Προσφυγική κρίση, Ευρώπη 2016: η Ελλάδα καλείται να χειριστεί τις ροές των χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών που περνούν για να αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη σε κάποια ευρωπαϊκή χώρα, να σώσουν τις ζωές τους από μια πατρίδα που ταλανίζεται από τον πόλεμο.Μετά τη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας και το κλείσιμο των συνόρων, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες βρίσκονται παγιδευμένοι στην Ελλάδα. Τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, οι πρώτοι υποδοχείς των προσφυγικών κυμάτων, όντας απροετοίμαστα για τη νέα κατάσταση, πασχίζουν να αντιμετωπίσουν την παραμονή μιας ομάδας ανθρώπων που θα είναι πια κάτοικοι των νησιών για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Η Ευρώπη στέλνει ανθρωπιστική βοήθεια και οργανώσεις για να ανακουφίσει το βάρος της Ελλάδας, ωστόσο τα προβλήματα που δημιουργούνται καμιά βοήθεια και καμιά οργάνωση δεν μπορεί να τα λύσει. Οι ισορροπίες των κοινωνιών των νησιών διαταράσσονται… Γιατί;
Κανείς δεν τους προετοίμασε για μια πιο μόνιμη παραμονή μεταναστών και προσφύγων. Όλες οι δομές κατασκευάστηκαν με βάση την ολιγοήμερη παραμονή των προσφύγων. Ωστόσο μια ομάδα ανθρώπων εγκλωβισμένων σε ένα νησί, με άθλιες συνθήκες ζωής, ελάχιστο φαγητό, χωρίς ενημέρωση και με αργούς ρυθμούς απεγκλωβισμού, μεταβάλλεται. Οι συμπεριφορές τους αλλάζουν και παρουσιάζονται πολλά περιστατικά παραβατικότητας. Σύμφωνα με τον Νίκο Χατζηπουλιδη (υποψήφιος διδάκτωρ Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του πανεπιστημίου Μακεδονίας), μερικοί από τους κυριότερους παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση προβλημάτων ψυχικής υγείας (κατάθλιψης, επιθετικότητας, βίας, αυτοκτονίες κ.λπ.) που εξηγούν την παραβατική συμπεριφορά στους μετανάστες και στους πρόσφυγες είναι η έλλειψη αναγνώρισης των προσόντων τους (εργασιακών, εκπαιδευτικών κ.τ.λ), η κακή γνώση της γλώσσας της χώρας προορισμού, ο αποχωρισμός από φίλους, οικογένεια κ.τ.λ, η κοινωνική απομόνωση και η έλλειψη υποστήριξης, η προκατάληψη και οι κοινωνικές διακρίσεις, οι τραυματικές εμπειρίες κ.α.
Σε συνάρτηση με τα προηγούμενα και για την πρόληψη αυτών, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ έκανε μερικές συστάσεις στην Ελλάδα ως χώρας άσυλου (Απριλίου 2015). Ας δούμε κατά πόσο εφαρμόστηκαν αυτές οι συστάσεις σε τοπικό επίπεδο:
Μέρος ΙΙ, 7. Προσδιορισμός αρμοδιοτήτων κάθε φορέα αναφορικά με τα διαφορετικά στάδια της διαδικασίας: στέγαση, κάλυψη βασικών αναγκών, διαδικασίες ταυτοποίησης, χορήγηση εγγράφων, καθώς και μεταφορά των νεοαφιχθέντων σε τοποθεσίες. Επίσης Μέρος ΙV, 4, Διασφάλιση ότι κέντρα υποδοχής και δομές θα λειτουργούν μόνο εάν πληρούν τις αναγκαίες προδιαγραφές, που περιλαμβάνουν πιστοποίηση και τυποποιημένες διαδικασίες λειτουργίας, έτσι ώστε να εξασφαλισθούν εναρμονισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά στις παρεχόμενες υπηρεσίες.
Χίος 2016: Ο χώρος του ΔΗΠΕΘΕ (διώροφο κτίριο στο κέντρο της πόλης) κρίνεται «κατάλληλος» ως χώρος διαμονής προσφύγων Στα δύο εκ των τριών κέντρων υποδοχής της Χίου το φαγητό των μεταναστών εξασφαλίζεται μόνο από εθελοντικές ομάδες. Η σίτιση στη ΒΙΑΛ (κέντρο υπηρεσιών ασύλου και χώρος πρώτης υποδοχής) κρίνεται απαράδεκτη από τους ίδιους τους μετανάστες. Γίνονται απόπειρες αυτοκτονίας – κυρίως από νεαρά σε ηλικία άτομα – λόγω των άθλιων συνθηκών κράτησης στη ΒΙΑΛ.
Μέρος ΙΙ, 8 Διασφάλιση ότι το λεπτομερές Σχέδιο Δράσης θα περιλαμβάνει ένα τμήμα έκτακτου σχεδιασμού για την αντιμετώπιση τυχόν μεγάλης και ξαφνικής αύξησης των αφίξεων που υπερβαίνει τα αναμενόμενα επίπεδα αφίξεων βάσει των τρεχουσών τάσεων.
Χίος 2016: Οι μετανάστες και πρόσφυγες που καταφθάνουν στο νησί στοιβάζονται στα ήδη γεμάτα κέντρα υποδοχής. Δεν υπάρχει κανένας σχεδιασμός για ξαφνική αύξηση των αφίξεων.
