ΣΤΗ ΜΥΡΟΒΟΛΟ ΧΙΟ
Μια εκδρομή του Ανοιχτού Λαϊκού Πανεπιστημίου του Δήμου Χανίων.
Της Αργυρώς Χανιωτάκη-Σμυρλάκη.
ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
Η ομάδα των ανθρώπων, ανδρών και γυναικών , που ψάχνουν τη μόρφωση ανεξάρτητα ηλικίας έφθασε το απόγευμα της Πέμπτης 27 Μαρτίου στο αεροδρόμιο της Χίου.
Ήταν οι σπουδαστές του Ανοιχτού Λαϊκού Πανεπιστημίου του Δήμου Χανίων. Οργανώτρια και αρχηγός η κ. Ελένη Βουγιούκαλου που κράτησε σταθερά το τιμόνι της ομάδας σ΄όλη τη διάρκεια της εκδρομής.
Εγκαταστάθηκαν στο «Αίπος». Είναι ένα τουριστικό αθλητικό χωριό, κτισμένο σε υψόμετρο 480 μ. κατάφυτο με πεύκα και κυπαρίσια και γεμάτο άγριες ανεμώνες, πάνω από το Βροντάδο, που τώρα οι κάτοικοι του ετοιμάζουν το γνωστό σ΄όλη την Ελλάδα ρουκετοπόλεμο του Μεγ. Σαββάτου.
Από εκεί κάθε μέρα εξορμούσαν, έχοντας στη διάθεση τους ένα πούλμαν με οδηγό το νεαρό Νίκο που με ικανότητα και ασφάλεια περνούσε το φιδίσιο και στενό δρόμο. Περιηγήθηκαν όλο το νησί, έμαθαν πολλά γι΄αυτό, μίλησαν με Χιώτες και μπήκαν στο καραβάκι για να πάνε απέναντι στον Τσεσμέ για να περάσουν μια ολόκληρη μέρα στη Σμύρνη.
Τη Δευτέρα 31 Μαρτίου το βράδυ που γύρισαν στα Χανιά ήταν χαρούμενοι, γεμάτοι εντυπώσεις, είχαν δει και μάθει πολλά, είχαν συγκινηθεί με την επίσκεψη απέναντι στην μεγάλη ακτή…
Η πόλη της Χίου, χτισμένη πολλούς αιώνες στην ανατολική ακτή του νησιού, απλώνεται τώρα και έξω από το κάστρο με τα στενά γραφικά σοκάκια του.
Κοιτώντας στη θάλασσα το βλέμμα φτάνει απέναντι στις ακτές της Ιωνίας που διαγράφονται καθαρά τη μέρα και τη νύχτα με τα φώτα τους δηλώνουν πόσο κοντά είναι η απέναντι γη.
Το νησί και η πόλη πήραν το όνομά τους από το γιο του Ποσειδώνα και μιας νύμφης.
Την ώρα που γεννιόταν το βρέφος χιόνιζε και ο Θεός- πατέρας το΄ονόμασε Χίο, κατά μαρτυρία του Παυσανία. Άλλος μύθος λέει ότι η νύμφη Χιόνη ονόμασε το νησί.
Ήταν κόρη του Οινοπίωνα, γιου του Διονύσου και της Αριάδνης. Πάλι η Κρήτη εμπλέκεται κι εδώ δείγμα των στενών δεσμών που πάντα υπήρχαν στον Αιγιακό χώρο.
Οι Χιώτες, Ίωνες στην καταγωγή, είχαν πάντα ενεργό συμμετοχή και παρουσία στο ιστορικό γίγνεσθαι. Πάντα στραμμένοι στη θάλασσα , την όργωναν ως ναυτικοί και έμποροι. Αναπτυγμένοι πνευματικά, πλούσιοι σε εμπειρίες, γνώσεις και υλικό πλούτο, τοποθετιμένοι γεωγραφικά στο κέντρο μιας θάλασσας που έδενε στεριές, διεκδικούν- δεύτεροι σε σειρά- τη γέννηση του Ομήρου, όταν σύμφωνα με τη γραμματολογία «επτά πόλεις ερίζουσι».
