Αρχική Απόψεις Aρθρα Νικηφόρος Βρεττάκος: Ο ποιητής της ειρήνης και της αγάπης, του Μιχάλη Χαραλαμπάκη

Νικηφόρος Βρεττάκος: Ο ποιητής της ειρήνης και της αγάπης, του Μιχάλη Χαραλαμπάκη

73

Στις 4 Αυγούστου του 1991 έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος ποιητής, ο Νικηφόρος Βρεττάκος.
Γεννήθηκε την 1η Ιανουαρίου του 1912 στις Κροκεές του νομού Λακωνίας, από φτωχή οικογένεια.
Τελείωσε το δημοτικό στις Κροκεές το 1923 και γράφτηκε στο γυμνάσιο του Γυθείου.

του
Μιχάλη Χαραλαμπάκη*

Στο ίδιο γυμνάσιο εκείνη την εποχή φοιτούσε και ο Γιάννης Ρίτσος. Οι δύο αυτοί μεγάλοι ποιητές μας ανέπτυξαν φιλικούς δεσμούς και ακολούθησαν παράλληλες πορείες στη ζωή και στην τέχνη.

Οι οικονομικές δυσκολίες, η δικτατορία του Μεταξά, ο πόλεμος και η Κατοχή
Τον Νοέμβριο του 1929, ο νεαρός και φιλόδοξος Νικηφόρος μετακόμισε στην Αθήνα για να σπουδάσει.
Δυστυχώς όμως, δεν κατάφερε να πάρει το πτυχίο του από τη Νομική σχολή γιατί εργαζόταν για να επιβιώσει.
Το 1929 και το 1932 μάλιστα κυκλοφόρησαν δύο ποιητικές συλλογές του: «Κάτω από σκιές και φώτα» και «Κατεβαίνοντας στη σιγή των αιώνων».
Ο νεαρός ποιητής κέντρισε το ενδιαφέρον του μεγάλου εθνικού μας ποιητή Κωστή Παλαμά, ο οποίος ζήτησε δημοσίως να τον γνωρίσει από κοντά.

Το έργο του «ο Πόλεμος» που κυκλοφόρησε το 1935, απαγορεύτηκε επί Μεταξά. Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου το έκαψε, καθώς το περιεχόμενό του θεωρήθηκε επικίνδυνο και παραπλανητικό για το ολοκληρωτικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου.

Τα χρόνια του πολέμου αποδείχτηκαν δύσκολα και για τον ποιητή. Με σθένος και ηρωισμό, ο Βρεττάκος πολέμησε στην πρώτη γραμμή. Το 1941 επέστρεψε στην Αθήνα μετά τη διάλυση του Συντάγματός του και εντάχθηκε στις τάξεις του ΕΑΜ.
Όλη την περίοδο που ο Βρεττάκος υπήρξε στρατιώτης, δεν σταμάτησε στιγμή να γράφει. Οι φρικαλεότητες του πολέμου, οι κακουχίες της Κατοχής και η έκρυθμη πολιτική κατάσταση διαφαίνονται σε πολλά έργα του, με κύριο εκπρόσωπο το «Αγρίμι».

Μετά τον πόλεμο κυκλοφόρησε άλλο ένα σημαντικό του έργο, το «Δυο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου».
Ο Βρεττάκος εξέδιδε ανελλιπώς ποιητικές συλλογές. Πάντα μιλούσε για ιδανικά, για ειρήνη, για ελευθερία και ανιδιοτέλεια. Οι αριστερές του απόψεις υπήρξαν εμπόδιο στην πρόσληψή του σε οποιαδήποτε δουλειά, σε μια εποχή «φακελώματος», που απαραίτητο εφόδιο δεν ήταν το ήθος, οι γνώσεις και η εργατικότητα, αλλά «το πιστοποιητικό πολιτικών φρονημάτων».

Το 1964 ο Βρεττάκος μετακόμισε στην Αθήνα και κατάφερε με τη συνδρομή του φίλου του Λουκή Ακρίτα να εργαστεί ως ιματιοφύλακας στο Εθνικό Θέατρο.

