Αρχική Απόψεις Aρθρα Ρήγας Φεραίος, ο φλογερός επαναστάτης!… Του Μιχάλη Χαραλαμπάκη

Ρήγας Φεραίος, ο φλογερός επαναστάτης!… Του Μιχάλη Χαραλαμπάκη

91

Σαν σήμερα, στις 24 Ιουνίου του 1798 εκτελείται στο Βελιγράδι, μαζί με τους συντρόφους του, ο Ρήγας Φεραίος.
Ο Ρήγας Βελεστινλής ή Ρήγας Φεραίος ήταν Έλληνας συγγραφέας, πολιτικός στοχαστής και επαναστάτης. Θεωρείται εθνομάρτυρας και πρόδρομος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Γεννήθηκε στο Βελεστίνο, τις αρχαίες Φερές (εξ ού και το Φεραίος), το 1757, από εύπορη οικογένεια. O πατέρας του ονομαζόταν Γεώργιος Κυρατζής ή Κυριαζής Η οικογένειά του υπήρξε ένα από τα πολλά θύματα της τουρκικής μανίας.

Τα νεανικά χρόνια του Ρήγα Φεραίου είναι βυθισμένα στην αχλύ του θρύλου και είναι δύσκολο να ανιχνευθούν τα πραγματικά γεγονότα, όπως και ένα μεγάλο μέρος από τις δραστηριότητές του αργότερα. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι τα άτομα με τα οποία συνεργαζόταν συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν, αλλά και οι περισσότερες από τις προκηρύξεις του καταστράφηκαν.

του Μιχάλη Χαραλαμπάκη*

Η διαδρομή του επιγραμματικά ξεκινάει από το Βελεστίνο, διέρχεται από τη Ζαγορά, το Λιτόχωρο, την Κωνσταντινούπολη, Στη συνέχεια βρίσκεται στο Βουκουρέστι και αργότερα καταφεύγει στη Βιέννη, την οποία έκανε έδρα της επαναστατικής του δράσης.

Επαναστατική δράση

Στη Βιέννη τύπωσε τον Θούριο και την Χάρτα, την επαναστατική του προκήρυξη σε χιλιάδες αντίτυπα, προκειμένου να μοιραστούν στους Έλληνες των υπόλοιπων φιλελεύθερων περιοχών των Βαλκανίων. Ο Ρήγας απέβλεπε στην απελευθέρωση και ενοποίηση όλων των Βαλκανικών λαών και φυσικά όλου του ελληνικού στοιχείου που ήταν διασκορπισμένο στην Ανατολή και τα ευρωπαϊκά κέντρα. Επηρεασμένος από τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, πίστεψε βαθιά στην ανάγκη της επαφής των Ελλήνων με τις νέες ιδέες που σάρωναν την Ευρώπη και αυτό τον ώθησε στη συγγραφή ή μετάφραση βιβλίων σε δημώδη γλώσσα και τη σύνταξη της «Χάρτας», ενός μνημειώδους για την εποχή του χάρτη, διαστάσεων 2,07 x 2,07 μ, που αποτελείτο από επί μέρους τμήματα.

Τελευταία χρόνια

Ο Ρήγας συνελήφθη στην Τεργέστη την 1η Δεκεμβρίου του 1797. Μόλις μαθεύτηκε η σύλληψη του Ρήγα πολλοί έκαναν έκκληση, στο σουλτάνο Σελίμ Γ΄, για την απελευθέρωσή του.
Ανάμεσα σε αυτούς ο φίλος του Ρήγα, Οσμάν Πασβανόγλου ή Παζβαντζιόγλου, ηγεμόνας του Βιδινίου και ο Αλή Πασάς, αλλά μάταια…

Κατόπιν οδηγήθηκε στη Βιέννη, όπου ανακρίθηκε μαζί με τους υπόλοιπους συντρόφους του.

Ο Ρήγας (41 χρονών) και οι επτά σύντροφοί του με την ίδια κατηγορία ήταν:
ο Ευστράτιος Αργέντης (31 χρονών, έμπορος από τη Χίο),
ο Δημήτριος Νικολίδης (32 χρονών, γιατρός από τα Ιωάννινα),
ο Αντώνιος Κορωνιός (27 χρονών, έμπορος και λόγιος από τη Χίο),
ο Ιωάννης Καρατζάς (31 χρονών, λόγιος από τη Λευκωσία της Κύπρου),
ο Θεοχάρης Γεωργίου Τουρούντζιας (22 χρονών, έμπορος από την Σιάτιστα),
ο Ιωάννης Εμμανουήλ (24 χρονών, φοιτητής της ιατρικής από τη Καστοριά) και
ο Παναγιώτης Εμμανουήλ (22 χρονών, αδερφός του προηγούμενου και υπάλληλος του Αργέντη).


Με συνοδεία των αυστριακών αρχών παραδόθηκαν στις 10 Μαΐου 1798 στους Τούρκους του Βελιγραδίου και φυλακίστηκαν στον πύργο Νεμπόισα, παραποτάμιο φρούριο του Βελιγραδίου. Εκεί, ύστερα από συνεχή βασανιστήρια, στις 24 Ιουνίου του 1798, στραγγαλίστηκαν και τα σώματά τους ρίχτηκαν στον Δούναβη.

(βλ. φωτογραφίες από τον πύργο Νεμπόισα, τον ιερό τόπο μαρτυρίου, που σήμερα λειτουργεί σαν «Μουσείο Ρήγα Φεραίου». Σε μια φωτογραφία «Ο Ρήγας και ο Κοραής ανασηκώνουν την Ελλάδα», έργο του Θεόφιλου. Σε άλλη βλέπετε απόσπασμα της Χάρτας).

