Αρχική Απόψεις Aρθρα Παγανή 2009: το πρόσωπο της βαρβαρότητας

Παγανή 2009: το πρόσωπο της βαρβαρότητας

12

 Παγανή 2009: το πρόσωπο της βαρβαρότητας
 
ΑΥΓΗ  13/09/2009
Tου Γιάννη Αλμπάνη
 
Από τις 25 έως τις 31 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε στη Λέσβο το No Border Camp. Θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να συζητήσουμε διεξοδικά τον ιδιαίτερο χαρακτήρα διεθνικών αντιρατσιστικών κινητοποιήσεων όπως το No Border, όμως αυτή τη στιγμή είναι πιο επείγον να εστιάσουμε την προσοχή μας στο ίδιο το περιεχόμενο της κινητοποίησης, δηλαδή σε όσα υφίστανται οι πρόσφυγες στα σύνορα, ιδιαίτερα στο στρατόπεδο κράτησης της Παγανής, δύο χιλιόμετρα έξω από τη Μυτιλήνη.
Τι συμβαίνει στην Παγανή; 
Τι συμβαίνει λοιπόν στη Λέσβο; Επιγραμματικά σημειώνω ότι:
–Τα τελευταία είκοσι χρόνια 1.100 πολιτικοί και οικονομικοί πρόσφυγες έχουν χάσει τη ζωή τους στο Αιγαίο.
–Πλήθος καταγγελιών αναφέρουν παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων (χωρίς δηλαδή να τους δοθεί η προβλεπόμενη από τον νόμο ευκαιρία να υποβάλουν αίτηση ασύλου), καθώς και βυθίσεις πλοιαρίων από το Λιμενικό και τη Frontex (ευρωπαϊκή συνοριοφυλακή). Ο πολύ μεγάλος αριθμός των μαρτυριών, όπως επίσης και η πιστοποίησή τους από διεθνείς φορείς, δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης τους.
–Στο στρατόπεδο της Παγανής (πρόκειται  για μια παλιά αποθήκη που είναι, έτσι κι αλλιώς, ακατάλληλη για ανθρώπινη διαβίωση) κρατούνται μέχρι και 950 πρόσφυγες, όταν η αρχική πρόβλεψη ήταν για 250. Είναι εξόχως χαρακτηριστικό ότι για 160 άτομα υπάρχει μία τουαλέτα.
–Στην Παγανή κρατούνται παιδιά, αλλά και άλλες ευάλωτες ομάδες, όπως μητέρες, κατά απροκάλυπτη παράβαση του νόμου.
–Οι συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι έγκλειστοι είναι ασύγκριτα χειρότερες από οποιαδήποτε άλλη φυλακή στην Ελλάδα. Στην Παγανή οι κρατούμενοι πρόσφυγες στερούνται αυτονόητων δικαιωμάτων, όπως ο προαυλισμός και η επικοινωνία με το τον έξω κόσμο.
–Έτσι κι αλλιώς, η φυλάκιση έξι μηνών για μια διοικητική παράβαση (όπως η παράνομη είσοδος στη χώρα), η οποία μάλιστα  μέχρι τώρα δεν τιμωρούνταν καν στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, είναι δυσανάλογα βαριά. Στην Παγανή όμως το πράγμα πάει ακόμα πιο μακριά. Το πότε θα αποφυλακιστεί κανείς εξαρτάται αποκλειστικά από τις διαθέσεις της Αστυνομίας. Στην πραγματικότητα δεν βγαίνει κανείς όταν έχει εκτίσει το όλον ή κάποιο θεσμοθετημένο μέρος της ποινής του, αλλά όταν το στρατόπεδο έχει γεμίσει ασφυκτικά ή οι προβολείς της δημοσιότητας  φωτίσουν τη δραματική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί.