Η αυτοεξορία του κατά τη διάρκεια της Χούντας

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας των Συνταγματαρχών ο ποιητής, πικραμένος από τα γεγονότα, αυτοεξορίστηκε στην Ευρώπη. Τον χρόνο παραμονής του στο εξωτερικό τον αξιοποίησε πραγματοποιώντας ταξίδια σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, δίνοντας διαλέξεις και γράφοντας ασταμάτητα. Ο Βρεττάκος κατάφερε προτού επαναπατριστεί να καταξιωθεί παγκοσμίως για το ποιητικό του έργο.

Το 1974, ο ποιητής που έζησε επτά ολόκληρα χρόνια μακριά από την Ελλάδα, επέστρεψε και τέσσερα χρόνια αργότερα εγκαταστάθηκε στην Πλούμιτσα, χωριό στην Λακωνία, δίπλα στις Κροκεές.
Έχτισε ένα μικρό σπιτάκι και έζησε εκεί μέχρι τον θάνατό του στις 4 Αυγούστου του 1991. Κηδεύτηκε στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.

Το έτος 2012 ανακηρύχτηκε «’Ετος Νικηφόρου Βρεττάκου», ως ελάχιστος φόρος τιμής για έναν αληθινό ποιητή, έναν βαθιά ανθρωπιστή δημιουργό. Αξίζει να αναφερθεί ότι με δύο χαρακτηριστικές πρωτοβουλίες μνήμης και αναγνώρισης, η Εκπαιδευτική Κοινότητα της Λακωνίας τίμησε τους μεγάλους ποιητές της Λακωνίας Βρεττάκο και Ρίτσο.
Τα σχολεία Κροκεών και Μονεμβάσιας φέρουν τα ονόματα των οικουμενικών ποιητών μας.


www.nikiforos.edu.gr/

Οι διακρίσεις – Αξιολόγηση του έργου του
Ο Βρεττάκος προτάθηκε τέσσερις φορές για Νόμπελ Λογοτεχνίας, μία φορά ύστερα από πρόταση του Γιάννη Ρίτσου. Για το έργο του απέσπασε πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1940, το 1965 και το 1982, το Βραβείο Ουράνη το 1974, το Βραβείο της Εταιρίας Σικελικών Γραμμάτων και Τεχνών το 1980, καθώς και το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών το 1989.

Λίγους μήνες πριν τον θάνατό του αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου στο τμήμα Φιλολογίας. Υπήρξε πιστός υπηρέτης της ποίησης.
Ήταν «Ο ποιητής της ελεύθερης φαντασίας», όπως έχει γράψει ο Μιχάλης Περάνθης γεμάτος συναισθηματικό και λυρικό πλούτο. Ο Βρεττάκος ταλαντεύεται μεταξύ αισιοδοξίας και πεσιμισμού, μεταξύ χαράς και απογοήτευσης.

Ύψιστο αγαθό για τον Βρεττάκο υπήρξε πάντα η αγάπη και η δύναμή της. Πάντοτε αληθινός και αυθεντικός, πίστευε πως μέσα από την αγάπη και την ομόνοια ο άνθρωπος μπορεί να καταφέρει τα πάντα και να ξεπεράσει κάθε εμπόδιο.
Πολλά ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες, μεταξύ των οποίων στα Τουρκικά, τα Ρουμανικά και τα Ρωσικά.

Στο χώρο της ελληνικής δισκογραφίας η παρουσία μελοποιημένων ποιημάτων του Νικηφόρου Βρεττάκου μπορεί να μην έχει την έκταση του έργου του, ωστόσο αρκετοί είναι οι συνθέτες που κατέθεσαν και συνεχίζουν να παρουσιάζουν τις δικές τους μουσικές προσεγγίσεις.
Μίκης Θεοδωράκης, Χρήστος Λεοντής, Νίκος Κηπουργός, Τερψιχόρη Παπαστεφάνου, Παναγιώτης Κωνσταντακόπουλος είναι μερικοί από τους συνθέτες που έντυσαν με τη μουσική τους τα ποιήματα του μεγάλου μας ποιητή-στοχαστή.
Με ερμηνευτές τον Βασίλη Σκουλά, τη Μαρία Δημητριάδη, την Αλέκα Μαβίλη, την Δανάη Μπαραμπούτη κ.ά..

