Αρχική Απόψεις Aρθρα Επισημάνσεις και αναλύσεις σε θεολογικά ερωτήματα- σχολιασμός στο ζήτημα “Ο Λωτ και...

Επισημάνσεις και αναλύσεις σε θεολογικά ερωτήματα- σχολιασμός στο ζήτημα “Ο Λωτ και οι κόρες του”, του Γ. Παπαδόπουλου

62

Ομολογουμένως, το να επιχειρείς να ερμηνεύσεις το θεολογικό μεγαλείο και τα άρρητα βάθη της Αγίας Γραφής δεν είναι δυνατόν με την απλή ανθρώπινη λογική. Και ιδιαίτερα όποιος δεν έχει στοιχειώδεις θεολογικές γνώσεις μπορεί να πέσει σε σφάλματα (αιρέσεις: εκ του αιρώ, δηλαδή επιλέγω-διαλέγω κάτι ως σωστό, ενώ από μόνο του αυτό είναι λάθος) ή να έχει πρόδηλους προβληματισμούς που, όμως, εάν έχει αγαθή πρόθεση να πληροφορηθεί τα της πίστεώς μας δεν προβαίνει σε δημόσιους ΄΄σαρκαστικούς μύδρους΄΄ αλλά επισκέπτεται έναν έμπειρο θεολόγο ή πνευματικό και πληροφορείται τα δέοντα, λύνοντας τις όποιες απορίες του.

Ο Άγιος Αυγουστίνος, Επίσκοπος Ιππώνος (4ος αιώνας), πριν να πληροφορηθεί τα της πίστεως, είχε επιχειρήσει με την απλή ανθρώπινη λογική να κατανοήσει το μεγαλείο της <<Αγίας -ομοουσίου και αδιαιρέτου- Τριάδος>>, δηλαδή την ουσία του Θεού, όταν βρέθηκε μπροστά σε όραμα όπου εμφανίστηκε ένα παιδί (που κατ΄ ουσίαν ήταν άγγελος Κυρίου) στην ακροθαλασσιά και με ένα κουβαδάκι έβγαζε θαλασσινό νερό και το έριχνε στην άμμο. Όταν τον ρώτησε ο Αυγουστίνος τι ακριβώς κάνει, το παιδί (ο άγγελος) του απάντησε ότι, προσπαθεί να αδειάσει τη θάλασσα!!! Και ο Άγιος του επεσήμανε ότι, αυτό είναι αδύνατον να συμβεί! Τότε και ο άγγελος του αποκρίθηκε ότι, όπως είναι αδύνατον να αδειάσει κάποιος τη θάλασσα (μάλιστα με ένα κουβαδάκι) άλλο τόσο είναι αδύνατον ο ανθρώπινος νους να κατανοήσει πλήρως την ουσία του Θεού. Η κατανόηση των του Θεού γίνεται βάσει όσων μας έχει αναφέρει ο Χριστός (το δεύτερο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, το οποίο έλαβε ανθρώπινη μορφή για τη σωτηρία μας) και η Αγία Γραφή, κατ΄επέκταση δε οι Άγιοι Πατέρες μέσα από τις Αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων της Εκκλησίας μας. <<Θεόν ουδείς εώρακεν πώποτε. Ο μονογενής Υιός, ο ών εις τον κόλπον του Πατρός, εκείνος εξηγήσατο>> (Ιωάνν. Α΄, 18).

Πριν λίγες ημέρες διάβασα σε τοπικό ειδησεογραφικό ιστολόγιο στο διαδίκτυο ένα φληνάφημα συμπατριώτη μας, ο οποίος έθετε ερωτήματα, ενώ παράλληλα (δίχως να περιμένει να του απαντηθούν αυτά- κι ενώ ρωτά <<Θα μας απαντήσει κάποιος;>>) να προβαίνει σε χαρακτηρισμούς οι οποίοι αν μη τι άλλο αποδεικνύουν εμπάθεια και προκατάληψη προς τον χώρο της Εκκλησίας.