Λίγο έξω από την πόλη η «Δασκαλόπετρα» ή « πέτρα του Ομήρου», ένας βράχος στο ναό της Κυβέλης υποδεικνύεται ως κάθισμα του μεγαλύτερου ποιητή των αιώνων.
Η πόλη αρχόντισσα με στενά δρομάκια, αλλά και αρχοντικά, με έντονη πνευματική ζωή σε δέχεται. Η «Σχολή της Χίου» γνωστό πνευματικό ίδρυμα από το 1792, φιλοξενεί μέχρι σήμερα μαθητές, ως γυμνάσιο- λύκειο. Η βιβλιοθήκη , μεγαλόπρεπό κτίριο με εμπνευστή τον Αδαμάντιο Κοραή-γιατί κι αυτός ήταν Χίος!- λειτουργεί μέχρι σήμερα φιλοξενώντας σπάνια βιβλία, χάρτες, κώδικες, χειρόγραφα. Στο κτίριο συστεγάζεται και το λαογραφικό μουσείο, πούσιο σε εκθέματα, δωρεά των οικογενειών Αργέντη και Σκυλίτση. Υπάρχουν, επίσης, αρχαιολογικό και ναυτικό μουσείο.
Μέσα στο κάστρο με την εντυπωσιακή τοιχοποιία του ένα μουσουλμανικό νεκροταφείο και το σπίτι του Ι. Ιουστινιάνη, ενός από τους λίγους και τελευταίους λατίνους υπερασπιστές της Κωνσταντινούπολης εκείνον το δραματικό Μάϊο του 1453, που ο βαρύτατος τραυματισμός και η αποχώρηση του επηρέασαν αρνητικά και συντόμευσαν τα γεγονότα, ως την 29η Μαϊου.
Ο Ιουστινιάνης πέθανε στη Χίο, εξ΄αιτίας του τραύματος.
Το Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο αποτελεί πνεύμονα γραμμάτων και τεχνών και ο γλύπτης Θαν. Απάρτης με τον « Αφανή Ναύτη» του στολίζει την παραλία λίγο έξω από την πόλη.
Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου με τις σχολές του δηλώνει το πνευματικό παρόν και τη συνέχεια της λόγιας παράδοσης του τόπου.
ΧΙΟΣ όμως δεν είναι μόνο η πόλη. Είναι και η ενδοχώρα με τα χωριά.
ΝΟΤΙΑ ΧΙΟΣ
Η νότια Χίος, περιοχή των μαστιχόδενδρων, εύφορη και μοναδική καλιεργεί αυτό το μοναδικό είδος σκίνου που παράγει τη μαστίχα.
Ο θάμνος αυτός δεν ευδοκιμεί πουθενά αλλού και χαράζοντας τον κορμό του ρέει αυτό το ρετσίνι, που είναι η μαστίχα- ευλογημένο προϊόν περιζήτητο, θεραπευτικό, αρωματικό έδωσε στο νησί το προσωνύμιο «Μυροβόλος». Οι γυναίκες των χαρεμιών μασούσαν μαστίχα και γι΄αυτό το νησί υπαγόταν άμεσα στο Σουλτάνο και το είχε υπό την προστασία της η Βαλιδέ Σουλτάνα ( Βασσιλομήτορα». Η μαστίχα είναι γνωστή και περιζήτητη σ΄όλο τον κόσμο. Εξάγεται σχεδόν στο σύνολο της. Οι Χιώτες, έξυπνοι άνθρωποι έχουν οργανωθεί κατάλληλα και τα προϊόντα της μαστίχας μέσω των «Mstiha chop» λειτουργούν ως πρεσβευτές του νησιού.
Ο σκίνος αυτός, είτε σε γόνιμε έδαφος είτε σε πετρώδες, χαμηλός, θάλλει μαζί με τα ελαιόδεντρα στη νότια Χίο, που είναι γεμάτη μεσαιωνικά χωριά.
