιρείες καθαρισμών κτηρίων.

Μετά από ένα διάστημα 2 χρόνων περίπου, και λόγω του ότι ήμουν παντρεμένος με Σουηδέζα, με πήρε η πεθερά μου στη δουλειά της που ήταν διευθύντρια να δουλέψω σα συντηρητής του κτηρίου μιας και πιάνουν τα χέρια μου σε τεχνικές δουλειές.

Το ότι σπούδασα εδώ κοινωνική εργασία οφείλεται κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι δούλευα σε ένα κοινωνικό ίδρυμα. Έμαθα ότι ο τομέας έχει έλλειψη από αντρικό προσωπικό. Οι σπουδές κράτησαν 1½ χρόνια. Δυο εξάμηνα κοινωνική εργασία και ένα παιδαγωγική ήταν αρκετά για να μπορώ να δουλεύω σαν έκτακτος σε κάποια ιδρύματα για την απόκτηση εμπειρίας και κατόπιν σαν μόνιμος στο δημόσιο τομέα.

Μεταξύ των πολλών αρμοδιοτήτων τους, είναι το στήριγμα και η βοήθεια σε κακοποιημένα ή αβοήθητα παιδιά και στις οικογένειές τους, περίθαλψη και θεραπεία για άτομα με προβλήματα αλκοολισμού και ναρκωτικών, καθημερινή φροντίδα και περίθαλψη για ηλικιωμένους, στήριξη και εξυπηρέτηση ατόμων με διάφορα προβλήματα αναπηρίας καθώς και οικονομική βοήθεια σε ανθρώπους με προβλήματα συντήρησης. Στην ευθύνη των κοινωνικών αρχών ανήκει επίσης και η υποδοχή των προσφύγων.

Εγώ δουλεύω σε ένα ίδρυμα που ασχολείται με προγράμματα απεξάρτησης και επανένταξης ατόμων με προβλήματα ναρκωτικών και αλκοόλ, αλλά και άλλων μορφών κατάχρησης που έχουν σαν αποτέλεσμα τα άτομα αυτά να μην έχουν και να μην μπορούν να συντηρήσουν ένα δικό τους σπίτι.

Στις περισσότερες των περιπτώσεων τα προβλήματα αυτά συνυπάρχουν μαζί με διάφορα άλλα ψυχολογικά προβλήματα. Γι’ αυτό και τα περισσότερα από αυτά τα άτομα ανήκουν σ’ αυτό που εδώ στη Σουηδία ονομάζεται «διπλή διάγνωση».

Ειδικά στο χώρο δουλειάς μου, ο μέσος όρος ηλικίας των ατόμων που ζουν στο ίδρυμα είναι αρκετά υψηλός για αυτό και οι στόχοι επίλυσης των προβλημάτων δεν είναι μακροπρόθεσμοι.

Σκοπός είναι η μείωση της χρήσης ουσιών- αλκοόλ και ύψιστος σκοπός η απεξάρτηση που ίσως έτσι τους δώσει το εισιτήριο για κάποια εργασία. Τέτοιες περιπτώσεις όμως δεν αγγίζουν ούτε καν τα όρια του σπάνιου, γιατί είναι σχεδόν ουτοπικές.

Το κοινωνικό επίδομα ή η πρόωρη σύνταξη είναι το μηνιαίο εισόδημα για αυτά τα άτομα.

Το μεγάλο όμως δίλλημα της κοινωνικής πρόνοιας, που είναι γνωστό και που έχω συναντήσει και προσωπικά στη δουλειά μου, είναι όχι τόσο το πρόβλημα της απεξάρτησης αυτών των ατόμων από τις διάφορες καταχρήσεις όσο από την απεξάρτησή τους από της ίδια την κοινωνική πρόνοια, που τους έχει σταθεί και συντηρήσει μερικές φορές από τα παιδικά χρόνια!

Είναι η μόνη τους ασφάλεια, η μεγάλη τους ανάγκη γι’ αυτό και οι περισσότεροι από αυτούς μισούν τις κοινωνικές υπηρεσίες!

Οι περικοπές στον κοινωνικό τομέα τα τελευταία χρόνια θα αποφέρουν αποτελέσματα που θα δημιουργήσουν καινούργια προβλήματα, αλλά ίσως όχι μόνο προβλήματα…

                 Θα μπορούσε ένα τέτοιο σύστημα να υπάρξει στην Ελλάδα;

Νομίζω πως ναι. Γιατί όχι; το ερώτημα είναι αν είμαστε έτοιμοι γι’ αυτό.

