Καλημέρα από Στοκχόλμη…, Γνωριμία με το Μιχάλη Παπαμαύρο

 
    Η Σουηδία για χρόνια πριν αλλά και κατά την περίοδο της δικτατορίας αποτέλεσε καταφύγιο για εκατοντάδες πολίτες που λόγω ιδεολογίας είχαν βρεθεί μετά την ήτα του Δημοκρατικού Στρατού εκτός Ελλάδας είτε στη συνέχεια λόγω φρονημάτων η ζωή στην πατρίδα ήταν αδύνατη.
    Ένας εξ’ αυτών είναι και ο Αντώνης Πέτρουλας, αγωνιστής από την περιοχή της Μάνης, που με χαρά συζητάμε και ανασκαλεύουμε μνήμες από εκείνες τις δύσκολες περιόδους. Μια ζωή γεμάτη «παράσημα» σε φυλακές ο κυρ Αντώνης, πάνω στην αναφορά για τους τόπους εξορίας η κουβέντα μας σκάλωσε σε ένα όνομα.
    Σε αυτό του Μιχάλη Παπαμαύρου. Του ιδεολόγου κομμουνιστή παιδαγωγού από τη Βολισσό. Είχαν κάνει στην ίδια σκηνή με το Δάσκαλο και δεν του έκανε εντύπωση που ακόμα κυνηγιέται (με τη γνωστή άρνηση της αρμόδιας επιτροπής του υπουργείου Παιδείας να δώσει το όνομά του στο σχολείο που πρωτοέμαθε γράμματα. Στο διδακτήριο της Βολισσού του Δήμου Αμανής στη ΒΔ Χίο).
   
    Μάθημα στη Φυλακή
    «Για τον Παπαμαύρο πρωοτέμαθα όταν πρωτοπιάστηκα και ήμουν στο Γύθειο στη Φυλακή εκεί στα 1946. Έμαθα ότι στην Αίγινα είχε ανοίξει σχολή που έβγαζε δασκάλους. Μέσα στη φυλακή! Όλα τα παιδιά που είχαν τελειώσει το γυμνάσιο τα είχε μαζέψει και τους έκανε μαθήματα παιδαγωγικής.
    Ο Παπαμαύρος ήταν εξέχων παιδαγωγός της Εθνικής Αντίστασης, μαζί με το Γληνό και άλλους, και είχε σταλεί σαν βουλευτής της Κυβέρνησης του Βουνού.
    Λίγα χρόνια αργότερα βρέθηκα εξορία στη Γυάρο. Στη 2ή ή 3η μεταγωγή μου. με ζητάνε στη σκηνή 36 όπου έμενε ένας πατριώτης μου ο  Ηλίας Αποστολίδης εξέχων στέλεχος του ΕΑΜ στη Μακεδονία και εκεί στην ίδια σκηνή ήταν και ο Παπαμαύρος.
    Τον πρόσεχαν ιδιαίτερα μέχρι και δικό του νοσοκόμο του είχαν βάλει οι συγκρατούμενοί του για να προστατεύσουν την εύθραυστη υγεία του», θυμάται ο κυρ Αντώνης.
    «Ήταν δημοκρατικός, βαθύτατα προοδευτικός. Ήταν αφοσιωμένος στην επιστήμη του, βαθύτατα άνθρωπος, και δεν του αρέσουν οι βρωμιές δεν θέλει να λερωθεί από αυτές. Βγήκε έξω στην κοινωνία και είχε φτάσει να φορά ένα χιλιομπαλωμένο κοστούμι, ενώ ερχόταν στην ΑΥΓΗ για να διαβάζει τις εφημερίδες και ειδικά ένα ιστορικό χρονογράφημα  τον «Τσακιζή», που ήταν σε συνέχειες.
    Και το έργο του είναι πολύ σημαντικό μας λέει ο κυρ Αντώνης που μας έδωσε το βιβλίο του «Δρα Μιχάλη Παπαμαύρου»- Σύστημα Νέας Παιδαγωγικής εκτυπωμένο στα 1961.
   
    στον Έλληνα εκπαιδευτικό
    Από αυτό το ξεχωριστό βιβλίο των 661 σελίδων και 8 σελίδων βιβλιογραφία, αφιερωμένο «στον Έλληνα εκπαιδευτικό» από τον ίδιο μεταφέρουμε μερικά αποσπάσματα:
    Από την αρχή ο μεγάλος Δάσκαλος δεν κρύβει τις ιδέες του και το στόχο του:
    «Η Παιδαγωγική, που αναπτύσσεται μέσα στο βιβλίο τούτο, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
    Είναι μια υλιστική Παιδαγωγική, στηριγμένη πάνω στη μαρξιστική- λενινιστική θεωρία του Διαλεκτικού Υλισμού. Μια Παιδαγωγική, που, αντίθετα προς τη μεταφυσική μέθοδο των Ιδεαλιστών παιδαγωγικών συστημάτων της αστικής κοινωνίας, εξετάζει το παιδαγωγικό πρόβλημα με καθαρά υλιστική Μέθοδο, δηλαδή, επιστημονικά.»…
    Και καταλήγει, πάντα σεμνός ο Μιχάλης Παπαμαύρος:
    «… Δεν ξέρω αν ήμουν ο κατάλληλος και ο ικανός για το έργο, που ανάλαβα. Μπορώ βέβαια να πω ως, το παιδαγωγικό πρόβλημα της Ελλάδας το δούλεψα επί χρόνια μες στο μυαλό μου. Δεν ξέρω όμως αν το ίδιο το μυαλό μου είναι απαλλαγμένο από την κακή επίδραση της σημερινής αστικής κοινωνίας μας. Μια επίδραση, που δεν μπορεί κανείς να αποφύγει. Όπως κι αν έχει το πράμα, έπρεπε να γίνει μια αρχή. Το δίνω λοιπόν στη δημοσιότητα και ελπίζω η Κριτική να μου κάμει τις δίκαιες παρατηρήσεις της και να με κάνει προσεχτικό στις τυχόν ελλείψεις του βιβλίου».
    Επειδή όμως αν μείνουμε μόνο σε αυτές τις σκέψεις- θέσεις  του Παπαμαύρου δεν θα γίνει ίσως κατανοητή η σπουδαιότητα του έργου και της κατάρτισής του, μεταφέρομε μερικά αποσπάσματα για την παιδαγωγική του μέθοδο.
   
