ΕΘΝΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ
ΑΫΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΑΫΛΗΣ ΠΟΛΙTIΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ (ΑΠΚ)

Ι. Σύντομη παρουσίαση του στοιχείου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΑΠΚ)
Όνομα: Η τεχνογνωσία της παραδοσιακής μαστιχοκαλλιέργειας στη Χίο

Πεδίο ΑΠΚ:
προφορικές παραδόσεις και εκφράσεις :
Στα διάφορα στάδια της διαδικασίας της μεταβίβασης από γενιά σε γενιά της μαστιχοκαλλιέργειας χρησιμοποιείται τοπική ορολογία, στην οποία επιβιώνει η ιδιαίτερη μουσική εκφορά της γλώσσας και καταγράφονται τοπικές ιδιωματικές εκφράσεις. Παράλληλα, καθ’ όλη τη διαδικασία της μαστιχοκαλλιέργειας αλλά πιο έντονα στη φάση της διαλογής, όπου οι γυναίκες και οι ηλικιωμένοι έχουν ενεργό ρόλο, προφορικές λαϊκές διηγήσεις και τραγούδια, όχι απαραιτήτως σχετιζόμενα με τη μαστίχα, αλλά χαρακτηριστικά της παράδοσης της Χίου, συνεχίζουν να ακούγονται, μαζί με πιο πρόσφατες ιστορίες και ανέκδοτα.
γνώσεις και πρακτικές που αφορούν τη φύση και το σύμπαν
Η μαστιχοκαλλιέργεια είναι μια από τις παραδοσιακές καλλιέργειες που εξακολουθεί να μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά και συνομιλεί με την ιδιαίτερη φύση του νότιου τμήματος της Χίου. Η σχέση του καλλιεργητή με το μαστιχοφόρο θάμνο είναι εντελώς προσωπική, βιωμένη και σωματική. Είναι χαρακτηριστική η χρήση όρων δανεισμένων από την ανατομία του ανθρώπινου σώματος, όπως «φλέβα», «δάκρυ», « [o θάμνος] δακρύζει», «πληγώνω», ενώ οι ίδιοι οι μαστιχοκαλλιεργητές υποστηρίζουν ότι «το μαστίχι εκπαιδεύεται», αποτυπώνοντας έτσι τη βαθιά γνώση της ιδιαιτερότητας κάθε δέντρου.
τεχνογνωσία που συνδέεται με την παραδοσιακή χειροτεχνία :
Η κατασκευή και η συντήρηση των εργαλείων (διαφόρων ειδών κεντηστήρια, μαχαιράκια, τσουγκράνες) και των ειδικών σκευών (κόσκινα με σίτες διαφόρων διατομών) που χρησιμοποιούνται στα διάφορα στάδια της μαστιχοκαλλιέργειας ήταν και εξακολουθούν να είναι έργα ντόπιων σιδηρουργών και τεχνιτών άλλων ειδικοτήτων, ενώ συχνά απαντούν και ιδιοκατασκευές (κουβάδες πλύσης της μαστίχας).

Τόπος (διοικητική περιφέρεια, νομός, δήμος) : Mαστιχοχώρια Νότιας Χίου

Λέξεις – κλειδιά: μαστίχα, μαστιχοκαλλιέργεια, μαστίχι

ΙΙ. Ταυτότητα του φορέα του στοιχείου ΑΠΚ
1.Πρόσωπο, ομάδα, οργανισμός
Όνομα: Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου
Ταυτότητα:
Συνεταιρισμός

Έδρα/τόπος:
Διεύθυνση: Κ. Μονομάχου 1 ΤΚ:82100 – Xίος
Τηλ. 22710.21001-3 / 211.26.86.966 FAX 22710.26700
e-mail:elma@gummastic.gr url/ site web: www.gummastic.gr
Όνομα υπευθύνου/ων: Ευθύμιος Μονίαρος
Ιδιότητα: Πρόεδρος Δ.Σ. Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου
Διεύθυνση: Κ. Μονομάχου 1 ΤΚ : 82100 – Χίος
Τηλ. 22710.21001-3 / 211.26.86.966 FAX 22710.26700
e-mail: iparthenidou@gummastic.gr

Ειδικές πληροφορίες για το στοιχείο:
Αρμόδιο/α πρόσωπο/α
Όνομα: Ελένη Μπενέκη
Ιδιότητα: Ιστορικός που διενήργησε συνεντεύξεις στη Χίο στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος του ΠΙΟΠ – Προϊσταμένη Υπηρεσίας Έρευνας και Προβολής του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς
Διεύθυνση: Αγ Γέροντα 6 – ΤΚ: 10558 – Αθήνα
Τηλ. 210.3256932 / 210.3256940 / 210.3256944 FAX…………………………….
e-mail: benekie@piraeusbank.gr
Όνομα πληροφορητών1:
Βαρβάκης Σταύρος – Βουνό
Βασιλικός Παντελής – Νεοχώρι
Χριστίνα Γαβρίλη – Βουνό
Ιωάννα Γαβρίλη – Βουνό
Γανιάρης Παύλος – Καλλιμασιά
Γκλαβά Ιωάννα – Βουνό
Ζερβούδης Νικόλαος – Πατρικά
Καρασούλης Νικόλαος – Νεοχώρι
Κουκούρης Χρήστος – Βουνό
Μονιούδης Κωνσταντίνος – Κοινή
Περίκος Γιώργος – Καλλιμασιά
Φραγκούλης Ευάγγελος – Καλαμωτή

Η ηλικία τους κυμαίνεται μεταξύ 55-80 ετών και είναι μαστιχοκαλλιεργητές και παραγωγοί, μέλη πρωτοβάθμιων σωματείων μαστιχοπαραγωγών των χωριών τους

1.Γεωγραφικός εντοπισμός του στοιχείου της ΑΠΚ
Η μαστίχα καλλιεργείται και παράγεται παραδοσιακά στο νότιο τμήμα του νησιού της Χίου, και ειδικότερα στα 24 μαστιχοχώρια (Άγιος Γεώργιος, Αρμόλια, Βαβύλοι, Βέσσα, Βουνό, Ελάτα, Έξω Διδύμα, Θολοποτάμι, Θυμιανά, Καλαμωτή, Kαλλιμασιά, Καταρράκτης, Kοινί, Λιθί, Μέσα Διδύμα, Μεστά, Μυρμήγκι, Νένητα, Νεοχώρι, Ολύμποι, Παγίδα, Πατρικά, Πυργί, Φλάτσια).
Σε αυτά τα χωριά 1.800 περίπου μαστιχοπαραγωγοί καλλιεργούν συνολικά περί τα 1.350.000 μαστιχόδενδρα και η ετήσια παραγωγή της νήσου, σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας τριετίας (2010-2012), ανέρχεται σε 150 τόνους μαστίχας. Από τον αναφερόμενο αριθμό των μαστιχόδενδρων, σε ετήσια βάση υπόκεινται στη συνήθη καλλιεργητική τεχνική («κέντημα») περίπου 1.100.000 σχίνοι, ενώ τα υπόλοιπα παραμένουν «ακέντητα» εν είδει «αγρανάπαυσης» και καλλιεργούνται τον επόμενο χρόνο. Σημειώνεται ότι ο συνολικός αριθμός των σχίνων της νήσου, αν ληφθούν υπόψη και οι ακαλλιέργητοι που βρίσκονται κυρίως σε ημιορεινές περιοχές, είναι πολύ μεγαλύτερος.