Αρχική Green Life Ανθρώπων Ιστορίες Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Γιάννης Αμπαζής, θύμα των Γερμανών κατακτητών… χωρίς τάφο, γράφει...

Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Γιάννης Αμπαζής, θύμα των Γερμανών κατακτητών… χωρίς τάφο, γράφει η Τασσώ Γαΐλα

655

1940 και Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ένας πόλεμος που κι αν στην Ευρώπη τερματίστηκε το 1944 στην Ελλάδα διήρκησε έως το 1949 λόγω του αδελφοκτόνου εμφυλίου πολέμου.
Κι αν στην Ευρώπη και παγκόσμια εορτάζεται η λήξη του στην Ελλάδα πανηγυρικώς εορτάζεται η έναρξη του…

Παράδοξο; Παράδοξο είναι αυτό που συνέβη στην περίπτωση του νεαρού Χιώτη πολιτικού κρατούμενου Γιάννη Αμπαζή ο οποίος καίτοι εκτελέστηκε από τους Γερμανούς  με τους 200 τη μαύρη Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή το όνομά του δεν συμπεριλαμβάνεται στους 200 εκτελεσθέντες και δεν αναφέρεται ούτε στο μνημείο εκτελεσθέντων επειδή τότε είχαν αναγνωριστεί μόνο οι 197 σοροί εκτελεσθέντων.

Εφημερίδα Καθημερινή / 30 Απριλίου/1944:
Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:

Ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών την 1.5.1944. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων. Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.

Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος.
……….

Οι Ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής λοιπόν, εκτελούν την 1η Μάη του ‘44 στην Καισαριανή 200 πολιτικούς κρατούμενους οι περισσότεροι των οποίων ήταν μέλη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ ως αντίποινα της πράξης του ΕΛΑΣ στους Μολάους.
Οι εκτελεσθέντες είχαν παραδοθεί στις δυνάμεις Κατοχής από το καθεστώς του Μεταξά, της 4ης Αυγούστου, κι ήταν εξόριστοι της Ακροναυπλίας, της Ανάφης, της Κέας κι άλλων μικρών νησιών που τους είχαν μεταφέρει οι Ναζί στην Καισαριανή.

Συνολικά 200 κρατούμενοι στήθηκαν στον τοίχο -50 Έλληνες για κάθε ένα Γερμανό-, σε αντίποινα για τη δολοφονία στους Μολάους ενός Γερμανού στρατηγού και τριών αξιωματικών σε ενέδρα του ΕΛΑΣ…

Εδώ, στο Σκοπευτήριο Καισαριανής θα εκτελεστεί κι ο Γιάννης Αμπαζής από τη Χίο σε ηλικία 32 ετών.

Γιάννης Αμπαζής, ο Χιώτης ήρωας, ο Εαμίτης, το νεαρό αγόρι θύμα των Ναζί.

Ο Γιάννης γεννήθηκε το 1911 στη πόλη της Χίου -τον Κοφινά- κι ήταν  ο πρωτότοκος γιός του Γιώργη Αμπαζή και της Ειρήνης Αμπαζή το γένος Πιταούλη οικογένειας με 6 παιδιά, δύο ακόμη αγόρια τον Ηλία και τον Στεφανή και 3 κορίτσια.


Άρχισε να εργάζεται για να βοηθήσει την οικογένεια του πολύ μικρός σε διάφορες δουλειές και τελικά κατέληξε μαραγκός σε οικοδομές.
Ο νεαρός τεχνίτης σχεδόν από την εφηβεία του ενστερνίσθηκε τις κομμουνιστικές ιδέες, μελέτησε σκληρά κι έφτασε να γίνει και καθοδηγητής για νεότερους συντρόφους του.
Λενινιστής, οραματιστής ενός δίκαιου κόσμου, ένα αγόρι με απέραντη αγάπη για τον συνάνθρωπο, προλετάριος στην σκέψη και την πράξη της ζωής του, αγωνιστής που δεν συμμετείχε ποτέ σε βιαιοπραγίες.