Μέρος IV, 6, Ανάπτυξη εθνικών πολιτικών υποδοχής για την εξασφάλιση τους αποτελεσματικής άσκησης των κοινωνικών δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο (π.χ. πρόσβαση στην εκπαίδευση και τους υπηρεσίες πρόνοιας και υγείας, ανάπτυξη των γλωσσικών και επαγγελματικών δεξιοτήτων τους).
Χίος 2016: Λειτουργεί ένα σχολείο για πρόσφυγες οργανωμένο από ξένες ΜΚΟ που αποτελεί και τη μόνη πρόσβαση στην εκπαίδευση. Ο Δήμος και η Δ/βαθμια και Α/βαθμια εκπαίδευση απαντούν αρνητικά στην αίτηση τοπικής ομάδας αλληλέγγυων και ΜΚΟ και για την δημιουργία κέντρου δημιουργικής απασχόλησης των παιδιών των μεταναστών σε αίθουσες τοπικών σχολικών μονάδων
Μέρος VIII, 1. Θέσπιση ενός Σχεδίου Δράσης για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των ρατσιστικών επιθέσεων, και εναντίον προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας, σε συνεργασία με εξειδικευμένους διεθνείς και Ευρωπαϊκούς οργανισμούς.
Χίος 2016. Παρουσιάζονται μεμονωμένα περιστατικά σωματικής και λεκτικής βίας εναντίον προσφύγων και μεταναστών και στοχοποίηση αλληλέγγυων.
Μερος VIII, 6 Τροποποίηση του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου με στόχο τη δημιουργία μηχανισμού αποτελεσματικής διερεύνησης των καταγγελιών που αφορούν περιστατικά αστυνομικής βίας και αυθαιρεσίας, προκειμένου να υπάρξει ανεξάρτητη έρευνα και παρακολούθηση
Χίος 2016. Αναφέρονται περιστατικά αστυνομικής βίας, λεκτικής και σωματικής κατά μεταναστών τα οποία δεν διερευνούνται ποτέ.
Υπάρχει ένας μεγάλος κατάλογος συστάσεων που ωστόσο ποτέ δεν υιοθετήθηκαν από την κυβέρνηση ή το δήμο για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η προσφυγική κρίση. Οι μετανάστες βιώνουν ματαίωση μέρα με την μέρα. Οι εθελοντικές ομάδες και οι ομάδες αλληλέγγυων λειτουργούν ως παράγοντες αποσυμπίεσης μιας έντασης που κάθε μέρα αυξάνεται. Ωστόσο δεν αρκεί αυτό. Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία ή η «κοινωνική φοβία για τους πρόσφυγες» αυξάνεται, με δυο κοινότητες να βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα. Στην μέση οι αλληλέγγυοι να δέχονται τα πυρά των αγανακτισμένων ντόπιων που δεν συνειδητοποιούν ότι αιτία των προβλημάτων τους δεν είναι οι μετανάστες και οι πρόσφυγες αλλά τα Ευρωπαϊκά συμφέροντα, οι λανθασμένοι χειρισμοί της κατάστασης, η έλλειψη συντονισμού και η κοντόφθαλμη αντιμετώπιση των πραγμάτων.
Πολλέςμελέτες σε πολλές χώρες δείχνουν ότιη έλλειψη οικονομικής ασφάλειας, η απότομη μείωση του εισοδήματος και η ανεργία, καταστάσεις δηλαδή που σχετίζονται με τη δυσμενή οικονομική συγκυρία, αποτελούνσοβαρή απειλή για την ψυχική υγεία και επιφέρουν σημαντική αύξηση του αριθμού των ψυχικών διαταραχών που βεβαίως οδηγούν σε διάφορες μορφές εκδήλωσης παραβατικής συμπεριφοράς. Ας μην ξεχνάμε την αύξηση ενδοοικογενειακης και ενδοσχολικης βίας, την αύξηση αυτοκτονιών, βιασμών, και γενικότερα λεκτικής και σωματικής επιθετικότητας στη Ελλάδα της κρίσης .
Ως αλληλέγγυοι Χίου, το μοναδικό μας παράπτωμα είναι ότι δώσαμε ένα πιάτο φαγητό σε αυτούς που πεινούσαν, δώσαμε παπούτσια και ρούχα σε αυτούς που έχασαν τα υπάρχοντα τους στην θάλασσα, παίξαμε με τα παιδιά τους, ακούσαμε τις ιστορίες τους. Και θα είμαστε κοντά στους κατατρεγμένους, στους κυνηγημένους, σε αυτούς που έχασαν τα παιδιά τους στον πόλεμο, σε αυτούς που αναζητούν μια καλύτερη ζωή, γιατί – αν μη τι άλλο- το ίδιο δεν αναζητούμε όλοι μας;
Καλιπόζη Τζένη Εκπαιδευτικός Μέλος της Ομάδας Αλληλέγγυων Χίου
Πηγές
Η Ψυχική Υγεία των μεταναστών στην πορεία της ένταξής τους στην Ελληνική κοινωνία, Νίκο Χατζηπουλίδης, υποψήφιος διδάκτωρ Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του πανεπιστημίου Μακεδονίας, 2009
«Η Ελλάδα ως Xώρα Aσύλου» Συστάσεις της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες», Απρίλης 2015