Εδώ πάντως την τελευταία 15ετία έχει αρχίσει να χάνεται σιγά- σιγά. Το άτομο δεν είναι έτοιμο ακόμη. Χρειάζεται μεγάλη προεργασία και σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο. Ο άνθρωπος γίνεται όλο και πιο εγωιστής,

Αυτό το σύστημα δεν μπορεί να θρέψει άτομα που δεν σκέφτονται και το καλό του διπλανού τους. Αν λοιπόν δεν ξέρεις ή δεν ενδιαφέρεσαι να μάθεις ποιος είναι ο διπλανός σου, δεν σε ενδιαφέρει το καλό του αλλά μόνο το δικό σου καλό.

 Αυτό το σύστημα είναι προορισμένο γι’ αυτούς που το χρειάζονται ή που κάποια στιγμή της ζωής τους θα το χρειαστούν. Αυτοί όμως που δεν το έχουν ανάγκη γιατί το εκμεταλλεύονται;

         Ποια η στάση της οικογένειας;

Η μετάβαση από την παραδοσιακή στη μεταμοντέρνα κοινωνία εδώ στη Σουηδία έχει επιφέρει αλλαγές στη δομή της οικογένειας, στη συζυγική ζωή και σε άλλους κοινωνικούς θεσμούς. Στη σημερινή κοινωνία η ζωή είναι πιο πολύπλοκη και σύνθετη από ποτέ άλλοτε.

Σήμερα η οικογένεια και η συζυγική ζωή είναι διαφορετικές από πριν.

Η ιδιωτική ζωή χαρακτηρίζεται περισσότερο από σχηματισμό ζευγαριού και διάλυση παρά γάμο, οικογένεια, και συζυγική ζωή. Οι γονείς σήμερα δεν ξέρουν αν θα μείνουν για να συντροφέψουν ο ένας τον άλλο στο υπόλοιπο της ζωής τους γι’ αυτό και αισθάνονται ανασφάλεια κατά την διάρκεια της ζωής τους μαζί.

Το να είσαι γονέας είναι πολύ πιο κουραστικό παρά ποτέ μια και τα παιδιά απαιτούν πολύ περισσότερα σε εμπειρίες, βιώματα και υλικά αγαθά εξόν των καθημερινών αναγκών όπως η στέγη το φαγητό και τα ρούχα. Εδώ, ακόμη και σε ανήλικα παιδιά έχουν παραχωρηθεί ατομικά δικαιώματα που μειώνουν την επιρροή της οικογένειας πάνω στα παιδιά τους και επηρεάζουν την διαπαιδαγώγηση τους απ’ αυτήν.

Στην παραδοσιακή οικογένεια το ζευγάρι ήταν μόνο ένα μέρος από αυτό που αποτελούσε το θεσμό της οικογένειας. Οι σχέσεις προς τα παιδιά και τους άλλους συγγενείς ήταν το ίδιο σπουδαίες η και σπουδαιότερες. Στην μοντέρνα σουηδική κοινωνία η φυσική απόσταση προς τους συγγενείς έχει αυξηθεί, σημάδι ότι οι συγγενικές σχέσεις έχουν χάσει αρκετά από το νόημα τους με κίνδυνο την διάλυσή τους.

        Έχουν ελαττώματα οι Σουηδοί;

Θα πω μόνο αυτό, σε μια χώρα που δεν έχει συμμετάσχει σε πόλεμο σχεδόν 200 χρόνια, που δεν προσβάλλεται καθόλου από φυσικές καταστροφές, που είναι κράτος πρόνοιας και ευημερίας θα έπρεπε να κυριαρχεί η θετική σκέψη.

Παρόλα αυτά δεν συμβαίνει αυτό γιατί η Σουηδία είναι η χώρα που επενδύει περισσότερο σε μέρα ασφάλειας από οποιαδήποτε άλλη.

Αυτό κάνει τους ανθρώπους πνευματικά κλειδωμένους να κυκλοφορούν με μια αόρατη πανοπλία και να είναι φοβισμένοι.

Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο μη κοινωνικού ατόμου.

         Τι σου λείπει περισσότερο;

Το ΦΩΣ κι η «Ζεστασιά»…