Αρχική Απόψεις Aρθρα Αγγελος Σικελιανός: “Ο άρχοντας της λαλιάς μας”, του Μ. Χαραλαμπάκη

Αγγελος Σικελιανός: “Ο άρχοντας της λαλιάς μας”, του Μ. Χαραλαμπάκη

121

Σαν σήμερα έφυγε από τη ζωή, στις 19 Ιουνίου 1951,ο Άγγελος Σικελιανός. Ενας από τους μεγαλύτερους εθνικούς μας ποιητές έχει συνδέσει το όνομά του με το Έπος του ’40, τον αγώνα των Ελλήνων για την ελευθερία, αλλά και με την αναβίωση του Δελφικού Ιδεώδους.
Γεννήθηκε στη Λευκάδα στις 15 Μαρτίου 1884, όπου και πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Από μαθητής ακόμα του Γυμνασίου έγραφε στίχους με αρκετά καλή ποιητική και τεχνική συγκρότηση. Τα ενδιαφέροντά του ήταν καθαρά λογοτεχνικά και φιλοσοφικά και από νωρίς μελέτησε Όμηρο, Πίνδαρο, Ορφικούς και  Πυθαγόρειους, λυρικούς ποιητές, προσωκρατικούς φιλοσόφους, Πλάτωνα, Αισχύλο αλλά και Νίτσε και ξένους λογοτέχνες.

ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ,
“Ο ΑΡΧΟΝΤΑΣ ΤΗΣ ΛΑΛΙΑΣ ΜΑΣ”
Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ
Του Μιχάλη Χαραλαμπάκη

Σημαντικό σταθμό στη ζωή του Σικελιανού αποτελεί ο γάμος του, το 1907, με την Αμερικανίδα Εύα Πάλμερ, που τη γνώρισε σ’ ένα ταξίδι του στο Παρίσι, η οποία σπούδαζε εκεί ελληνική αρχαιολογία και χορογραφία.
Ο Σικελιανός, με το ψηλό του παράστημα και την απολλώνια ομορφιά του, μοιάζει την εποχή αυτή με αρχαίο ολύμπιο θεό.
Το ζεύγος Σικελιανού έχει κοινά φιλολογικά ενδιαφέροντα αφού και οι δύο διαπνέονται από την ίδια αγάπη για τον Ελληνικό πολιτισμό και το πνεύμα της αρχαίας Ελλάδας.

Το 1911 ο Σικελιανός δημοσιεύει τον Δελφικό Ύμνο.
Tο 1914 γνωρίστηκε με το Νίκο Καζαντζάκη, με τον οποίο συνδέθηκε με βαθιά φιλία.
Το 1921 -1922 στράφηκε προς μια ολοκληρωμένη σύλληψη της Δελφικής Ιδέας, υπό την επίδραση της Μικρασιατικής Εκστρατείας και της Μικρασιατικής Καταστροφής, αλλά και των επιπτώσεων του πρώτου παγκοσμίου πολέμου και της έκρηξης της Ρωσικής Επανάστασης.
Ο Σικελιανός, απογοητευμένος από την αποτυχία της Κοινωνίας των Εθνών να φέρει την ειρήνη, οραματίστηκε τη Δελφική Ιδέα για να ενώσει όλα τα έθνη της Γης σε μια πνευματική κοινωνία που θα εκφράζει το Δελφικό Όραμα της παγκόσμιας αδελφοσύνης και της υπέρβασης των εθνικισμών.
Τον Μάιο του 1927 εγκαινιάστηκαν οι «Δελφικές εορτές», που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία στην Ελλάδα και είχαν απήχηση στο εξωτερικό, με οδηγό το πανανθρώπινο και οικουμενικό αξιακό θεμέλιο, το Απολλώνιο πνεύμα και φως, σε μια προσπάθεια το Δελφικό πνεύμα και η ελληνική κοσμοθεωρία να γίνεται ο
ασφαλέστερος ηνίοχος των σκέψεων της σύγχρονης κοινωνίας!

Όταν ξεκίνησε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ο Άγγελος Σικελιανός μετράει ήδη δεκατρείς ποιητικές συλλογές.
Με τα έργα του «Σίβυλλα» και «Δαίδαλος» προέτρεπε τους Έλληνες ν’ αντισταθούν στους κατακτητές, «να σταθούν στη γη τους με το κεφάλι αλύγιστο κι ορθό».
Κι όταν ξεκινάει το Έπος του ’40 εκφωνεί στο ραδιόφωνο «Το Πανανθρώπινο Εμβατήριο της Ελλάδας», ενώ γράφει ασταμάτητα για να εμψυχώσει τους μαχητές της Πίνδου και όλο τον ελληνικό λαό.

Η βαριά σκλαβιά της Γερμανικής Κατοχής δεν θα φιμώσει την πένα του. Το 1941 ο Σικελιανός εντάσσεται στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και εκδίδει τα “Ακριτικά” του, πέντε χειρόγραφα ποιήματα, που κυκλοφορούν παράνομα
σε 100 χειρόγραφα αντίτυπα, αριθμημένα και υπογεγραμμένα από τον ίδιο τον ποιητή.
Παράλληλα δημοσιεύει συνεχώς ποιήματα για το “Νέο Εικοσιένα” όπως αποκαλεί το ΕΑΜ, στο επίγραμμά του “Αντίσταση ” (1942). Τότε έγραψε και τα 2 σπουδαία θεατρικά του έργα μεταξύ των οποίων η “Σίβυλλα”, ένα προσκλητήριο πνευματικής αντίστασης στο φασισμό και το κορυφαίο του “Ο θάνατος του Διγενή” με αντιστασιακό περιεχόμενο, όπου ο ήρωας παρουσιάζεται ως επαναστάτης αλλά και προστάτης των αδικημένων.