Αυτά τα χωριά ανάγονται στον 14ο -15ο αιώνα, την εποχή των Γενουατών. Η Χίος δεν γνώρισε Ενετοκρατία. Το 1346 οι ομοεθνείς και ομοεπάγγελτοι έμποροι, αλλά εχθροί των Ενετών, Γενουάτες καταλαμβάνουν το νησί μέχρι το 1566. Τα’οτε περνάει στα χέρια των Οθωμανών.
Οι Γενουάτες άφησαν τα σημάδια τους στη αρχιτεκτονική, συνοικίζοντας οικισμούς γύρω από οχυρωματικούς πύργους. Τα δρομάκια είναι λιθόστρωτα, στενά, τα σπίτια κολλητά με επικοινωνία μεταξύ τους για διαφυγή. Καλά διατηρημένα δείγματα τέτοιας αρχιτεκτονικής είναι τα χωριά Πυργί και Μεστά.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι οι χρωματιστοί σοβάδες. Τα σπίτια στο Πυργί έχουν ωραιότατα γεωμετρικά σχέδια στους τοίχους ξυστά πάνω σε άσπρο σοβά που αναδεικνύονται από το κάτω γκρι στρώμα. Στα Μεστά υπάρχει και ο εντυπωσιακός ναός των Αρχαγγέλλων Μιχαήλ και Γαβρηήλ. Κτίστηκεστη θέση και με τα υλικά του Γενουατικού αμυντικού πύργου και με εθελοντική εργασία. Είναι μεγάλος και πλούσιος. Στολίστηκε με αφιερώματα των ναυτικών. Οι εικόνες είναι Ρωσικές και κάθε μια εικόνα των δύο Αρχαγγέλλων ζυγίζει όπως μας είπαν 74 κιλά ασήμι. Λίγα βήματα παρακάτω, μέσα στον μεσαιωνικό οικισμό βρίσκεται η παλαιότερη ομώνυμη εκκλησία του 13ου αιώνα. Το υπουργείο πολιτισμού τον έχει παραλάβει και συντηρεί τις σωζόμενες τοιχογραφίες και το μοναδικό ξυλόγλυπτο τέμπλο. Ο θρύλος λέεει ότι ο τεχνίτης του εργάστηκε δωρεάν πάνω από 20 χρόνια και ότι τυφλώθηκε μετά το τέλειωμα του.
Ο Εμποριός, ορμίσκος στη Ν.Α ακτή, όπως δηλώνει το όνομα του λειτουργούσε ως εμπορικός σταθμός, έχει αρχαιότητες και δίπλα του ορθώνεται ένα βουνό, μ΄ένα παλιό σβηστό ηφαίστιο (Ψάρωνας). Η παραλία του έχει μαύρα ηφαιστιακά βότσαλα ( μαύρα βόλια).
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΧΙΟΣ
Το τμήμα αυτό του νησιού είναι ορεινό. Σ΄όλα τα βουνά που υψώνονται πάνω από τη θάλασσα στη δυτική ακτή υπάρχουν μεσαιωνικές βίγλες. Η δουλειά του βιγλάτορα ήταν να παρατηρεί το πέλαγος. Όταν διέκρινε πλοίο στον ορίζοντα, έπρεπε να ξεχωρίσει αν ήταν φιλικό ή εχθρικό και να ειδοποιήσει τα χωριά να ωργανώσουν την άμυνα τους και να προφυλαχθούν. Η πειρατεία μάστιζε το Αιγαίο για δεκάδες αιώνες ( ο Θουκιδίδης κάνει αναφορά στους πειρατές του Αιγαίου των χρόνων του Μίνωα) μέχρι και τον 19ο αιώνα. Μεγάλοι ανεμόμυλοι σώζονται, επίσης παντού και δημιουργούν συνειρμούς στο μυαλό του επισκέπτη.
