στα εγκαίνια της έκθεσης:
«Ένδυμα : Τέχνη – Πολιτισμός»
Αγαπητοί κύριοι,
Στόχος της αποψινής μας συνάντησης δεν είναι μόνο να εγκαινιάσουμε την 4η Ενότητα της Έκθεσης Ένδυμα και κοινωνία, αλλά πάνω από όλα να δημιουργήσουμε τις συνθήκες εκείνες και τις προβολές, που θα βοηθήσουν την ενίσχυση της πολιτιστικής μας συνείδησης και την ευαισθητοποίησή μας στην προάσπιση και διατήρηση των θησαυρών της ελληνικής φορεσιάς, και πιο συγκεκριμένα της Χιακής ενδυμασίας, μέσα από τη μακρόχρονη μελέτη και παρατήρηση των κοινωνικών, οικονομικών, ψυχολογικών και μορφολογικών στοιχείων της.
Η ενδυμασία, όπως είναι γνωστό, αποτέλεσε και αποτελεί ένα από τα βασικότερα στοιχεία θεωρητικής έρευνας και ανάλυσης της πολιτισμικής ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας.
Αυτό είναι απόλυτα λογικό, αφού η ενδυμασία συνίσταται σε ένα από τα πλέον καθοριστικά και εμφανή στοιχεία της πολιτιστικής ταυτότητας και στοιχείο του λαϊκού πολιτισμού, εκφράζοντας την ιδιοσυγκρασία του κοινωνικού μορφώματος, την χρηστική και λειτουργική αποτύπωση της ανθρώπινης επιβίωσης, τις κοινωνικές, ψυχολογικές, οικονομικές, ιστορικές και φυσικά τεχνολογικές, βιομηχανικές, παραγωγικές ή οικο-παραγωγικές συνθήκες της εποχής που την δημιούργησε.
Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η ενδυμασία εξέφραζε και εκφράζει την «κοινωνική ταυτότητα» και την διάθεση κοινωνικής και ατομικής προβολής του ανθρώπου.
Αποτέλεσε και αποτελεί μέσο σημειολογικής έκφρασης της ταξικής και ιεραρχημένης εξουσίας, ενώ παράλληλα αντικατοπτρίζει συναισθήματα, βαθύτερα μηνύματα, απόψεις, κοινωνικά ρεύματα, συνήθειες, νόρμες και τάσεις.
Η ιστορία και η εξέλιξη του ενδύματος, συνδέονται στενά με την κοινωνική ζωή του ατόμου, αφού είναι γνωστό ότι το ένδυμα χαρακτηρίζει την προσωπικότητα αλλά και το κοινωνικό πεδίο μέσα στο οποίο είναι ενταγμένο το άτομο. Παράλληλα, το ένδυμα πιστοποιεί κοινωνικά και ψυχολογικά ακόμα και σήμερα την διάθεση του ατόμου για κοινωνική συμμετοχή δια μέσου της προβαλλόμενης ιδεολογίας ή του κοινωνικού ρεύματος.
Πρωταρχικός σκοπός του ενδύματος ήταν να προστατεύει τον άνθρωπο από τις καιρικές συνθήκες, αλλά συνδέονταν και συνδέεται άμεσα με το πρόσωπο ή το κοινωνικό προσωπείο που το άτομο εμφάνιζε στο περιβάλλον. Ως εκ τούτου, το ένδυμα ως «κοινωνικό σημείο» αποτελεί σημαντική πηγή πληροφοριών για την προσωπική και κοινωνική ταυτότητα των ατόμων, καθώς μπορεί να ερμηνευτεί από ιστορική, οικονομική, ψυχολογική, κοινωνιολογική και γεωγραφική άποψη.
Μέσα από το ένδυμα επίσης αντανακλάται η στάση του ατόμου απέναντι στον κοινωνικό ρόλο που καλείται να αναλάβει.
Επομένως στη διαμόρφωση της παραδοσιακής ενδυμασίας ο παράγοντας της κοινωνικής ιεράρχησης και συμπεριφοράς είναι τόσο ισχυρός, και περιοριστικός, ώστε τελικά η αναζήτηση της φυσικής άνεσης και πρακτικότητας παραμερίζεται τακτικά προς χάριν της αισθητικής ή της συγκεκριμένης ιδεολογικής έκφρασης που θέλει να προβάλει.
Πέρα από την αιτία της άνεσης, της προστασίας και της κοινωνικής ιεράρχησης, μια τρίτη σημαντική παράμετρος, αυτής της προβολής των φύλων και της σεξουαλικής έλξης, η οποία φαίνεται να αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στη σύγχρονη ένδυση, δεν θα πρέπει να διαφεύγει την προσοχή μας.
Το ένδυμα και η μόδα που το ακολουθεί αποτελούν και μια οικονομική και πολιτιστική γέφυρα μεταξύ των λαών. Υπάρχουν πλέον σχεδιαστές που προτείνουν δημιουργίες με έθνικ αποχρώσεις και παραδοσιακές τεχνικές, «χρησιμοποιώντας» κυρίως τα εργοστάσια και τα εργαστήρια του λεγόμενου «Τρίτου Κόσμου». Ακόμα και αν κάποιοι θα πουν ότι τα «φθηνά εργατικά χέρια» αφήνουν πολλά περιθώρια κέρδους, ενθαρρύνει πρωτοβουλίες εγχώριας οικιακής δραστηριότητας που δεν διαταράσσει τον τρόπο ζωής και δεν αποκόπτει κυρίως τις γυναίκες από το σπίτι τους που αποτελεί και χώρο εργασίας.
Τα υφάσματα που επιλέγονται, ασυνήθιστα και παραδοσιακά υφάσματα από την κεντρική Ασία κυρίως π.χ. το κασμίρ αφήνει τις γυναίκες αυτών των χώρων ελεύθερες να δημιουργήσουν το δικό τους μοτίβο και συνδυασμούς, Αυτό συμβάλλει στη μικροοικονομία των ντόπιων και δημιουργεί μια γέφυρα πολιτισμού ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Εκτιμάται έτσι παράλληλα η διαφορετικότητα, η κουλτούρα και η παράδοση διαφορετικών λαών. Το ίδιο αρχίζει σιγά – σιγά να γίνεται και στους χώρους της Αφρικής.
Τελειώνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι η παρατήρηση και ανάλυση της εξέλιξης του ελληνικού ενδύματος μπορεί κάλλιστα να αξιοποιηθεί τόσο ως πηγή έμπνευσης, όσο και ως δυναμική αφετηρία για αναδημιουργία ενός σύγχρονου κοινωνικού και πολιτισμικού γίγνεσθαι.
Σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μια τέτοια ευκαιρία παρατήρησης ανάλυσης και σκέψης που εκφράζει σε γενικές γραμμές όχι μόνο την μελέτη την ενδυματολογικής σημαντικότητας αλλά και του κόσμου ολόκληρου.
Σας ευχαριστώ