Κι όμως …


Πολιτικός εργάτης που είχε μπει από τους πρώτους στο ΚΚΕ της Χίου, ο Γιάννης που θα σταθεί ακλόνητος στις σοσιαλιστικές ιδέες του μέχρι το τέλος της ζωής του θα συλληφθεί το 1938 από τη δικτατορία του Μεταξά του ‘36 και θα σταλεί στην Φολέγανδρο. Από εκεί κατόρθωσε να διαφύγει όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν την Ελλάδα και να επιστρέψει στην Χίο τον Μάη του 1941, όπου μαζί με συναγωνιστές του ίδρυσαν την Αντιφασιστική Οργάνωση Χίου για την συσπείρωση του Χιώτικου Λαού ενάντια στην Γερμανική Κατοχή.
Τα όργανα της Μεταξικής δικτατορίας τον συνέλαβαν μαζί με τους συντρόφους του Νικόλα Μπουρέκα και Πασχάλη Πασχαλίδη και τους έστειλαν ξανά στην Φολέγανδρο.

Επιστολάριο του από την Φολέγανδρο στην οικογένεια του στη Χίο:

Γιάννης Αμπαζής, Φολέγανδρος 1938-1943
Αρχείο Γιάννη Η. Αμπαζή

Φολέγανδρος 13.3.42.
Αγαπητή μου μητέρα,

Είμαι καλά και σας χαιρετώ. Είμαι πραγματικά καλά παρ’ όλες τις στερήσεις και αυτό οφείλεται στο γερό μου οργανισμό που με κρατά στα πόδια. Να ξέρετε πόσο σας σκέφτομαι, πόσο κοντά σας βρίσκομαι και πόσο σκέφτομαι τη ζωή σας. Να μη σκέφτεστε μητέρα τίποτα. Τα πάντα να τα διαθέσετε για τη ζωή σας, προσοχή στα παιδιά.

Το γράμμα σας το έλαβα και εχάρηκα πολύ για την υγεία σας, το γράμμα σας το διάβαζα και το ξαναδιάβαζα γιατί έτσι βρισκόμουνα κοντά σας έπαιρνα τον αέρα σας, σας μιλούσα.. Άχ, πόσο σας σκέφτομαι, πόσο θα ήθελα να βρίσκομαι κοντά σας. Υπομονή, υγεία και όλα θα διορθωθούν μητέρα και πατέρα. Αν μπορείτε, αρκεί να μην στερήσετε, από τα άλλα μου αδέλφια να ενδιαφερθείτε για μένα. Να μου στείλετε λεπτά όσα μπορείτε περισσότερα, για να μπορέσω κι εγώ να μείνω μέχρι τέλους στην υγεία μου.

Το τηλεγράφημα το έλαβα και μαζί κι εκείνα που μου στείλατε, για αυτό σας ευχαριστώ και περιμένω από εσάς τους γονείς μου , από εσάς τα αδέλφια μου, από τους συγγενείς μου , από τους φίλους μου. Μητέρα είναι καθήκον αν μπορείτε – ακούτε αν μπορείτε- να με ενισχύσετε μια για πάντα αφού είναι όπως ξέρετε δύσκολη η συγκοινωνία.

Μητέρα ο Νικολής είναι άρρωστος και σας παρακαλώ να το πείτε στη γυναίκα του έχει πρηστεί απ’ την πείνα και αν τους είναι δυνατό να τον βοηθήσει με λεπτά, τηλεγραφικώς. Και του Πασχαλίδη ο γιός είναι εδώ κι αυτός, το ίδιο χάλια με τον Νικολή, είναι και φυματικός. Τι να γίνει αυτά έχει η ζωή.

Να δόσετε χαιρετισμούς και να μου φιλήσετε όλα μου τα αδέλφια, τον Στελάκι και τον Ξανθό, τη θεία και τον θείο. Τη θεία τη Λεμονιά οικογενειακώς. Να μου χαιρετάτε τη θεία τη Ειρήνη και το Μαράκι.

Και εσάς Μητέρα και Πατέρα σας εύχομαι να μείνετε στη ζωή για να μας προσέχετε και να μας βοηθάτε.

Σας χαιρετώ ο γιος σας

Γιάννης Αμπαζής.

Να ειδοποιήσετε τον Νικόλα τον Ζύμαρη του έμπορα πως ο Πασχάλης είναι εδώ να τον βοηθήσει μέσω του σπιτιού του. Να μου γράφετε τακτικά για να μαθαίνω για εσάς.

(Σημ:
Νικόλας Μπουρέκας
– απεβίωσε το 1942 στο στρατόπεδο Παύλος Μελάς.
Πασχάλης Πασχαλίδης– στέλεχος της ΟΚΝΕ της Ιατρικής Αθηνών, εκτελέστηκε την 1η Μαρτίου 1943 στο στρατόπεδο Παύλος Μελάς).

