Κωνσταντίνος Βούκουνας: Η Παναγιά των Χαιρετισμών

 Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΩΝ
του ΚΩΝ/ΤΙΝΟΥ ΣΤ. ΒΟΥΚΟΥΝΑ- καθηγητή 

 

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ από τη ΜΥΡΟΒΟΛΟ      
 

Ήταν 8 Αυγούστου του 626 μ. Χ., και ενώ ο Ηράκλειος βρίσκονταν μακριά πολεμώντας τους Πέρσες πολιορκήθηκε η Πόλη από στεριά και θάλασσα από τους Αβάρους, ενώ παράλληλα μια περσική στρατιά έφτανε στη Χαλκηδόνα.
Ο Ηράκλειτος ήταν αδύνατο να γυρίσει πίσω και έτσι η άμυνα της Πόλης περιήλθε στον Πρωθυπουργό Βώνο ο οποίος έτρεξε να συμβουλευθεί τον Πατριάρχη Σέργιο…
Μόνη τους ελπίδα ο Θεός.
Άλλο δεν έμεινε από να προσευχηθούν και να τονώσουν το θρησκευτικό συναίσθημα του λαού που με τη βαθιά του πίστη στο Χριστό και την Παναγία, απέκρουσε τις απανωτές επιθέσεις των εχθρών.
Με τη μεγάλη καταστροφή που προξένησαν στα εχθρικά πλοιάρια (μονόξυλα) σε συνδυασμό με ένα φοβερό ανεμοστρόβιλο που ξέσπασε και δημιούργησε μια ξαφνική τρικυμία, ανάγκασαν Αβάρους και Πέρσες να λύσουν την πολιορκία και να φύγουν άπρακτοι.
Έτσι η Πόλη σώθηκε.
Οι κάτοικοι πίστεψαν ότι η ίδια η Παναγία μπήκε επικεφαλής των υπερασπιστών της Πόλης (πολλοί μάλιστα την είδαν πάνω στα τείχη) και για να Της δείξουν την ευγνωμοσύνη τους, έψαλαν τον ευχαριστήριο αυτόν ύμνο αποδίδοντας Της τα νικητήρια, όρθιοι, γι’ αυτό και ονομάσθηκε ο ύμνος, Ακάθιστος.
Ο Ακάθιστος Ύμνος αποτελείται από 24 «οίκους» που σχηματίζουν μια αλφαβητική ακροστιχίδα και έχουν εφύμνιο οι μεν περιττοί το «Χαίρε, Νύμφη, ανύμφευτε», οι δε άρτιοι το «Αλληλούια».
Από αυτούς οι 12 αναφέρονται στον Κύριο και τελειώνουν με το «Αλληλούια» δηλαδή Αινείτε τον Θεό. Οι άλλοι 12 οίκοι αναφέρονται στη Θεοτόκο και τελειώνουν με το «Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε» («Εφύμνιο» λέγεται η τελευταία φράση του ύμνου που επαναλαμβάνει ο λαός δια των ιεροψαλτών).
Μέσα στους 72 στίχους του ύμνου που ραψωδείται από τον ιερέα μπροστά στην εικόνα της Παναγίας στο μέσω του κάθε ναού, συναντούμε 144 χαιρετισμούς στη Θεοτόκο: «Χαίρε, της εκκλησίας ο ασάλευτος Πύργος, Χαίρε, της βασιλείας το απόρθητον τείχος, Χαίρε δι ης εγείρονται τρόπαια, Χαίρε, δι ης εχθροί καταπίπτουσι…».
Από τη λέξη ΧΑΙΡΕ ονομάστηκαν Xαιρετισμοί.
Ποιητής του έργου φέρεται ο τότε Πατριάρχης Σέργιος.
Όμως οι γνώμες των μελετητών όχι μόνο δε συμφωνούν αλλά εμφανίζουν και μεγάλες αποκλίσεις. Άλλοι θεωρούν δημιουργό του Ακάθιστου Ύμνου τον σύγχρονο με την πολιορκία Γεώργιο Πισίδη. Διάφοροι αναφέρουν τον ιερό Φώτιο, τον Απολλινάριο τον Αλεξανδρέα, τον Ρωμανό τον Μελωδό, τον Πατριάρχη Γερμανό Α΄, τον Μητροπολίτη Νικομήδειας Γεώργιο Σικελιώτη, άλλοι τον Κοσμά το Μελωδό κ.λ.π.
Ο Κανόνας του Ακάθιστου δηλαδή τα ψαλλόμενα από τους ιεροψάλτες μέλη είναι έργα οι μεν ειρμοί του Ιωάννου του Δαμασκηνού, (ειρμοί λέγονται τα πρώτα τροπάρια κάθε ωδής που καθορίζουν το μέτρο και τη μουσική των υπολοίπων ) τα δε τροπάρια του Ιωσήφ του Ξένου Υμνογράφου (τροπάρια είναι τα λοιπά άσματα. Ο ειρμός με τα τροπάρια μαζί αποτελούν την ωδή, πολλές ωδές μαζί αποτελούν τον κανόνα. Τα τροπάρια που αφορούν στους Αγίους λέγονται και κοντάκια. Οι στροφές του κοντακίου ονομάζονται και οίκοι του κοντακίου.)
Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι ο Ακάθιστος Ύμνος, είναι έργο θεόπνευστο και διαχρονικό, έργο υψηλής πνοής, που συγκινεί και συμβάλει μέσω της προσευχής και της περισυλλογής στο ανέβασμα του ανθρώπου από της γης εις τα άνω.
Η εικόνα που φαίνεται στην αρχή του κειμένου (σ.σ. chiosnews.com: δεν είχαμε τη δυνατότητα αναδημοσίευσης και της εικόνας) είναι η Παναγία των Χαιρετισμών και είναι φτιαγμένη από κερί και μαστίχα, εμποτισμένη (περιρεομένη) με μύρο (η τεχνική όπως μου αναφέρθηκε στο Άγιο Όρος λέγετε αλοιποιεία και οι εικόνες που έχουν κατασκευαστεί με αυτή την τεχνική λέγονται αλοιποίητες, η τεχνική εφαρμόζεται μέχρι σήμερα κυρίως από τους μοναχούς της Καψάλας.)
Στο πίσω μέρος της σε ασημένια πλάκα είναι τυπωμένα τα εξής: :
«Αυτή η εικών η Θαυματουργός εστί την οποίαν βάσταξε Σέργιος ο Πατριάρχης περιερχόμενος τα τείχη της Κωνσταντινουπόλεως έδιωξε τους πολεμίους και την οποίαν ο Αυτοκράτωρ Αλέξιος ιδιοχείρως εδώρησε τω Άγίω Διονυσίω ».

