Αν και οι καπνιστές ανά τον κόσμο έχουν αρχίσει να ασφυκτιούν από την απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, συμπεριλαμβανομένων των μπαρ και των εστιατορίων, το συγκεκριμένο μέτρο που εφαρμόζεται πλέον σε περισσότερες από 20 χώρες, μετά από την πρόσφατη καθιέρωσή του στη Βρετανία και στην Αυστραλία, φαίνεται ότι δεν ωφελεί μόνο τους μη καπνιστές, αλλά συμβάλει και στη μείωση του αριθμού των καπνιστών.
Δεδομένου ότι η απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους είναι πρόσφατη στις περισσότερες χώρες, δεν υπάρχουν ακόμη εκτενή επιστημονικά στοιχεία που να επαληθεύουν την αποτελεσματικότητα του μέτρου.
Ετσι, οι επιδημιολόγοι αναζητούν συχνά στοιχεία στην Πολιτεία της Καλιφόρνια, που έχει την πιο μακροχρόνια ιστορία στον περιορισμό του καπνίσματος, προκειμένου να διαπιστώσουν τα αποτελέσματα της απαγόρευσης τόσο στους καπνιστές όσο και στους μη καπνιστές. Από το 1988 οι ψηφοφόροι της Καλιφόρνια ενέκριναν το Πρόγραμμα Ελέγχου του Καπνίσματος με το οποίο αυξήθηκε η φορολογία στα τσιγάρα και απαγορεύθηκε το κάπνισμα στους εργασιακούς χώρους, συμπεριλαμβανομένων των εστιατορίων, από το 1995 και στα μπαρ από το 1998.
Διάφορες μελέτες καταδεικνύουν ότι το συγκεκριμένο πρόγραμμα βοήθησε τους Καλιφορνέζους καπνιστές να εγκαταλείψουν τη βλαβερή τους συνήθεια. Αν και το 1988 το 23% των κατοίκων της Καλιφόρνια κάπνιζε, το 2006 ο αριθμός αυτός μειώθηκε στο 13,1%.
Παρόμοια ήταν τα αποτελέσματα και στην Ευρώπη: Στη Σκοτία, οι πωλήσεις τσιγάρων μειώθηκαν κατά 8% στο πρώτο έτος της απαγόρευσης, ενώ η Ιρλανδία έχει δει μια πτώση κατά 5% στον αριθμό των καπνιστών από την καθιέρωση της απαγόρευσης το 2004, αν και το 25% των Ιρλανδών καπνίζει ακόμη.
Η εμπειρία της Καλιφόρνια δείχνει ότι η νομοθεσία παίζει ένα σημαντικό ρόλο. Περισσότεροι από τους μισούς από τους πρώην καπνιστές της Καλιφόρνια συμφώνησαν ότι ο νόμος που απαγόρευσε το κάπνισμα στους εργασιακούς χώρους και στα μπαρ τους έκανε πιο εύκολη την προσπάθεια να το εγκαταλείψουν, ενώ οι περισσότεροι καπνιστές μείωσαν τον αριθμό των τσιγάρων που άναβαν καθημερινά εξαιτίας της απαγόρευσης.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Βρετανία έχει το υψηλότερο ποσοστό ανάμεσα στους Ευρωπαίους καπνιστές που προσπαθούν να το εγκαταλείψουν (46%), έτσι η απαγόρευση που τέθηκε σε ισχύ από την 1η Ιουλίου θα μπορούσε να είναι βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Αλλά τι συμβαίνει σε ό,τι αφορά με τα οφέλη της υγείας που προκύπτουν από τις απαγορεύσεις για τους μη καπνιστές; Εδώ τα πράγματα είναι κάπως συγκεχυμένα. Η απαγόρευση του καπνίσματος ευνοεί την ύπαρξη καθαρότερου αέρα μέσα στα μπαρ σύμφωνα με μια ιταλική μελέτη κατά την οποία συγκρίθηκε η ποιότητα της ατμόσφαιρας πριν και μετά από την απαγόρευση του 2005. Σε αυτή διαπιστώθηκε μια μείωση κατά 95% της αερομεταφερόμενης νικοτίνης.
Λίγους μήνες μετά την απαγόρευση του καπνίσματος στα μπαρ στην Ιρλανδία και τη Σκοτία, οι εργαζόμενοι σε αυτά είχαν λιγότερα αναπνευστικά προβλήματα, ενώ τα δείγματα της αναπνοής, του σάλιου και του αίματος που ελήφθησαν από αυτούς περιείχαν λιγότερα «σημάδια» της έκθεσης στον καπνό.