Ο Γιάννης Αμπαζής δεν δικάστηκε ποτέ. Μακρόνησος, Φολέγανδρος, Ανάφη και Τζιά τα νησιά της εξορίας του ως πολιτικός κρατούμενος όπου θα περάσει τα χρόνια του φυλακισμένος υπό αντίξοες συνθήκες. Κέα (Τζιά) ο τελευταίος σταθμός της περιπέτειας του. Από εδώ και το κάτωθι επιστολάριο στην οικογένεια του.

Κέα 7.8.43.

Επιστολάριο Γιάννη Γ. Αμπαζή, νήσος Τζια 7/8/1943

Σας χαιρετώ. Είμαι καλά μην ανησυχείτε. Τώρα με την μεταφορά μας, έχει βελτιωθεί κάπως η ζωή μας. Σας έχω γράψει κι άλλο γράμμα, σας παρακαλώ να μου γράψετε. Πρέπει να μάθω νέα σας λίγα από την καθημερινή σας ζωή. Χρόνια τώρα το ζητώ. Το τηλεγράφημα το πήρα σήμερα αλλά εγώ περίμενα και χρήματα και στεναχωρέθηκα. Όχι γιατί δεν μου στείλατε αλλά μου περνούν πολλές ιδέες μήπως δεν έχετε..

Να μου χαιρετάτε τον Πατέρα και τα αδέλφια μου. Την θεία και τα παιδιά της. Περιμένω γράμμα σας.

Σας χαιρετώ

Γιάννης Αμπαζής.

Κι από την Κέα το 1943 μεταφέρεται με άλλους πολιτικούς κρατούμενους στη  Σύρο για να λάβουν αποφυλακιστήριο εφόσον ήταν κρατούμενοι των Ιταλών κι η Ιταλία είχε πλέον πέσει, αλλά οι Γερμανοί τους συνέλαβαν ξανά, άλλους τους εκτέλεσαν και τον Γιάννη μαζί με κάποιους άλλους τους μετέφεραν στο Χαϊδάρι, στο στρατόπεδο από όπου οι Ναζί κατακτητές έπαιρναν και εκτελούσαν τους κρατούμενους για αντίποινα.

<Εκείνος που δεν είχενε παπούτσια να φορέσει

με τον αγώνα ήθελε γι άλλους χαρά να φέξει.

Και στο σαράντα τέσσερα στο χώρο της Καισαριανής

πέθανε από τους Ναζί χωρίς να το’ νε δει κανείς.

κι έμεινε δότης αφανής από τη Πολιτεία

κι άς έδωσε τα νιάτα του για ιδεολογία>.

Στίχοι από το ποίημα της αδελφής του Γιάννη Αμπαζή, Ξανθής  Συρρή λαϊκής ποιήτριας η οποία διατηρούσε αλληλογραφία με τον εξόριστο αδελφό της και παρέδωσε υλικό και πληροφορίες στον Δ. Μαγγανά εκδότη του περιοδικού ΧΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ, βασική πηγή του άρθρου μας.
( ΧΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ/ τεύχος 4,Οκτωβρίου 1986.Τίτλος άρθρου: Ο Χιώτης αγωνιστής Γ. Αμπαζής του Δ.Α.Μαγγανά).

Ο Γιάννης Αμπαζής  κομμουνιστής που εκτελέστηκε στο Σκοπευτήριο Καισαριανής την 1η Μαΐου 1944 ήταν ό ένας –όπως ήδη προανέφερα-, από τους τρείς ανώνυμους εκτελεσθέντες.

Ένας οραματιστής, ένας ιδεολόγος που έπεσε θύμα όχι σύγκρουσης αντιπάλων στρατοπέδων του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου αλλά της Ναζιστικής θηριωδείας και πρέπει να τον μνημονεύομε όχι μόνο στην επέτειο της εκτέλεσης των 200 αλλά και στους νεκρούς – θύματα ήρωες του ’40.

Χίος, το νησί του Αιγαίου με βραχύβιο εμφύλιο πόλεμο αλλά με πολλά δεινά, ήρωες και θύματα της Γερμανικής Κατοχής. Ένα από τα θύματα τους κι ο Γιάννης Αμπαζής ο μαραγκός ιδεολόγος του ΕΑΜ…

Αιωνία αυτού η μνήμη.

