Δεν μπαίνει το νερό στο αυλάκι
Της ΑΥΡΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ
Ο φετινός χειμώνας ήταν ο πιο ξηρός της τελευταίας 15ετίας.
Θα πούμε το νερό νεράκι; Η καιρική μεταβολή, με τον δεύτερο πιο στεγνό χειμώνα της δεκαπενταετίας, ανακινεί τη συζήτηση για τα αποθέματα του νερού και τη διαχείρισή τους. Τα 11 δισ. κυβικά που καταναλώνουμε ετησίως ως χώρα έρχονται από τις βροχές. Κατά 80% είναι υπόγειο νερό και το υπόλοιπο επιφανειακό, από φράγματα κ.λπ.
Σύμφωνα με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το πρόβλημα δεν αναμένεται να είναι σημαντικό, τουλάχιστον φέτος, γιατί οι προηγούμενες χρονιές ήταν πλούσιες σε βροχές.
Τίθεται, όμως, θέμα διαχείρισης, συνηγορούν οι επιστήμονες.
Δεν είναι τόσο το ύψος των βροχοπτώσεων που τους απασχολεί, δηλαδή το πόσο νερό πέφτει από περιοχή σε περιοχή, αλλά η ένταση και η διάρκεια των βροχών.
Οι βροχές που έπεσαν φέτος στη Θεσσαλία ήταν μειωμένες κατά 80%.
Εάν οι βροχές είναι ραγδαίες, αυξάνεται το φαινόμενο της επιφανειακής ροής (το νερό χάνεται), εις βάρος της κατείσδυσης στις υδρολογικές λεκάνες, που επιτυγχάνεται καλύτερα αν οι βροχές έχουν μικρή ένταση και μεγάλη διάρκεια.
Ενα ακόμη μειονέκτημα της φετινής χρονιάς ήταν η έλλειψη χιονοπτώσεων, αφού το λιώσιμο του χιονιού, που προσομοιάζει με μια αργού ρυθμού και μακράς διάρκειας βροχόπτωση συμβάλλει στον εμπλουτισμό των υπόγειων υδάτων.
*Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, τα αποθέματα του νερού είναι στον μέσο όρο μιας πλούσιας υδρολογικά πενταετίας, ενώ όσον αφορά τη βροχόπτωση για τα νησιά του Ιονίου ήταν μια καλή χρονιά, η Κρήτη είναι στον μέσο όρο, η Εύβοια έδωσε περισσότερες βροχές, ενώ χαμηλότερα είναι η Πελοπόννησος και η κεντρική Στερεά, και πάνω από τον μέσο όρο βροχοπτώσεων είναι οι Κυκλάδες.
Ποιες περιοχές κινδυνεύουν
*Ο Γ. Τσακίρης, καθηγητής διαχείρισης υδατικών πόρων του ΕΜΠ, επισημαίνει ότι πόλεις όπως η Αθήνα με υπερετήσια ρύθμιση, που μαζεύουν δηλαδή νερό για δύο και τρία χρόνια, δεν θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα υδροδότησης, εκτός εάν ακολουθήσουν και άλλοι ξηροί χειμώνες όπως ο φετινός.
Αντίθετα, θα «υποφέρουν» περιοχές που ξοδεύουν νερό από ταμιευτήρες, που στηρίζονται δηλαδή κυρίως σε μικρά φράγματα.
Πέρυσι, οι βροχές στη Θεσσαλία ήταν μειωμένες κατά 80% και στις Κυκλάδες κατά 75%.
*«Τα υπόγεια νερά προσροφώνται από τις βροχές. Ανάλογα με το είδος του πετρώματος, το 30% έως 50% καταλήγει στα υπόγεια υδροφόρα στρώματα. Επομένως, εάν βρέξει λίγο, η τροφοδοσία είναι ελάχιστη. Στην Ελλάδα υπάρχουν 300.000 γεωτρήσεις. Αν, λοιπόν, δεν υπάρξει ανανέωση, η στάθμη του υπόγειου νερού θα κατέβει πάρα πολύ. Εάν υπερβούμε τη φυσική ανανέωση του υπόγειου νερού, εάν αντλήσουμε ποσόσητες περισσότερες από τη βροχή που καταλήγει, δημιουργούμε τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα», προτείνει ο καθηγητής υδρογεωλογίας του ΑΠΘ Γ. Σούλιος.
*Ο ακαδημαϊκός Χρ. Ζερεφός επισημαίνει ότι έχουμε δύο ακραία φαινόμενα ξηρασίας το 1989-90 και εφέτος, που είναι επίσης ρεκόρ μέσα σε διάστημα δεκαπέντε ετών για τα δεδομένα των βροχοπτώσεων στη χώρα μας.