Αξίζει να ακούσετε το υπέροχο ποίημά του «Πικραμένος αναχωρητής», μελοποιημένο από τον Παναγιώτη Κωνσταντακόπουλο να το τραγουδά ο Βασίλης Σκουλάς, σε μια μοναδική ερμηνεία και μια εξαιρετική μέθεξη του στίχου του Λάκωνα ποιητή με τη φωνή του Κρητικού τραγουδιστή.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό ποίημά του είναι «Το όνομά σου» (ή Μεγαλυνάρι). Το εκπληκτικό αυτό ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου μελοποιήθηκε με μοναδική ευαισθησία από την Τερψιχόρη Παπαστεφάνου και ερμηνεύτηκε εξαιρετικά από την Δανάη Μπαραμπούτη και τη Χορωδία Τρικάλων.
Είναι ένας συγκλονιστικός ύμνος για την Αγάπη, για τη Φύση, για το Φως, για την Ειρήνη, που αφήνει υπέροχες εικόνες στην καρδιά, στο μυαλό και στη σκέψη μας.
Και μας απογειώνει από την άχρωμη καθημερινότητα και μας μεταφέρει εκεί ψηλά… στον Ταΰγετο, ή στο Έβερεστ… Εκεί…, κάπου ανάμεσα σε γη και ουρανό… Μέσα σ’ ένα αβασίλευτο φως… Μέσα στην Απόλυτη Ομορφιά, όπως ο καθένας μας την έχει βιώσει ή την έχει ονειρευτεί!…

Επίλογος
Ο “ποιητής του Ταϋγέτου”, ο “ποιητής της αγάπης και της ειρήνης”, ανήκει στη γενιά των δημιουργών που συνέβαλαν στη δραστική ανανέωση της νεοελληνικής ποίησης τη δεκαετία του 1930 και μετά. Είναι δηλαδή από τα βασικότερα μέλη της περίφημης “γενιάς του ’30”.

Στάθηκε πάντα όρθιος και παρών σε κάθε σημαντική στιγμή της πολιτικής, της κοινωνικής και της πνευματικής ζωής του τόπου.
Η εκφραστική πορεία του Βρεττάκου συνδέεται με τις αναζητήσεις και τα οράματα του ελληνικού λαού και των ομοτέχνων του μέσα σε μια κρίσιμη εποχή, που χαρακτηρίζεται από πολύ έντονες κοινωνικές και πολιτικές ζυμώσεις, πνευματικό και καλλιτεχνικό αναβρασμό, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ας ακούσουμε την τελευταία παρακαταθήκη του

(“ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ”):
Ἔχω ἤδη ἀφήσει τὴν καρδιά μου στὴ γῆ νὰ χτυπάει μονάχη της.
(Αὐτὸ εἶναι ἄλλωστε ἡ ποίηση).
Νὰ μποροῦν νὰ τὴν ἔχουν στὶς σάκκες τους τὰ παιδιά,
νὰ τὴν μετακινοῦνε οἱ ταξιδιῶτες.
Κ’ οἱ πικραμένοι ποὺ ξέμειναν ἀπὸ ἥλιο,
ν’ ἀκοῦν το φλοῖσβο του μέσα της.

* Ο Μιχάλης Χαραλαμπάκης γεννήθηκε στη Χίο, από γονείς Μικρασιάτες. Τελείωσε το Γυμνάσιο Αρρένων Χίου και είναι πτυχιούχος του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών
(πρώην ΑΣΟΕΕ).
Διαμένει στη Νέα Χαλκηδόνα. Έχει παρακολουθήσει μαθήματα Ιστορίας και φιλοσοφίας και ασχολείται με την έρευνα σε
θέματα σχετικά με την Ιστορία, τις θρησκείες και τις ανθρωπιστικές επιστήμες γενικότερα.

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθρο“Ο Καρδαμυλίτης Ναυτικός” του Απάρτη δεν βλέπει πια θάλασσα…, γράφει ο Δ. Ψωμαδάκης
Επόμενο άρθροChios Music Festival: Συναυλία κλασσικής μουσικής στην αυλή του Αρχαιολογικού Μουσείου Χίου