Το έργο του Ρήγα
Ο Ρήγας Φεραίος, ο ιδρυτής της πρώτης μυστικής απελευθερωτικής εταιρείας και «ηγέτης ενός πρώιμου και ίσως παμβαλκανικού επαναστατικού κινήματος» με συνεχή παρουσία, έως τη θανάτωσή του, όχι μόνο στα εθνικά αλλά και στα πνευματικά δρώμενα της εποχής και με το σύνθημα «όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά» εξέφρασε κατ’ εξοχήν το «πνεύμα της ανταρσίας», έτσι ακριβώς όπως το χαρακτήριζε, το αντιμετώπιζε, το πολεμούσε και με οργισμένο ύφος το αφόριζε το Πατριαρχείο εκείνα τα χρόνια.

Για τον ίδιο τον Ρήγα, ο θρυλικός Γέρος του Μωριά, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, είχε πει: «Εστάθη ο μεγαλύτερος ευεργέτης της φυλής μας. Το μελάνι του θα είναι πολύτιμο, όσο το αίμα του άγιο.»

Ο Ρήγας Φεραίος, μαζί με τον άλλον μεγάλο σοφό δάσκαλο της Ελλάδας, τον Αδαμάντιο Κοραή, «τον πιο φωτισμένο και τολμηρό εκπρόσωπο του ελληνικού επαναστατικού Διαφωτισμού» αποτελούν αναμφίβολα τις δύο μεγαλύτερες μορφές που εμψύχωσαν το φρόνημα και τη σκέψη των υπόδουλων Ελλήνων.
Ο ένας, ο αγωνιστής Ρήγας «στάθηκε πραγματικός αρχηγός» και ο άλλος, ο σοφός Κοραής υπήρξε ο μάχιμος «διδάσκαλος του Γένους»!

Ο Θούριος του Ρήγα
Για να πετύχει την μετάδοση του επαναστατικού μηνύματός του στους σκλαβωμένους και να τους εμψυχώσει στην απόφασή για επανάσταση, ο Ρήγας, εκτός από το εποπτικό υλικό, χρησιμοποίησε και τη μουσική και συνέθεσε τον πολεμικό παιάνα με τίτλο «Θούριος», αυτό το «Παμβαλκανικό εμβατήριο», που αρχίζει με τον στίχο «Ως πότε παλληκάρια…».
Ο Θούριος είναι με απλά λόγια γραμμένος για να είναι κατανοητός από τον λαό. Πέρασε βουνά και κάμπους, πολιτείες και χωριά, στεριές και θάλασσες του Βαλκανικού χώρου εμψυχώνοντας τους σκλαβωμένους στον τιτάνιο του πολέμου αγώνα.

Στον επαναστατικό του παιάνα ο Ρήγας συνδύασε ακόμη το τραγούδι με το χορό. Ο Θούριος χορεύεται στο συρτό χορό της γενέτειράς του. Ταιριασμένα μαζί, χορός και τραγούδι, ωθούν τους σκλαβωμένους στη μέθεξη της επανάστασης. Ο ίδιος άλλωστε στις συγκεντρώσεις των συντρόφων του στα σπίτια της Βιέννης συνήθιζε μετά το φαγητό και τραγούδαγε τον Θούριο με την φλογέρα του.

Ο αγωνιστής του 1821, δικαστής και ιστορικός Γεώργιος Τερτσέτης, το χαρακτήρισε ως «Το ιερότερο άσμα της φυλής μας».
Ο Ρήγας με τον «Θούριο» τονίζει τη σημασία της ελευθερίας, ως πρώτιστου αγαθού του ανθρώπου, που είναι και πάνω από τη ζωή. Διακηρύσσει πως είναι προτιμότερη «μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή». Είναι η εμπειρία, μέχρι τότε που έγραφε τον Θούριο, των σαράντα χρόνων της ζωής του. Μέσα σε 126 στίχους συμπυκνώνει την πίκρα της ρωμιοσύνης όλων των αιώνων, όλη την συσσωρευμένη αγανάκτηση κατά της τυραννίας, όλο τον πόθο και το πάθος για λευτεριά…

Επίλογος
Σύμφωνα με τον συγγραφέα και ιστορικό Γ. Καραμπελιά («Η ανολοκλήρωτη επανάσταση του Ρήγα») «Ο Ρήγας αποτελεί μια ανεπανάληπτη φυσιογνωμία στην ελληνική ιστορία.
Συγγραφέας ρομαντικών διηγημάτων και στιχουργημάτων, έργων επιστημονικής εκλαΐκευσης και αρχαιογνωσίας, εκδότης καταπληκτικών χαρτών, βιβλίων στρατιωτικής τακτικής, συγγραφέας επαναστατικού προγράμματος … ποιητής, λόγιος και λαϊκός τραγουδιστής, ιδεαλιστής και προπαντός οργανωτής και αδάμαστος επαναστάτης μέχρι τέλους».

 

* Ο Μιχάλης Χαραλαμπάκης γεννήθηκε στη Χίο, από γονείς Μικρασιάτες. Τελείωσε το Γυμνάσιο Αρρένων Χίου και είναι πτυχιούχος του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών
(πρώην ΑΣΟΕΕ).
Διαμένει στη Νέα Χαλκηδόνα. Έχει παρακολουθήσει μαθήματα Ιστορίας και φιλοσοφίας και ασχολείται με την έρευνα σε
θέματα σχετικά με την Ιστορία, τις θρησκείες και τις ανθρωπιστικές επιστήμες γενικότερα.

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθροΠλωτή έκθεση κειμηλίων του 1821 από το Ιδρυμα “Μαρία Τσάκος” σε 15 λιμάνια
Επόμενο άρθροΕγκαινιάζεται η “Γέφυρα” του Παγχιακού Συλλόγου ΑΜΕΑ