Η Βολισσός, πολύ παλιό χωριό με κάστρο στην κορυφή του. Η παράδοση το συνδέει με το στρατηγό του Ιουστινιανού Βελισάριο. Λίγο δυτικότερα μια υπέροχη παραλία. Είναι της Αγιας Μαρκέλλας όπου και η ομώνυμη εκκλησία. Κάθε χρόνο στις 22 Ιουλίου συγκεντρώνει στο πανηγύρι τους απανταχού Χιώτες.
Τα Αυγώνυμα είναι ένα άλλο μεσαιωνικό χωριό ψηλά στα βουνά που βλέπει στις δυτικές ακτές και στο ανοιχτό πέλαγος. Τα παλιά του σπίτια αναστηλώνονται. Το ίδιο και ο Ανάβατος, λίγο πιο βόρεια. Κτισμένος σε βραχώδεις πλαγιές με γκρεμούς γύρω του. Ήκμασε τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας. Τώρα είναι σε εγκατάλειψη. Γίνονται αναστηλώσεις από την αρχαιολογία. Η ερημιά και το άγριο πετρώδες περιβάλλον δημιουργούν υποβλητικά συναισθήματα.
Σε λίγη απόσταση Ν.Α. βρίσκεται η Νέα Μονή. Χαρακτηρίζεται μνημείο διεθνούς σημασίας. Χτίστηκε τον 11ο αιώνα (1044-1054) με αυτοκρατορική χορηγία του Κωνσταντίνου Δ΄του Μονομάχου. Τρεις Χιώτες μοναχοί, ο Νικήτας, ο Ιωάννης και ο Ιωσήφ, βρήκαν μια εικόνα της Παναγιάς στο Προβάτειο όρος. Οι ίδιοι ταξίδεψαν στη Μυτιλήνη, που ζούσε τότε εξόριστος ο Κωνσταντίνος Μονομάχος και του προφήτεψαν ότι θ γίνει Αυτοκράτορας και να τους βοηθήσει να κτίσουν το Μοναστήρι. Η προφητεία βγήκε αληθινή. Οι μοναχοί στη συνέχεια πήγαν στην Κωνσταντινούπολη, συνάντησαν τον Κωνσταντίνο Αυτοκράτορα πλέον και του ζήτησαν να τηρήσει την υπόσχεση του. Εκείνος ανταποκρίθηκε, τους είπε ν΄αντιγράψουν όποιο σχέδιο ναού ήθελαν- εκτός της Αγίας Σοφίας- και τους χορήγησε τα υλικά. Έτσι κτίστηκε η Νέα Μονή. Το σχέδιο, που επιλέχθηκε είναι, σύμφωνα με τους μελετητές αυτό του Μαυσωλείου του Μεγάλου Κωνσταντίνου στην ανατολική πλευρά του ναού των Αγίων Αποστόλων της πόλης. Η Μονή περιβάλλεται με τείχος που έχει ένα πύργο στην μια γωνιά. Η αρχιτεκτονική του όλου συγκροτήματος αποτελεί αντικείμενο μελέτης για τη μεσοβυζαντινή περίοδο. Αυτό, όμως που καθηλώνει είναι τα χρυσά ψηφιδωτά του ναού που έχουν ανακυρηχθεί « μνημεία της Παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς» από την UNESCO. Συνεργεία συντηρητών εργάζονται μέσα για την συντήριση και διάσωση τους. Στη Μονή λειτουργεί Μουσείο και σε άλλο κτίσμα φυλάσσονται τα οστά των σφαγιασθέντων μοναχών της σφαγής του 1822.
ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ
Η Χίος έχει έχει διαρκή και σταθερή παρουσία σ΄όλη την Ιστορία. Οι Χιώτες φέρουν μέσα τους τα γονίδια του πνεύματος και των τεχνών. Είναι μεγάλη ευθύνη να είσαι πατρίδα του Κοραή και του Ψυχάρη, των καραβοκύρηδων, να διεκδικείς τη γέννηση του Ομήρου και να ζεις μέσα στο άρωμα της Μαστίχας.