–Ακόμα και όταν πάρει κανείς το χαρτί της αποφυλάκισης που τον καλεί να εγκαταλείψει τη χώρα σε ένα μήνα, δεν είναι σίγουρο ότι όντως θα αποφυλακιστεί. Πολλοί κρατούνται ακόμα και 10 μέρες μετά την “αποφυλάκισή” τους, γιατί, όπως λέει η Αστυνομία, “δεν έχουμε πού να τους βάλουμε και θα κυκλοφορούν στους δρόμους της πόλης”.
–Όταν τελικά ο πρόσφυγας αποφυλακιστεί θα διαπιστώσει ότι το αποφυλακιστήριό του έχει άλλη ημερομηνία (πρωθύστερη) από την πραγματική. Για να περιορίσουν de factο τη χρονική ισχύ του εγγράφου –και επομένως και τον χρόνο της ελεύθερης μετακίνησης των προσφύγων–, τα όργανα της δημόσιας διοίκησης διαπράττουν κατά σύστημα και σε μαζική κλίμακα πλαστογράφηση δημοσίων εγγράφων. 
Ένα μόνιμο καθεστώς εξαίρεσης 
Με δυο λόγια, στην Παγανή (αλλά και σε όλη τη συνοριογραμμή) έχει εγκαθιδρυθεί μια κατάσταση έκατκτης ανάγκης, ένα καθεστώς εξαίρεσης, το οποίο μάλιστα τείνει να μονιμοποιηθεί, αφού ήδη διαρκεί χρόνια και δεν μοιάζει ορατή στον ορίζοντα η ανατροπή του. Ακολουθώντας την ερμηνευτική γραμμή του ιταλού φιλοσόφου Τζόρτζιο Αγκάμπεν, μπορούμε να  υποστηρίξουμε ότι στο όνομα της διατήρησης της έννομης τάξης, καταλύεται κάθε έννοια νομιμότητας. Για να προστατευθεί δηλαδή η κοινωνία από  την απειλή που υποτίθεται ότι συνιστούν οι παράνομοι και εν δυνάμει παρανομούντες πρόσφυγες, δημιουργείται μια γκρίζα ζώνη όπου παύουν να ισχύουν τα δικαιώματα τα οποία προβλέπει ο νόμος για όλους τους άλλους πολίτες (προστασία της ζωής και της αξιοπρέπειας, ανθρώπινη μεταχείριση, μη εγκλεισμός ανηλίκων, σαφής καθορισμός ποινής κτλ.). Πρόκειται για μια ζώνη εντός της δικαιοδοσίας του Νόμου και ταυτόχρονα πέραν αυτού.
Οι πρόσφυγες στα σύνορα δεν είναι αντιμέτωποι με μια εναλλακτική νομιμότητα, ειδικά φτιαγμένη γι’ αυτούς, στο πρότυπο των ινδουιστικών καστών ή του νοτιοαφρικανικού απαρτχάιντ. Η κατάσταση μοιάζει περισσότερο με μια προϊούσα απίσχνανση του νόμου, σε τέτοιο βαθμό που αυτός τείνει να εκλείψει και να υποκατασταθεί από τη βούληση των υπερασπιστών του: το αν οι πρόσφυγες θα επαναπροωθηθούν ή θα συλληφθούν (ή και θα βουλιάξουν) εναπόκειται στις βουλές των ανδρών του Λιμενικού ή της Frontex. Το αν οι ανήλικοι θα εγκλειστούν στην Παγανή ή θα οδηγηθούν στο ανοιχτό κέντρο της Αγιάσου, εναπόκειται στις βουλές των αστυνομικών οργάνων. Το τι δικαιώματα θα έχουν οι κρατούμενοι στην Παγανή εναπόκειται στις βουλές των φυλάκων. Το πότε θα αποφυλακιστούν εναπόκειται στις βουλές της Διεύθυνσης. Και, τέλος, το αν όντως αποφυλακιστούν τη στιγμή της τυπικής “αποφυλάκισής” τους εναπόκειται στις βουλές της Νομαρχίας και των επισκεπτών της Λέσβου (στο αν δηλαδή υπάρχει διαθεσιμότητα κονδυλίων και εισιτηρίων για Αθήνα).
