ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ μείωση των ιχθυαποθεμάτων
Για ψάρια και μικροψαράδες
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ
Την τύχη του Φαρμακονησίου, βορειοανατολικά της Λέρου, φοβούνται οι ιχθυολόγοι πως θα έχουν και άλλα νησιά του Αιγαίου. Το νησί της Δωδεκανήσου Φαρμακονήσι, το 1951 κατοικούνταν από ψαράδες οι οποίοι ζούσαν εκεί με τις οικογένειές τους.
Οταν εξαφανίστηκαν από την υπεραλίευση τα ψάρια, αποχώρησαν από το νησί και οι τελευταίοι του κάτοικοι. Σήμερα το νησί έχει μόνο φαντάρους που φυλάνε τα σύνορα.
Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι τα ιχθυαποθέματα στις ελληνικές θάλασσες συρρικνώνονται δραματικά, μαζί και πολλά αλιευτικά πεδία που κινδυνεύουν με κατάρρευση. Οι ίδιοι εκτιμούν πως αυτό θα έχει πολύπλευρες επιπτώσεις στις κοινωνίες των νησιωτικών και παράκτιων περιοχών, αφού όταν ένα αλιευτικό πεδίο καταρρεύσει, είναι πάρα πολύ δύσκολο να επανακάμψει.
«Με την κάθετη υποβάθμιση των ιχθυαποθεμάτων χάνονται θέσεις εργασίας σε περιοχές που δεν είναι δυνατόν να αναπληρωθούν, όπως είναι τα μικρά νησιά και οι απομακρυσμένες περιοχές που δεν μπορούν να στηρίξουν άλλη απασχόληση πέρα από την αλιεία», σημειώνει η Αναστασία Μήλιου, υδροβιολόγος – επικεφαλής Ερευνας και Δράσεων Προστασίας, της περιβαλλοντικής οργάνωσης «Αρχιπέλαγος», πρέσβειρα της Ελλάδας στην Ε.Ε. για την προώθηση της αειφόρου θαλάσσιας πολιτικής.
«Εάν χαθεί η αλιεία, οι περιοχές αυτές θα ερημώσουν αφού οι κάτοικοι θα χρειαστεί να μεταναστεύσουν σε άλλες περιοχές για να επιβιώσουν. Εξίσου απειλούνται και οι πληθυσμοί από τα προστατευόμενα θαλάσσια είδη που βασίζονται στα ιχθυαποθέματα για την τροφή τους (δελφίνια, φάλαινες, φώκιες κ.ά). Σπάνια και προστατευόμενα είδη που κατάφεραν να επιβιώσουν στο Αιγαίο για χιλιάδες χρόνια, σε ισορροπία με τις ανθρώπινες κοινωνίες, μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες κινδυνεύουν με αφανισμό».
Οι ερευνητές διαπιστώνουν πως με τη χρήση ευρωπαϊκών επιχορηγήσεων έχει υπάρξει τα τελευταία χρόνια σημαντική μείωση του αλιευτικού στόλου στις ελληνικές θάλασσες, ωστόσο δεν έχει διαπιστωθεί ανάκαμψη των ιχθυαποθεμάτων, δεδομένου του ότι δεν εφαρμόζονται ουσιαστικά μέτρα για την αειφόρο διαχείριση των αλιευτικών δραστηριοτήτων.
Ο αγώνας για την επιβίωση των αλιέων στην Ελλάδα είναι μία μάχη δυσανάλογη ανάμεσα στη μέση αλιεία (μηχανότρατες, γρι-γρι, πεζότρατες) και τη μικρή παράκτια αλιεία (καΐκια με δίχτυα – παραγάδια) και το πρόβλημα επιτείνεται, δεδομένου ότι στις αλιευτικές δραστηριότητες δεν εφαρμόζεται ουσιαστικά κανένα πλαίσιο ελέγχου.