«Οι αυξομειώσεις των τελευταίων δέκα ετών των οποιωνδήποτε μετεωρολογικών παραμέτρων (θερμοκρασία, άνεμος, βροχή) είναι διπλάσιες από ό,τι στα προηγούμενα 150 χρόνια στην Αθήνα. Το 2002-2003 ήταν μια από τις πιο βροχερές περιόδους. Οι παράμετροι αυτές περιγράφουν το κλίμα. Εάν λάβει κανείς υπόψη την εξαιρετικά ακραία τιμή της ηλιοφάνειας στην Αττική, μαζί με την αύξηση της μέγιστης τιμής της θερμοκρασίας τον χειμώνα, που ήταν πολύ ήπιος, οι αλλαγές είναι θεαματικές».
Σύμφωνα με τα στοιχεία του σταθμού του Αστεροσκοπείου Αθηνών, το διάστημα από τον Νοέμβριο μέχρι τον Φεβρουάριο φέτος το ύψος της βροχής ήταν 30% κάτω απ’ αυτό που συλλέγεται κάθε χρόνο το ίδιο διάστημα.
*«Η διαταραχή του υδρολογικού κύκλου είναι ο καλύτερος δείκτης της αποσταθεροποίησης του κλίματος», επισημαίνει ο Χρ. Ζερεφός. «Λιγότερο νερό σημαίνει πιο ευάλωτο σε ρύπους που διαλύονται στο νερό, στα οικιακά και βιομηχανικά απόβλητα. Ηδη από τη διαταραχή αυτή τα υπόγεια νερά στον κάμπο της Λάρισας έχουν υποχωρήσει κατά τρόπο θεαματικό, με αποτέλεσμα να διεισδύει στον υδροφόρο ορίζοντα και υφάλμυρο νερό».
Ο Χρ. Ζερεφός προσθέτει ακόμη ότι και τα βροχερά διαστήματα μεταξύ ξηρών περιόδων λειτουργούν υπέρ της ξηρασίας, γιατί το νερό χάνεται, ενώ όταν πέφτει πολλή βροχή σε ένα πολύπλοκο τοπογραφικό ανάγλυφο όπως η Ελλάδα, με τη μεγάλη αποψίλωση των δασών, οπότε δεν υπάρχει τίποτα να τα συγκρατήσει, τα όμβρια ύδατα απλώς κυλάνε στη θάλασσα…
*Τη σημασία των χιονοπτώσεων -που φέτος ήταν μικρές- υπογραμμίζει και ο γεωλόγος υδρολόγος, προϊστάμενος του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Ευθ. Δρόσος, αναφερόμενος στην αργή διαδικασία του λιωσίματος των χιονιών που βοηθάει τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδάτων. Επισημαίνει ότι για τα υπόγεια νερά αυτή τη στιγμή δεν έχουν ακόμη στοιχεία, τα οποία συλλέγονται σε δύο περιόδους, τέλη Απριλίου και τέλη Οκτωβρίου. Για τα ύψη των βροχοπτώσεων πάντως φέτος υποστηρίζει ότι δεν είναι κάτω από τον μέσο όρο.
Η ένταση της βροχής
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 2006 το νερό που συγκεντρώθηκε λόγω της έντασης της βροχής συγκεντρώθηκε σε πολύ λίγο χρόνο.
Επί παραδείγματι τον Οκτώβριο του 2006 το 78% της ποσότητας του νερού που πέφτει αυτόν τον μήνα, έπεσε σε μία ώρα. Το ίδιο συνέβη και τον Σεπτεμβριο, με το 50% της ποσότητας ενός μήνα να πέφτει σε μία μέρα, αλλά και τον προηγούμενο Μάιο 61% της μηνιαίας βροχόπτωσης έπεσε σε μία μόνο μέρα. Ομως οι έντονες βροχοπτώσεις δεν μπορούν να συσσωρευθούν στον υδροφόρο ορίζοντα.
*Ο καθηγητής μετεωρολογίας του ΑΠΘ Θόδ. Καρακώστας μάς τονίζει ότι για το 2070 περιμένουμε αισθητή μείωση της μέσης βροχόπτωσης περίπου 20% στην εύκρατη ζώνη του πλανήτη, και στην Ελλάδα. «Το πρόβλημα του αιώνα δεν είναι το πετρέλαιο, είναι το νερό. Προγράμματα αύξησης της βροχής έχουν εφαρμοστεί σε πάρα πολλές χώρες του πλανήτη με επιτυχία. Στην Ελλάδα θα μπορούσε να ξεκινήσει ένα τέτοιο πρόγραμμα, γιατί υφίσταται παρόμοια υποδομή με αυτή που χρησιμοποιείται στο πρόγραμμα χαλαζοπροστασίας των καλλιεργειών».
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ- 11/03/2007