Με δυο λόγια, ο νόμος τείνει να εξαλειφθεί τόσο ως πλαίσιο δικαιωμάτων των πολιτών όσο και ως υπερκείμενο κανονιστικό όριο της εξουσίας. Στα σύνορα, ο εκπρόσωπος του κράτους (λιμενικός, αστυνομικός, ή διοικητικός υπάλληλος) λειτουργεί ως “νόμος έμψυχος”, αφού η δράση του τείνει να μην εντάσσεται πλέον στο όποιο νομικό όριο,  και οι βουλές του μπορούν να επιβληθούν στον πρόσφυγα σχεδόν χωρίς φραγμούς. Αυτό που είδαμε στη Λέσβο είναι ότι το κράτος έχει θέσει εαυτόν εκτός νόμου.
Το να λειτουργεί η εξουσία χωρίς όρια, καθώς και να επιβάλλεται χωρίς φραγμούς, είναι δύο από τα βασικά γνωρίσματα του φασισμού, όπως τον γνώρισε η Ευρώπη στον Μεσοπόλεμο. Το ότι το καθεστώς εξαίρεσης μονιμοποιείται, το ότι δηλαδή μόνιμα πια ο Νόμος καταλύεται από το κράτος, στο όνομα μάλιστα της υπεράσπισής του, αποτέλεσε το τρίτο βασικό γνώρισμα του ιστορικού φασισμού. Τέλος, το ότι έχουμε χιλιάδες ανθρώπους  από τις ζωές των οποίων υφαρπάζεται η οποιασδήποτε πολιτική νοηματοδότηση, ανθρώπους που στερούνται όχι μόνο την ιδιότητα του πολίτη, αλλά ακόμα και τη στοιχειώδη  δικαιική προστασία, αποτελεί το τέταρτο και τελευταίο κομμάτι στο παζλ της αναλογίας με τον φασισμό. 
Ένα πολιτικό, ανθρωπιστικό και ηθικό καθήκον 
Κάποιος θα μπορούσε να αντιτείνει ότι, ακόμα και αν αποδεχτούμε τον εμπνεόμενο από τον Αγκάμπεν συλλογισμό, θα έπρεπε να επισημάνουμε ότι το περιγραφόμενο καθεστώς εξαίρεσης δεν αφορά το σύνολο της κοινωνίας, αλλά μια σχετικά περιορισμένη πληθυσμιακή ομάδα.             Όμως, το ότι δεν αφορά όλη την κοινωνία σήμερα, δεν σημαίνει ότι δεν θα την απειλήσει στο προσεχές μέλλον. Γιατί, πέρα από την εγκαθίδρυση στα σύνορα ενός καθεστώτος απανθρωπιάς και βαρβαρότητας για τους πρόσφυγες,  που κανονικά δεν θα έπρεπε να αφήνει κανέναν ασυγκίνητο, η Παγανή –και η κάθε Παγανή– λειτουργεί και ως εργαστήριο για τη συγκρότηση ενός καινούργιου δικαιωματικού πλαισίου για όλη την κοινωνία. Το παρελθόν δεν αφήνει αμφιβολίες για το ότι η φαλκίδευση των δικαιωμάτων μιας ομάδας πολύ γρήγορα θα “μολύνει” το σύνολο του κοινωνικό σώματος: η απαγόρευση των κομμουνιστών γρήγορα θα μετατραπεί σε διωγμό των Εβραίων, οι “αντιτρομοκρατικοί” νόμοι γρήγορα θα επεκτείνουν την εμβέλεια τους και στους διαδηλωτές, το καθεστώς εξαίρεσης για τους πρόσφυγες γρήγορα θα επεκταθεί και σε άλλους “επικίνδυνους πληθυσμούς”.
Κάθε μέρα που περνάει, στα ευρωπαϊκά και ελληνικά σύνορα επωάζεται η βαρβαρότητα, η σύγχρονη εκδοχή του φασισμού. Το να παλέψουμε με όλες μας τις δυνάμεις για την αναχαίτισή του δεν αποτελεί μόνο ύψιστο ηθικό και ανθρωπιστικό καθήκον για την υπεράσπιση της ζωής και της αξιοπρέπειας των προσφύγων. Ταυτόχρονα, είναι και ένα επείγον πολιτικό πρόταγμα υπεράσπισης της δημοκρατίας για όλους μας.
 
Ο Γιάννης Αλμπάνης είναι ιδιωτικός υπάλληλος

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθροΦιλοζωϊκός Σύλλογος για φόλες σε 3 ΜΥΛΟΥΣ
Επόμενο άρθροΤηλεοπτική εμφάνιση Κ. Μουσουρούλη σε Alter και ΑΝΤ1