Μηχανότρατες
«Τα σκάφη της μέσης αλιείας λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτα στο Αιγαίο, καταφέρνοντας, μέσω των πιέσεων που ασκούν, να επιτυγχάνουν συνεχείς αναβολές στην εφαρμογή της (ελλιπούς ακόμη) ευρωπαϊκής νομοθεσίας», προσθέτει η κ. Μήλιου. «Μηχανότρατες, μεγάλα αλιευτικά εργαλεία σχεδιασμένα να αλιεύουν σε ανοιχτές θάλασσες και ωκεανούς βρέθηκαν να μοιράζονται με τα μικρά αλιευτικά, τα πεδία του Αιγαίου, ανταγωνιζόμενα τα μικρά παράκτια αλιευτικά σκάφη. (Για να γίνει κατανοητή η διαφοροποίηση, ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ένα μέσο παράκτιο αλιευτικό δεν ξεπερνά τα 10 -15 μέτρα σε μήκος και χρησιμοποιεί μηχανή 80-100 ίππων, ενώ μια μέση μηχανότρατα συνήθως ξεπερνά τα 25-30 μέτρα μήκος και με μηχανές 800-1.000 ίππων). Οι μηχανότρατες χρησιμοποιούν υψηλή τεχνολογία (sonar, χαρτογραφικά βυθού) η οποία τους επιτρέπει να εντοπίσουν και το μικρότερο απόθεμα. Το κόστος κάθε τέτοιου εργαλείου μπορεί να ξεπερνάει και τη συνολική αξία ενός παράκτιου αλιευτικού σκάφους. Μεγάλο πρόβλημα αποτελεί επίσης το γεγονός ότι 40-60% των αλιευθέντων οργανισμών απορρίπτονται νεκροί στη θάλασσα, δεδομένου ότι δεν έχουν εμπορική αξία. Δεδομένης της απουσίας πλαισίου ελέγχου και παρακολούθησης των αλιευτικών δραστηριοτήτων, είναι διαδεδομένη η παράνομη αλιεία, σε ρηχά νερά, κατά τη διάρκεια της νύχτας (όπου δεν είναι εύκολα ορατή) και σε απομακρυσμένες περιοχές του Αιγαίου. Αυτό έχει δραματικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων».
Γρι-γρι
Σχετικά με τα αλιευτικά γρι-γρι το νομοθετικό πλαίσιο είναι ιδιαίτερα ανεπαρκές δεδομένου ότι επιτρέπει να αλιεύουν σε ρηχά νερά -από 30 μέτρα βάθος. Χρησιμοποιούν επίσης εργαλεία υψηλής τεχνολογίας για τον εντοπισμό των αποθεμάτων και από τα κύρια προβλήματα είναι ο τεράστιος αριθμός απορριπτόμενων νεαρών ψαριών τα οποία δεν έχουν εμπορική αξία. Η ασυνειδησία συγκεκριμένων αλιέων έχει ως αποτέλεσμα την εξόντωση ολόκληρων αποθεμάτων, με τη χρήση καταστροφικών αλιευτικών πρακτικών.
Πεζότρατες
Παρ’ όλο που υπάρχει οδηγία από την Ε.Ε. για την απόσυρση αυτού του αλιευτικού εργαλείου, λόγω των καταστροφικών επιπτώσεων που έχει στα παράκτια οικοσυστήματα και τα ιχθυαποθέματα γενικότερα, οι ελληνικές Αρχές τα τελευταία χρόνια επιμένουν να εκδίδουν συνεχείς αναβολές και να παρατείνουν την περίοδο χρήσης αυτού του αλιευτικού εργαλείου.
Δίχτυα – παραγάδια
Πρόκειται για παθητικό τρόπο αλιείας, με περιορισμένη επιβάρυνση στα θαλάσσια οικοσυστήματα σε σχέση με τη μέση αλιεία. Η συνέχιση της παράκτιας αλιείας έχει θεμελιώδη σημασία για την επιβίωση των νησιωτικών και παράκτιων περιοχών της Ελλάδας, που δεν έχουν εναλλακτικές λύσεις. Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά για τις μεθόδους αειφόρου διαχείρισης της παράκτιας αλιείας και για το πώς οι πρακτικές μπορούν να γίνουν περισσότερο επιλεκτικές, αλλά αυτό δεν έχει νόημα να εφαρμοστεί τη στιγμή που συνεχίζει να υφίσταται η καταστροφή των ιχθυαποθεμάτων από τη μέση αλιεία. Τα μεγέθη στα οποία αναφερόμαστε είναι δυσανάλογα και μη συγκρίσιμα.