Ειδικότερα, ο σχολιογράφος συνέγραψε κείμενο υπό τον τίτλο <<Ο Λώτ και οι ανήλικες κόρες του>> και δημοσίευσε τις σκέψεις και τα ερωτήματά του, επιχειρώντας να ερμηνεύσει μέρος του 19ου κεφαλαίου του πρώτου Βιβλίου της Παλαιάς Διαθήκης, τη <<Γένεση>>.
Στο 19ο κεφάλαιο της Γενέσεως γίνεται μνεία για τον Λωτ, την οικογένειά του, την καταστροφή των Σοδόμων και τα όσα ακολούθησαν μεταξύ του ιδίου και των δύο θυγατέρων (κορών) του. Εξαιτίας τούτων έσπευσε να κακοχαρακτηρίσει τον Άγιο και Δίκαιο Λωτ, κάνοντας μνεία για αιμομιξία και ασέλγεια, αμφισβητώντας όμως και όσα η Αγία Γραφή αναφέρει γι΄αυτά. Τώρα, πώς είναι δυνατόν να δέχεσαι τα γεγονότα που η Αγία Γραφή αναφέρει, αλλά να μη δέχεσαι τα όσα προηγήθηκαν τούτων (που και πάλι η -ίδια- Αγία Γραφή αναφέρει στο ίδιο κείμενο) αυτό μόνο ο εν λόγω σχολιογράφος μπορεί να μας το εξηγήσει! Διαφορετικά, εάν δεν τα δέχεται αυτά, γιατί δέχεται και τα γεγονότα του κειμένου; Ας τα δούμε, όμως, αναλυτικότερα.

Καταρχάς πρέπει να γνωρίζουν όσοι διαβάζουν την Αγία Γραφή ότι, καλό είναι να ξεκινούν την μελέτη της από την Καινή Διαθήκη (4 Ευαγγέλια, Πράξεις Αποστόλων, Επιστολές κλπ.) και ακολούθως την Παλαιά Διαθήκη, διότι υπάρχει κίνδυνος να πέσουν σε σφάλματα και παρερμηνείες. Το αυτό ισχύει και για όσους επιχειρούν να μελετήσουν την Αποκάλυψη του Ιωάννου (τελευταίο βιβλίο της Καινής Διαθήκης, εσχατολογικού χαρακτήρα) πριν να έχουν μελετήσει την υπόλοιπη Αγία Γραφή.

Ο Χριστός είπε <<ουκ ήλθον καταλύσαι τον νόμον ή τους προφήτας, αλλά πληρώσαι>> (Ματθ. Ε΄, 17). Δεν ήλθα (ενν. στη γη) να καταργήσω τον Νόμο της Παλαιάς Διαθήκης (του Μωυσέως) αλλά να τον τελειοποιήσω. Επίσης, ο Απόστολος Παύλος μας λέει: <<ου δικαιούται άνθρωπος εξ έργων νόμου εάν μη δια πίστεως Ιησού Χριστού>> (Γαλάτας Β΄, 16). Έτσι, ο Νόμος (Παλαιά Διαθήκη) ήταν το μέσο που προετοίμασε τον λαό να δεχθεί τον Μεσσία και Κύριο της δόξης ο Οποίος τον τελειοποίησε με την Καινή Διαθήκη. Για τούτο και <<παιδαγωγός γέγονεν (ο Νόμος) εις Χριστόν>> (Γαλάτας Γ΄, 23).

Το βιβλίο της Γενέσεως εγράφη θεοπνεύστως από τον Άγιο Προφήτη Μωυσή περί το 1.500 π. Χ. Τα γεγονότα που περιγράφονται στο 19ο κεφάλαιό του, για τα Σόδομα, τον Λωτ, κλπ., ανάγονται στο 2.000 π.Χ. περίπου. Αυτά για να έχουν κάποιοι αίσθηση του χρόνου των γεγονότων που αναφερόμαστε.