Συνέντευξη
Κα. Αγγελική στην οικογενειακή φωτογραφία που μου παραδίδετε ποια είναι τα κορίτσια;

Αρχείο: Ξανθή Συρρή

-Τα ονόματα των κοριτσιών της φωτογραφίας που σας δίδω κα. Γαΐλα κι είναι ντυμένα όλα στα μαύρα λόγω του πένθους για το θείο μου Γιάννη Αμπαζή.
Πρώτη είναι η Ξανθή, μετέπειτα σύζυγος Στυλιανού Συρρή-η μητέρα μου.
Δεύτερη η Βάσω, μετέπειτα σύζυγος Νικολάου Κυριακάκη.
Τρίτη η Ξανθή Μαυρογιώργη, κόρη της αποθανούσης αδελφής της γιαγιάς μου, της Βγερούκας, που μετά τον θάνατο της μητέρας της μαζί με τον Στέλιο τον αδελφό της τους ανέλαβε ο παππούς κι η γιαγιά μου και δεν τα ξεχώριζαν από τα δικά τους παιδιά.
Η επόμενη στη φωτογραφία είναι το Μαράκι– το «αντράκι» που ήταν μέσα σ’ όλα, με το γλυκό κι αθώο μουτράκι, σύζυγος Γεωργίου Ξενάκη.
Τελευταία η Κατερίνα που τη μεγάλωσε η μαμά μου γιατί γεννήθηκε 17 χρόνια μετά από εκείνη κι είναι  η μόνη που επιζεί, σύζυγος Βαγγέλη Γλύπτη.

Για όλους γράφω αναλυτικά στο «Λες και ήταν χθες».*

Ο Γιώργης κι η Ειρήνη Αμπαζή ήταν οι γονείς της μητέρας σας Ξανθής. Τι θυμάστε από τις διηγήσεις της μητέρας σας για το θείο σας κα. Αγγελική;

-Όσο αργούσε να γυρίσει ο Γιάννης μετά την απελευθέρωση είχαν μια ελπίδα πως έφυγε μαζί με άλλους συνεργάτες και ομοϊδεάτες του στο «Παραπέτασμα» όπως έλεγαν τότε.

Αλλά ένας–ένας γύριζαν οι επιζήσαντες φίλοι του και έμαθαν για τον ηρωικό του θάνατο.

Τότε η μάνα δεν άντεξε πια κι έσπασε η καρδιά της. Μετά από λίγα χρόνια έπαθε εγκεφαλικό και πέθανε στα 62.

Ο γάμος της Ξανθής κι ο δικός μου ερχομός σαν πρώτο εγγόνι ανακούφισε λίγο τον πόνο και το πένθος της οικογένειας, αλλά ο καημός της ταλαίπωρης μικρής κι άχαρης ζωής του θείου μου κι ο άδικος θάνατός του πέρασε και σε μας τα ανήψια του που αγωνιζόμαστε να πάρει την τιμή που του αξίζει για ν’ ανακουφιστούν και τ’ αποθαμένα μας.

Έχετε να προσθέσετε κάτι;

-Τιμή κι αθανασία ταιριάζει σ’ όσους αγωνίστηκαν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, για την ελευθερία, την ανεξαρτησία και των αθώων λαών την υποστήριξη, βάζοντας τα σώματά τους μπροστά στα πυρά των φασιστών ανιδιοτελώς κι ούτε τα μνήματά τους δεν βρέθηκαν για να τους θυμιατίσει η μάνα τους και να τα ποτίσει με τα δάκρυά της.

* <Λές και ήταν χθές> βιβλίο της Αγγελικής Συρρή-Στεφανίδου/εκδόσεις: Λεξίτυπον.

Υλικό:
Βιογραφία Γιάννη Αμπαζη: Γιώργος Αμπαζής & Ειρήνη Πιταούλη.

Αγγελική Συρρή-Στεφανίδου, συγγραφέας. Ευχαριστώ θερμά την κ. Συρρή-Στεφανίδου για το πολύτιμο υλικό που διέθεσε για τη συγγραφή του άρθρου.

Για το chiosnews.com

Τασσώ Γαΐλα

Αρθρογράφος-Ερευνήτρια

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθρο28η Οκτωβρίου- μηνύματα αιρετών- στα Καρδάμυλα ο Αν. Μιχαηλίδης
Επόμενο άρθροΠαρέλαση για το “ΟΧΙ”- με πανό και για το Θόλος (video)