Όλα όμως, τα παραπάνω συγκλίνουν σε μια χρονολογία καταλυτική για το νησί; Το 1822. Οι Χιώτες, αν και τους δόθηκαν προνόμια από τους Οθωμανούς και ευημερούσαν, δεν έμειναν έξω από τον μεγάλο ξεσηκωμό.Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ολοκληρωτική καταστροφή του νησιού και των διπλανών Ψαρών από τον Τουρκικό στρατό, την άγρια σφαγή και τον εξανδραποδισμό. Ο τόπος ερημώθηκε Οι λίγοι που σώθηκαν έφυγαν πρόσφυγες. Αυτή η πρωτοφανής αγριότητα είχε μεγάλο αντίκτυπο στη Ευρώπη. Πνευματικοί άνδρες του μεγέθους του Β. Ουγκώ και του Ευγ. Ντελακρουά αντέδρασαν. Ο μεν πρώτος με την πέννα του ( ποίημα «το Ελληνόπουλο) ο δε δεύτερος με το πινέλο του ( πίνακας «η καταστροφή της Χίου») αντέστρεψαν το αρνητικό για τον ξεσηκωμό κλίμα και άρχισε να δημιουργείται το κίνημα του Φιλελληνισμού που στήριξε τον Αγώνα. Λίγες μέρες μετά τη σφαγή ο Ψαριανός Κ. Κανάρης τόλμησε και μπήκε στο λιμάνι της Χίου που ο Οθωμανικός στόλος γιόρταζε την νίκη του και ανατίναξε με τα μπουρλότα το την Ναυαρχίδα.
Το νησί, παρ΄όλους τους αγώνες του, όπως και τα΄άλλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου δεν αποτέλεσε μέρος του νεοσύστατου ελληνικού κράτους το 1830. Ενώθηκε μετά τους Βαλκανικούς (1912-1913). Λίγα χρόνια πριν το 1881 ένα μεγάλος σεισμός το ταρακούνησε συθέμελα. Εκατό χρόνια μετά την καταστροφή του 1822, στα 1922 η Χίος δέχθηκε η ίδια και περιέθαλψε τα θύματα της άλλης καταστροφής που έγινε απέναντι.
Όλα τα παραπάνω και άλλα πολλά είδαν και έμαθαν οι σπουδαστές του Ανοιχτού Λαϊκού Πανεπιστημίου του Δήμου Χανίων. Τους δέχθηκε και ο Δήμαρχος Χίου κ. Παντελής Βουρλής, τους κέρασε και τους χάρισε ένα όμορφο φάκελο με κείμενα και φωτογραφίες. Δέχθηκε κι εκείνος τα δώρα του Πανεπιστημίου καθώς και του Δημάρχου Χανίων κ Κυριάκου Βιρβιδάκη που η κ. Ελένη Βουγιούκαλου μετέφερε και πρόσφερε εκ μέρους του. Ανταπέδωσε κι εκείνος και ζήτησε στενότερη ανάπτυξη σχέσεων.
Το ταξίδι τέλειωσε. Τα μάτια ήταν γεμάτα εικόνες, το μυαλό εντυπώσεις, η καρδιά συγκίνηση και οι βαλίτσες με Χιώτικα προϊόντα. Οι ταξιδιώτες άφησαν «τις ακρογιαλιές του Ομήρου» και έφυγαν για το δικό τους τόπο. Μια υπέροχη εκδρομή έλαβε τέλος.
Πολλές ευχαριστίες οφείλονται στην διοργανώτρια και ψυχή του Λαϊκού Πανεπιστημίου κ. Ελένη Βουγιούκαλου.
ΣΜΥΡΝΗ
Μια από τις ενδιάμεσες μέρες της εκδρομής ήταν αφιερωμένη στη Σμύρνη.