Ερασιτεχνική αλιεία
«Ενα από τα μεγάλα προβλήματα της αλιείας, το οποίο συχνά παραβλέπεται (παρ’ όλο που υπάρχουν πολυάριθμες σχετικές καταγγελίες από τους αλιευτικούς φορείς του Αιγαίου), είναι η εντατική “ερασιτεχνική” αλιεία και συγκεκριμένα η αλιεία με ψαροτούφεκο», συνεχίζει η κ. Μήλιου. «Ταχύπλοα σκάφη, με μεγάλη ιπποδύναμη (που ξεπερνούν τα 50-60 μίλια σε ταχύτητα – δηλαδή ξεπερνούν σε ταχύτητα τα σκάφη του Λιμενικού), εφορμούν κυρίως από την περιοχή της Αττικής και στοχεύουν αλιευτικά πεδία του Αιγαίου, χρησιμοποιώντας παράνομα την αυτόνομη κατάδυση, χημικά (χλωρίνη, γαλαζόπετρα) ή ακόμα και εκρηκτικά (φιάλες υγραερίου) αφανίζοντας κάθε ίχνος ζωής από την περιοχή. Πρέπει να τονίσουμε ότι αυτές οι πρακτικές αλιείας δεν μπορούν πλέον να υπάγονται στην ερασιτεχνική αλιεία, καθώς όλη αυτή η παράνομη δραστηριότητα γίνεται καθαρά για εμπορικούς σκοπούς. Γενικότερα όμως πρέπει να αναφέρουμε ότι το φαινόμενο της ερασιτεχνικής αλιείας σχετίζεται με την απόκτηση φουσκωτών σκαφών από χιλιάδες πολίτες τα τελευταία χρόνια, οι οποίοι θεωρούν ως “απαραίτητο αξεσουάρ” τον εξοπλισμό των σκαφών αυτών με τελευταίας τεχνολογίας ψαροτούφεκα, με συνέπεια ένα καίριο πλήγμα στα αποθέματα των παράκτιων ειδών ψαριών, τα οποία πρέπει να τονίσουμε ότι χαρακτηρίζονται από χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και αναπαραγωγής.
Αξιοσημείωτο είναι ότι παρ’ όλο που υπάρχει συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο και κανονισμοί για τη διεξαγωγή και παρακολούθηση από τις λιμενικές αρχές των ερασιτεχνικών αλιευτικών δραστηριοτήτων, κανένας από τους κανονισμούς αυτούς δεν εφαρμόζεται στην πράξη».
Η Αναστασία Μήλιου επί το έργον
Προτάσεις
«Μία από τις βασικές προϋποθέσεις για να μπορέσει να συνεχίσει να υπάρχει η παράκτια αλιεία είναι να προστατευτούν οι οικότοποι στους οποίους αναγεννώνται τα ιχθυαποθέματα. Τα θαλάσσια λιβάδια της ποσειδώνιας είναι ίσως από τους σημαντικότερους οικοτόπους που καθορίζουν την παραγωγικότητα των ιχθυαποθεμάτων, αλλά και τη γενικότερη βιοποικιλότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η παράνομη αλιευτική δραστηριότητα με συρόμενα εργαλεία σε μικρά βάθη προκαλεί καταστροφή αυτών των σημαντικών οικοτόπων. Επειτα από μια τέτοια καταστροφή, απαιτούνται πολλές δεκαετίες για την αναδημιουργία νέων θαλάσσιων λιβαδιών (εάν μπορέσουν να επανακάμψουν δεδομένων των ποικίλων ανθρωπογενών πιέσεων) και κατά την περίοδο αυτή υποβαθμίζονται σημαντικά οι συνθήκες αναπαραγωγής και επιβίωσης των ιχθυαποθεμάτων.
Η συνδιαχείριση, δηλαδή η συμμετοχή των φορέων των αλιέων στη διαδικασία προτάσεων και αποφάσεων αναφορικά με τα μέτρα διαχείρισης είναι αναμφισβήτητα ο πιο αποτελεσματικός τρόπος ο οποίος εξασφαλίζει την αποδοχή και τήρηση της διαχείρισης. Αυτή η έννοια, που είναι ευρέως διαδεδομένη σε πολλές άλλες χώρες του κόσμου, είναι τελείως άγνωστη στην Ελλάδα».
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 25/06/2007