Δε θέλω να επεκταθώ και να αναφερθώ στον θαυμαστό τρόπο που επέστρεψαν την εικόνα των Χαιρετισμών, τη λεγόμενη και Μυροβλίτισσα, στο Αγιορείτικο Μοναστήρι του Αγίου Διονυσίου το 1592 οι Αλγερινοί πειρατές όταν την έκλεψαν, αλλά και το 1767 όταν την έκλεψε μια σπείρα λωποδυτών από την Δαλματία.
Ούτε θα μιλήσω για την μεγάλη ποιητική, λογοτεχνική αλλά και θεολογική αξία του Ύμνου που συνοψίζει μέσα στους θαυμάσιους στίχους του όλη την χριστολογία της Εκκλησίας μας, όλο το μυστήριο της θείας οικονομίας, δηλαδή της ενανθρωπήσεως του Θεού άλλωστε αυτά είναι πράγματα χιλιοειπωμένα και έχουν γίνει βίωμα, σέβασμα και συνείδηση του κάθε χριστιανού.
Θα πω μόνο κλείνοντας, ότι καθένας και καθεμία, τούτες τις μέρες αποζητά ένα ναό η ένα ξωκλήσι για να ενώσει και τη φωνή του με τη φωνή του ψάλτη και του ιερέα και κατανυκτικά να σιγοψιθυρίσει ένα δικό του ευχαριστήριο ύμνο μαζί με το «Χαίρε νύμφη ανύμφευτε» στην Υψηλοτέρα των Ουρανών, ενώ ξέρει ότι ισαρίθμους της άμμου ωδές και αν προσφέρει στον Θεό ουδέν τελεί άξιο για να ανταποδώσει τα όσα Εκείνος με τη μεσολάβηση της Παναγίας, μας έχει προσφέρει…