Ξεκίνησαν το πρωί, έφθασαν στο λιμάνι της Χίου και μπήκαν στο καραβάκι με την Τούρκικη σημαιούλα, κι αυτό ξεκίνησε. Η θάλασσα είχε ένα μικρό κυματισμό, χωρίς να δημιουργεί πρόβλημα. Στη διαδρομή δυο δελφίνια εμφανίστηκαν κι έπαιζαν μπαίνοντας και βγαίνοντας στο νερό σε άψογο συντονισμό.
Η διαδρομή μέχρι τον Τσεσμέ είναι πολύ μικρή, αρκεί όμως για να προετοιμάσει στον ταξιδιώτη για το που πάει. Αυτή η λωρίδα της θάλασσας σου δίνει την εντύπωση ότι είναι φιλική και λειτουργεί ενωτικά για τις δυο στεριές. Εκατομμύρια άνθρωποι αιώνες τώρα είχαν κινηθεί ανάμεσα τους. Από τη μεγάλη, που είναι το ακροτελεύτιο κομμάτι της Ασιατικής Ηπείρου στη μικρή, το νησί που δεσπόζει στο Αιγαίο. Προϊόντα, ιδέες, ήθη και έθιμα, λατρείες διακινούνται με τη θάλασσα, ως συνδετικό κρίκο. Έργα ειρήνης, αλλά και πράξεις βίας και έχθρας. Εκείνο τον τραγικό Αύγουστο γέμισε με βάρκες γεμάτες κατατρεγμένους ανθρώπους, διωκόμενους, που οι απέναντι τους είχαν ρίξει στη θάλασσα, για τι η πολιτική ηγεσία είχε κάνει ανεπανόρθωτα λάθη. Ήταν οι μέρες εκείνες που η θάλασσα λειτουργούσε ως εμπόδιο για τη φυγή και τη σωτηρία. Πνιγμένοι και σκοτωμένοι επέπλεαν εκεί που σημερινοί ταξιδιώτες καμάρωναν τα δελφίνια…
Ο πλους τέλειωσε, το καραβάκι έδεσε στο λιμάνι του Τσεσμέ. Ο Τσεσμές είναι η δαντελωτή χερσόνησος που σχηματίζεται στα Μικρασιατικά παράλια. Στο μυχό του κόλπου προς βορά βρίσκεται η πόλη και το λιμάνι της Σμύρνης.Η απόσταση Τσεσμέ-Σμύρνη είναι 80 χιλ. Πάνω στη χερσόνησο είναι τα Αλάτσατα, το Καραμπουρνάζι, τα Βουρλά (Σεφέρης) κι άλλες πόλεις γνωστές σε μας. Στην πόλη του Τσεσμέ δεσπόζει ο πύργος, έργο των Γενουατών. Σ΄όλη την διαδρομή ο Τούρκος ξεναγός με άριστα Ελληνικά εξηγούσε και παρουσίαζε τα έργα που γίνονται, ώστε η περιοχή να γίνει τόπος υψηλού τουρισμού.
Και φθάσαμε στη Σμύρνη. Είναι δύσκολο να γράψεις για τη Σμύρνη. Τα συναισθήματα σε καταβάλουν, το θέαμα σε έλκει, εκδηλώνεται αμηχανία, νοιώθεις ενοχές….Οι Τούρκοι είναι φιλικοί. Εκδηλώνουν ευγένεια και περιποιητικότητα. Σε συνοδεύουν, σου μιλούν, ξέρουν καλά ελληνικά, κυρίως έμποροι και θέλουν να σε φέρουν στα μαγαζιά τους με τα δερμάτινα, τα κοσμήματα, τα σουβενίρ.
Στην πόλη έχουν επενδυθεί πολλά χρήματα από το κράτος και τους ιδιώτες. Έχει 4 εκατομμύρια πληθυσμό. Όσα κτίρια πυρπολήθηκαν το 1922 έχουν αποκατασταθεί και λειτουργούν υπηρεσίες. Η παλαιά περίφημη παραλία της έχει αλλάξει όψη με επέκταση από προσχώσεις. Ανδριάντες του Κεμάλ, ένας εκ των οποίων έχει προτεταμένο το χέρι και δείχνει τη θάλασσα, βλέπεις παντού. Πανώ με τη μορφή του και πολλές σημαίες στα κτίρια και τα μπαλκόνια των σπιτιών.