Σύμφωνα με το Smokefree England, έναν εκπαιδευτικό ιστοχώρο που χρηματοδοτείται από το βρετανικό τμήμα υγείας, ο καπνός που εισπνέουν οι παθητικοί καπνιστές περιέχει περισσότερες από 4.000 διαφορετικές χημικές ουσίες, όπως το μονοξείδιο άνθρακα, και περισσότερες από 50 καρκινογόνες ουσίες, συμπεριλαμβανομένων του χρωμίου, το βινυλοχλωριδίου και του βενζόλιου.
Στον ίδιο ιστοχώρο υποστηρίζεται ότι το παθητικό κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου των πνευμόνων κατά 24% για τους μη καπνιστές και τον κίνδυνο ανάπτυξης καρδιακών παθήσεων κατά 25%. Αλλά από πού προέρχονται αυτοί οι αριθμοί; «Αυτοί είναι οι γενικά αποδεκτοί αριθμοί», λέει η επιδημιολόγος Αλφέρντο Μοράμπια από το Βασιλικό Κολέγιο στη Νέα Υόρκη, η οποία επικαλείται αμερικανική έκθεση του 2006.
Σε ό,τι αφορά τον καρκίνο των πνευμόνων, υπάρχει γενική συμφωνία με την αξιολόγηση της έκθεσης. Μελέτες σε μη καπνιστές καταδεικνύουν ότι ο κίνδυνος εκδήλωσης καρκίνου των πνευμόνων είναι περίπου 25 φορές υψηλότερος στους καπνιστές σε σχέση με τους μη καπνιστές. Επειδή η έκθεση των μη καπνιστών στον καπνό υπολογίζεται να είναι περίπου 1% σε σχέση με τους καπνιστές, μια αύξηση 24% στον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου των πνευμόνων θεωρείται αποδεκτή.
Αλλά σε ό,τι αφορά τα στοιχεία που συνδέουν το παθητικό κάπνισμα με τις καρδιακές παθήσεις, το 25% θεωρείται υπερβολικό, ακόμη και για τους επιδημιολόγους. Εφόσον το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης καρδιαγγειακών παθήσεων κατά 75%, δεν μπορεί το παθητικό κάπνισμα να έχει το ένα τρίτο της επίδρασης αυτού του μεγέθους, λένε. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι ο κίνδυνος εκδήλωσης καρδιαγγειακών παθήσεων από το παθητικό κάπνισμα ανέρχεται στο 7,5%.
«Ακαπνες» όλο και πιο πολλές χώρες στην Ε.Ε.
Η Ιρλανδία ήταν η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που απαγόρευσε πλήρως το κάπνισμα στους δημόσιους χώρους στις 29 Μαρτίου 2004. Ακολούθησαν η Νορβηγία (εκτός Ε.Ε.), η Ιταλία, η Μάλτα, η Σουηδία, η Σκοτία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ουαλία, η Πορτογαλία και πρόσφατα η Βρετανία.
Πρόσφατα προχώρησε στην απαγόρευση του καπνίσματος σε κλειστούς δημόσιους χώρους και η Φινλανδία, ένα μέτρο που σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο εγκρίνεται από το 96% των Φινλανδών, ποσοστό ρεκόρ στην Ευρώπη.
Το Βέλγιο, η Δανία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ισλανδία και η Ρουμανία προβλέπουν επίσης περιορισμούς για τους καπνιστές, Η Γαλλία έχει απαγορεύσει το κάπνισμα στους δημόσιους χώρους και τους χώρους εργασίας, αλλά τα μπαρ και τα εστιατόρια έχουν προθεσμία έως την 1η Ιανουαρίου του 2008. Η Σουηδία με 18% είναι η μόνη χώρα που υλοποιεί τον στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ο οποίος θέτει ποσοστό καπνιστών μικρότερο του 20%. Στη Φινλανδία το ποσοστό των καπνιστών ανέρχεται στο 22%.
Το κάπνισμα ευθύνεται για 650.000 θανάτους ετησίως στην Ευρωπαϊκή Ενωση, στους οποίους προστίθενται 80.000 θάνατοι από το παθητικό κάπνισμα.
ΤΟΥ ΤΑΣΟΥ ΣΑΡΑΝΤΗ, ΗΜΕΡΗΣΙΑ 14/7/2007