Στο 19ο κεφάλαιο γίνεται μνεία στην καταστροφή των Σοδόμων (επειδή ήσαν όλοι οι εκεί διαμένοντες σαρκικώς και πνευματικώς διεφθαρμένοι και επίσης κυρίευε το <<πάθος της ατιμίας>> (Ρωμαίους Α΄, 26) – (ομοφυλοφιλία), ως και ότι, ακολούθως, έλαβε ο Λωτ εντολή από τον Θεό να πάρει την οικογένειά του και να φύγει από την πόλη εκείνη, κάτι που έπραξε. Έλαβε και την εντολή να μην κοιτάξει πίσω του {κάτι αντίστοιχο είπε και ο Χριστός: <<ουδείς βαλών την χείρα αυτού επ’ άροτρον και στραφείς εις τα οπίσω, εύθετος εστίν εις την βασιλείαν των ουρανών>> (Λουκ. Θ΄, 61)}.
Η γυναίκα του, όμως, κοίταξε από το βουνό που είχαν ανεβεί φεύγοντας και μετατράπηκε σε στήλη άλατος. Ο σχολιογράφος απορεί γιατί δεν αναφέρεται το όνομά της στο ιερό κείμενο. Για δυο λόγους: ο πρώτος λόγος είναι διότι θέλει να δώσει έμφαση στο γεγονός και να θυμούνται οι αναγνώστες του το γεγονός, όχι το όνομα της γυναίκας και κατά δεύτερον διότι -για λόγους εθιμικού δικαίου- οι γυναίκες της τότε εποχής αποκαλούντο ως σύζυγοι του τάδε ανδρός. Και σε άλλα σημεία της Παλαιάς Διαθήκης γίνεται μνεία σε γυναίκες, με την επωνυμία <<γυναίκα του τάδε ή δείνα>> (π.χ. στην γυναίκα του Νώε που σώθηκε από τον κατακλυσμό).

Αλλά και στην Καινή Διαθήκη, το ιερό Ευαγγέλιο μιλά για τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο. Ο φτωχός Λάζαρος πήγε στον Παράδεισο, ενώ ο πλούσιος στην Κόλαση. Δεν αναφέρεται το όνομα του πλουσίου, αλλά τα γεγονότα που προηγήθηκαν του θανάτου του και όσα ακολούθησαν. Αντιθέτως, του φτωχού (Λάζαρος) αναφέρεται. Ο Ευαγγελιστής, λοιπόν, τονίζει τα γεγονότα, όχι τα ονόματα, δείχνοντας ακόμη ότι οι εν λόγω άνθρωποι είχαν αλλοιώσει το ηθικό κύρος της ανθρώπινης προσωπικότητας. Το αυτό παρουσιάζεται σε πλείστες όσες παραβολές του Κυρίου, αλλά και σε γεγονότα που καταγράφει η Αγία Γραφή. Ο άσωτος υιός, ο άφρων πλούσιος που γέμιζε τις αποθήκες του και πέθανε κατακρινόμενος, ακόμη και ο καλός Σαμαρείτης (εκεί ο Χριστός απέδειξε ότι η ορθή πίστη και η αγαθή διάθεση που μεταφράζεται και σε ορθές πράξεις καταξιώνει και όχι απλά η φυλή ή η εθνότητα. Γι΄ αυτό κι εκεί γίνεται μνεία του τόπου καταγωγής των προσώπων που λαμβάνουν χώρα τα γεγονότα και όχι τα όποια ονόματά τους). Το αυτό, λοιπόν, ισχύει και με τη σύζυγο του Λωτ.

Έπειτα, αναφέρεται ο σχολιογράφος στις ασελγείς (αιμομικτικές) πράξεις που ακολούθησαν μακράν των Σοδόμων κι ενώ ο Λωτ και οι δυο κόρες του βρίσκονταν μαζί, διερωτώμενος <<τι χειρότερα από τον Λωτ έκαναν οι κάτοικοι των Σοδόμων>>. Αποσιωπά, όμως, δυο γεγονότα: 1) Ότι ο Λωτ ήταν μεθυσμένος (με υπαιτιότητα των θυγατέρων-κορών του, οι οποίες κατόπιν σχεδίου τον μέθυσαν για να τον αποπλανήσουν!) και δεν είχε καμία επίγνωση του τι συνέβη, ούτε αντιλήφθηκε τίποτε την επόμενη ημέρα που είχε ξεμεθύσει και 2) Ότι, μετά την καταστροφή των Σοδόμων αυτές θεώρησαν ότι οι τρεις τους (Λωτ και δυο του κόρες) ήσαν οι μοναδικοί άνθρωποι που είχαν μείνει επί της γης και έκριναν ότι έπρεπε να αποπλανήσουν τον πατέρα τους για να διαιωνιστεί το ανθρώπινο γένος, αλλά και να μην μείνουν μόνες τους επί της γης.