Μια τεράστια πλατεία καλαίσθητη, γεμάτη κόσμο στη παλιά θέση της Αγίας Φωτεινής. Χιλιάδες άνθρωποι κυκλοφορούν, πολλές γυναίκες φορούν μαντήλα. Τα παιδιά είναι αναρίθμητα. Άνδρες με πατριωτικές στολές (η Στρατιά του Αιγαίου). Ένα μνημειακό ρολόι, με κρήνες γύρω-γύρω αποτελεί σημείο φωτογράφησης. Η κλειστή αγορά καταλαμβάνει μεγάλο χώρο. Είναι σαν ένα μόνιμο παζάρι. Ό,τι θέλεις βρίσκεις εκεί. Υπαίθριοι χώροι εστίασης με ντονέρ (σουβλάκι) και τις νόστιμες οφτές πατάτες γεμιστές με τυριά και λαχανικά. Δεν είδαμε να κυκλοφορεί αλκοόλ. Αναψυκτικά και το τσάϊ σερβίρονται στα γνωστά μικρά ποτηράκια.
Τα Τζαμιά είναι πολλά. Λειτουργούν όλα.. Πρόθυμοι σ΄αφήνουν να μπεις αν τηρήσεις το τυπικό: χωρίς παπούτσια και οι γυναίκες με σκεπασμένο το κεφάλι. Μέσα οι πιστοί στη γνωστή στάση της προσευχής απευθύνονται στο θεό ή ακούν το Μουζείνη. Οι άνδρες στο ισόγειο και οι γυναίκες στο γυναικωνίτη.
Η πόλη είναι γεμάτη Μουσεία πάσης φύσεως. Ο Έλληνας χρειάζεται να εξοπλισθεί με ψυχική δύναμη για να τα επισκεφθεί.
Στη Σμύρνη βλέπεις και επαγγέλματα που σε μας έχουν εκλείψει: λούστρος. Ομπρελάς κ.α.
Όταν ξεπερασθεί η πρώτη αμηχανία- που αισθάνεται κάθε Έλληνας που φθάνει εκεί-η παραμονή γίνεται ευχάριστη. Είναι ωραία πόλη η Σμύρνη. Πάντα ήταν ωραία. Οι Οθωμανοί την έλεγαν «ΓκιαούρΙσμίρ». Την έλεγαν έτσι θαυμάζοντας την όμορφη πόλη, με το κοσμοπολίτικο χαραχτήρα, τα υπέροχα κτίρια, το μεγάλο εμπορικό λιμάνι, το υψηλό βιοτικό, πολιτιστικό και πνευματικό επίπεδο. Ήταν η πόλη των «Γιαούρηδων» (=Χριστιανών=Ελλήνων), γιατί τότε ο διαχωρισμός γινόταν με κριτήριο το θρήσκευμα και όχι την εθνότητα.
Οι ώρες περνούν γρήγορα. Έφτασε το απόγευμα. Μαζεύτηκαν οι εκδρομείς στο σημείο συνάντησης, κρατώντας τα ψώνια τους. Το πούλμαν τους μετέφερε πίσω στον Τσεσμέ για το καραβάκι της επιστροφής. Η θάλασσα είχε το ίδιο ήρεμο κυματισμό, όπως το πρωί. Τα δελφίνια, όμως δεν εμφανίστηκαν…έφτασαν στη Χίο. Η Σμύρνη ήταν πλέον απέναντι στη μεγάλη στεριά. Πολύ κοντά αλλά και πολύ μακριά. Εξαρτάται από πια οπτική γωνία τη βλέπει κανείς.
Τώρα, βέβαια, δεν είναι «ΓιαουρΙσμίρ», είναι σκέτο «Ισμίρ» Έτσι το΄φεραν τα πράγματα….