    Το παιδί θέλει κίνηση
    «Ένα σημείο, στο οποίο πρέπει να επιμένουν οι δάσκαλοι είναι: Να δώσουν στους γονείς να καταλάβουν την υποχρέωση, που έχουν να φροντίζουν για την υγιεινή κατάσταση των παιδιών. Πρέπει να τους πείσουν πως το παιδί θέλει κίνηση. Πως όταν οι γονείς βλέπουν τα παιδιά τους, να τρέχουν, να πηδούν, να σκαρφαλώνουν, πως όλα αυτά δεν είναι σκανταλιές, παρά είναι μια φυσιολογική ανάγκη του παιδικού οργανισμού… οι γονείς πρέπει να καταλάβουν πως, πρέπει βέβαια τα παιδιά να κάνουν στο σπίτι τις σχολικές τους εργασίες, μα πρέπει να βγουν και στο ύπαιθρο για να παίξουν». (σελ. 427)
    Ιδιαίτερα πραγματικά επίκαιρο το μήνυμα του Μ. Παπαμαύρου, όπου σήμερα τα παιδιά ακόμα και τον ελεύθερο χρόνο τους τον περνούν καθηλωμένα μπροστά σε μια μικρή ή μεγάλη οθόνη κάποιας ηλεκτρονικής συσκευής.
   
    Ας δούμε όμως τι λέει και για την ιχνογραφία ο Παπαμαύρος
    «… η πρώτη δουλειά του μαθήματος της Ιχνογραφίας είναι, να ασκήσει το μαθητή στην ικανότητα της παρατήρησης. Να τον ασκήσει δηλαδή να βλέπει τα πράγματα με προσοχή. Γιατί το να παρατηρεί κανείς δεν είναι εύκολο πράμα…»
    ..πρώτα- πρώτα μαθαίνει ο μαθητής να χρησιμοποιεί το μολύβι ιχνογραφώντας… έπειτα μαθαίνει να χρωματίζει διάφορα σχήματα, που έτσι όχι μόνο μαθαίνει να ξεχωρίζει τα διάφορα χρώματα μα και να πετυχαίνει διάφορους συνδυασμούς χρωμάτων, πράγμα που έχει σημασία για την καλλιέργεια του καλαισθητικού του συναισθήματος. Μα και το συμπαθητικό συναίσθημα του μαθητή επηρεάζεται από το μάθημα της Ιχνογραφίας: Για να μπορέσει ο μαθητής μας να αποδώσει ιχνογραφικά μια σκηνή από το αναγνωστικό του π.χ. πρέπει να αποδώσει και την ψυχική διάθεση των προσώπων της σκηνής. Τη χαρά τους ή τη λύπη τους…».
   
    Κυνηγημένος για την παιδαγωγική του
    Αυτός ήταν ο Μιχάλης Παπαμαύρος, που από την ηλεκτρονική σελίδα της Βιεκπαιδεια διαβάζουμε για τα τελευταία του βήματα
Παρά τους διωγμούς και τις κακουχίες που έζησε, ο Μιχάλης Παπαμαύρος είχε την αντοχή να γράψει το βιβλίο «Σύστημα Νέας Παιδαγωγικής», που εκδόθηκε στην Αθήνα, το 1961. Για να ζήσει πουλούσε ο ίδιος το βιβλίο του σε εκπαιδευτικούς, επισκεπτόμενος σχολεία, οπότε και καταγγέλθηκε για παραβίαση της νομοθεσίας. Η Χωροφυλακή Αγρινίου και η εισαγγελική Αρχή ανέλαβαν το νόμιμο έργο της ανάκρισης με ανακριτή τον Χρήστο Σαρτζετάκη. Μαζί του ανακρίθηκαν και άλλοι διακεκριμένοι πολίτες όπως ο Χρ. Πούλος (δάσκαλος), Ιω. Καραβάνας (γιατρός) και άλλοι. Η ανάκριση βρήκε ένοχο το γέρο παιδαγωγό (70 χρονών τότε) για τα ακόλουθα αδικήματα:
   * Επιδίωξη «εφαρμογής ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν την δια βιαίων μέσων ανατροπήν του πολιτεύματος…
   * Παράνομη έκδοση και διανομή εντύπων.
   * Παράλειψη αναγραφής της διεύθυνσης του συγγραφέα, του τυπογράφου κλπ.
   Τελικά, κρίθηκε ένοχος για παράβαση του ν. 509/1947, του ν. 1092/1938 και.. προφυλακίστηκε στις «Επανορθωτικές» φυλακές Αγρινίου… Λίγους μήνες αργότερα το δικαστήριο τον αθώωσε. Τον επόμενο χρόνο ο παιδαγωγός πέθανε.
   
   pyliotis@freemail.gr
   
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ, 29/5/2007