Εσφαλμένη και κατακριτέα αντίληψη, την οποία η Αγία Γραφή δεν αποκρύπτει, ούτε επαινεί, αλλά περισσότερο προβάλλει για να τονίσει αφενός τα ιστορικά γεγονότα ως συνέβησαν και αφετέρου για να δείξει ότι ο μέθυσος υποπίπτει σε πράξεις ανεπίτρεπτες και κατακριτέες. Όμως, αφού ο Λωτ ήταν μεθυσμένος, τι θα μπορούσε να κάνει; Μπορεί κάποιος να κατηγορηθεί όταν υπό την επήρεια μέθης (μάλιστα ακούσια και με δόλιο τρόπο, δίχως να το θέλει ο ίδιος) δεν είχε συνείδηση των πράξεων που έλαβαν χώρα; Ο Λωτ δεν βίασε τις κόρες του, ούτε θέλησε να έλθει σε σαρκική επαφή μαζί τους, η Αγία Γραφή είναι ξεκάθαρη σε αυτό. Η πράξη των θυγατέρων του ήταν πέρα για πέρα κατακριτέα. Όμως, εάν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, θα πρέπει να τονίσουμε ότι, ακόμη και για τις κόρες μπορούμε να πούμε ότι, δεν προέβησαν σε αυτή την πράξη από ΄΄βίτσιο΄΄ ή διασκέδαση. Αλλά σε μια εποχή κι ένα καθεστώς, που μια γυναίκα μόνη της, χωρίς απογόνους, θεωρείτο ντροπιασμένη, θέλησαν να εξασφαλίσουν απογόνους, έστω με αυτό τον παράνομο τρόπο. Όμως, δίκαιος αποκαλείται ο Λωτ, όχι οι κόρες του. Έτσι, δεν μπορεί κανείς να τον αποκαλέσει αιμομίκτη αφενός διότι ήταν μεθυσμένος και αφετέρου διότι ούτε θέλησε ούτε προκάλεσε τα γεγονότα που ακολούθησαν με υπαιτιότητα των δυο θυγατέρων του. Υπάρχουν πράξεις που ευθύνεται κάποιος εάν έχει συναίσθηση του τι κάνει και πράξεις που προκαλούνται με υπαιτιότητα άλλων και δεν έχει ο ίδιος συναίσθηση του τι γίνεται, άρα και ευθύνη.

Ξαναγράφω ότι, είναι λάθος κάποιος να επιλέγει αποσπασματικά ένα κείμενο της Αγίας Γραφής και να προσπαθεί, δίχως θεολογικές γνώσεις, να ερμηνεύσει όσα ο ίδιος θεωρεί <<παράταιρα>>.
Όσο για το κήρυγμα των ανθρώπων της Εκκλησίας γενικότερα (Ιεραρχών, Ιερέων, Ιεροκηρύκων, Θεολόγων, Κατηχητών, κλπ) περί <<προγαμιαίων σχέσεων>>, παραπέμπουμε στα όσα είπε ο Χριστός και ο Απόστολος Παύλος στην Αγία Γραφή (Ματθ. Ε, 21 και Μαρκ. Ι΄, 6-9 και Κορινθίους ΣΤ΄, 9-10 καθώς και 10-15. Ακόμη Ρωμαίους ΣΤ΄, 9-10 και Τιμόθεον Α΄, 8-17).

Κάτι ακόμη, που πρέπει να πω, είναι ότι, για την Αγία μας Εκκλησία, Άγιος είναι αυτός που ξεπέρασε τον εαυτό του στην πίστη, στην αγάπη, στη θυσία, στην ομολογία του. Δεν υπάρχει μέτρο αγιοσύνης. Ο ληστής, ήταν ένα <<περικάθαρμα>> της κοινωνίας και μετανοώντας ειλικρινά επάνω στο σταυρό, επικαλέσθηκε την ευσπαλαχνία και τη θύμηση (μέριμνα) του Θεού στη βασιλεία Του. Και ο Χριστός τον έβαλε πρώτο στον παράδεισο.

Το αυτό συνέβη και με την πόρνη, τον τελώνη, τους αμαρτωλούς που μετανόησαν, απαρνήθηκαν τον παλιό (κακό) τους εαυτό και πίστεψαν στο Χριστό τηρώντας τα προστάγματά Του. Ποιος, λοιπόν, εξ ημών είναι σε θέση να κρίνει Αγίους, όταν εμείς είμαστε χειρότεροι όλων; Και ποιος είναι σε θέση να κρίνει τον Λωτ που είναι ένας Δίκαιος, Άγιος της Εκκλησίας μας, που πάντοτε άκουγε τη φωνή του Θεού και εκτελούσε τα παραγγέλματά του; Και στην Καινή Διαθήκη, ο Χριστός, προέβαλλε το παράδειγμα της συζύγου του Λωτ υπό την έννοια της πλήρους απομάκρυνσης και αποξένωσης από την αμαρτία, την οποία δεν πρέπει να κοιτάξουμε πίσω φεύγοντας πλέον μακριά της. Διότι πίσω του κοιτά ο άνθρωπος που φεύγει μακριά, όταν κάτι τον δένει και τον κρατά σε αυτό που αφήνει ! <<Μνημονεύετε της γυναικός Λώτ>> (Λουκ. ΙΖ΄,32). Να θυμάστε τη γυναίκα του Λωτ, η οποία έγινε στήλη άλατος, μόνο και μόνο διότι έστρεψε το κεφάλι της, για να δει τι γίνεται στα Σόδομα.

Τέλος, θα πω και τούτο: Η Αγία Γραφή, πέραν του ότι είναι ένα θεόπνευστο έργο, συνιστά και βιβλίο με ιστορικό χαρακτήρα. Δηλαδή, περιγράφει και ιστορικά γεγονότα. Οι ιεροί συγγραφείς καταγράφουν τα γεγονότα δίχως να εκφέρουν ηθικές κρίσεις, θετικές ή αρνητικές. Δεν μπορεί να απορρίψει κάποιος την καταγραφή τους επειδή δεν του αρέσει το Α΄ ή το Β΄ που αναφέρουν ή δεν συμφωνεί. Το ότι ένα ιστορικό κείμενο περιγράφει ηθικά καταδικαστέες πράξεις δεν σημαίνει ότι συμφωνεί με αυτές ή τις επιδοκιμάζει. Μπορεί, όμως, ο αναγνώστης του να πάρει διδάγματα από αυτές και να το προσεγγίσει με βάση τη θεολογική γνώση. Αυτό το αναφέρω, διότι μπορεί και πάλι να προκληθούν νεότερα ερωτήματα και ΄΄σχολιασμοί΄΄ σχετικά και με άλλα γεγονότα που περιγράφονται στην Παλαιά Διαθήκη και είναι λάθος να εξετάζονται μονομερώς.
Εάν όσα πιο πάνω ανέφερα, δεν μπορεί να τα αντιληφθεί κάποιος, τούτο σημαίνει ότι, είτε στερείται παντελώς θεολογικών γνώσεων, είτε καλλιεργεί την ηθελημένη προκατάληψη και εμπάθεια σε κάτι που δεν γνωρίζει αλλά και -ουσιαστικά- δεν θέλει να μάθει !-

Χίος, 06-11-2022
Γεώργιος Φωτ. Παπαδόπουλος
Master Ορθόδοξης Θεολογίας

Σ.σ.: Το παρόν άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις του συντάκτη.

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθροΦάρος Βαρβασίου: 22 μιλιές για το ’22 (13/11)
Επόμενο άρθροΕΠΠΟΧΙ: Εκδήλωση για την ιστορία της Χίου και διαδικτυακή συνάντηση για τις Ομάδες Προφορικής Ιστορίας