Ο Σικελιανός δεν κάνει αγώνα καθισμένος στο σπίτι του. Διακινδυνεύει. Στην κηδεία του μεγάλου εθνικού μας ποιητή και οραματιστή Κωστή Παλαμά, τον Φεβρουάριο του 1943, χτυπά με τους στίχους του την καμπάνα του αγώνα.
Τότε εκφωνεί το ποίημά του «Ηχήστε σάλπιγγες» ενώπιον χιλιάδων Ελλήνων που συγκλονίζονται και στο τέλος τραγουδούν τον Εθνικό Ύμνο, μετατρέποντας την κηδεία του Παλαμά σε μια μεγάλη αντικατοχική – αντιστασιακή διαδήλωση, μπροστά στα έκπληκτα μάτια και τις κάνες των πολυβόλων των Γερμανών κατακτητών.

Ηχήστε Σάλπιγγες (Στον Παλαμά)

Ηχήστε οι σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,
δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα…
Βογκήστε τύμπανα πολέμου… Οι φοβερές
σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα!
Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα!

Σε όλη τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, ο Σικελιανός γράφει ποιήματα και δίνει διαλέξεις με κεντρικό και σαφές όραμα: τη Λευτεριά!
Σε εκδήλωση στο Ηρώδειο τον Αύγουστο του 1944 απαγγέλλει με την βροντώδη κρυστάλλινη φωνή του τον αντάρτη “Αστραπόγιαννό” του.
Μετά την Απελευθέρωση, τον Οκτώβριο του 1944, εκφωνεί από το ραδιόφωνο τον πρώτο πανηγυρικό της Ελευθερίας, το ποίημα
«Ηχήστε Σάλπιγγες». Στα δύσκολα χρόνια που ακολουθούν, του Εμφυλίου Πολέμου, ο ποιητής νουθετεί και πασχίζει να  συμφιλιώσει τους Έλληνες.
Όμως, η μεταπολεμική σκοταδιστική και μνησίκακη εξουσία όχι μόνο δεν του τα συγχώρεσε όλα αυτά, αλλά θέλησε και να τον εκδικηθεί! Γι’ αυτό σαμποτάρισε τρεις φορές την υποψηφιότητά του για το Νόμπελ που έθεσε η Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών, η οποία το 1947 τον είχε ανακηρύξει και επίτιμο πρόεδρό της.
Το 1946 η Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών, με έγγραφό της στη Σουηδική Ακαδημία, προτείνει τον Άγγελο Σικελιανό για το βραβείο Νόμπελ.
Το 1947 πολλοί ευρωπαίοι συγγραφείς προτείνουν τον Σικελιανό για το Νόμπελ.
Η δεύτερή του γυναίκα Άννα Σικελιανού έχει πει για το θέμα αυτό σε συνέντευξή της: «Αυτοί που πολέμησαν με όλους τους τρόπους, για να μην πάρει Νόμπελ ο Σικελιανός, ήταν ο Σπύρος Μελάς και ο Ντίνος Τσαλδάρης, οι οποίοι τα συμφώνησαν με τον Σουηδό πρεσβευτή. Πήγε ο ίδιος ο Μελάς στη Σουηδία. Ενώ
υπήρχαν πολλοί Σουηδοί λογοτέχνες που υποστήριζαν τον Άγγελο. Ένας απ’ αυτούς μου είπε: “Ξέρετε, συμβαίνει κάτι πρωτοφανές. Η αντίδραση για την απονομή του Νόμπελ στον Σικελιανό έρχεται από την Ελλάδα…”».

Σαν τα κυριότερα έργα του Σικελιανού θεωρούνται:
Ο Αλαφροΐσκιωτος (1909),
Το Πάσχα των Ελλήνων (1922),
Δελφικός λόγος (1927),
Διθύραμβος του Ρόδου (1932),
Ιερά Οδός (1935),
Στ’ όσιου Λουκά το μοναστήρι (1935),
Ηχήστε σάλπιγγες (1943),
Ο Δαίδαλος στην Κρήτη (1943),
Σίβυλλα (1944),
Ο θάνατος του Διγενή (1944).
Το δημοφιλέστερο ποίημά του είναι το Πνευματικό Εμβατήριο (1945), που μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη και τραγουδήθηκε από τους Έλληνες τον καιρό της δικτατορίας και πάντα θα τραγουδιέται!

Πνευματικό εμβατήριο
Ομπρός. βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ΄ την Ελλάδα
Ομπρός, βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ’ τον κόσμο!
Τι, ιδέτε, εκόλλησεν η ρόδα του βαθιά στη λάσπη,
κι α, ιδέτε, χώθηκε τ’ αξόνι του βαθιά μες στο αίμα!

Ο Σικελιανός αντιπροσωπεύει ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά κεφάλαια του νέου ελληνισμού. Είναι ένας από τους μείζονες Έλληνες ποιητές.
Με τα ποιήματά του ο Σικελιανός οδήγησε τον ελληνικό ποιητικό λόγο σε ορισμένες από τις υψηλότερες κατακτήσεις του. Το έργο του διακρίνεται από έντονο λυρισμό και ιδιαίτερο γλωσσικό πλούτο.
Οι πνευματικές αναζητήσεις και σκέψεις του Σικελιανού επιγραμματικά μπορούμε να θεωρήσουμε ότι κινούνται σε τρεις άξονες:
α) Στην προοπτική μιας παγκόσμιας κοινωνίας.
β) Στην επανασύνδεση του ανθρώπου με τη φύση.
γ) Στην εξυγίανση του ανθρώπινου πολιτισμού.

Αναμφισβήτητα λοιπόν, ο Άγγελος Σικελιανός, με τη μεγαλόπνοη κοσμοθεωρία του, είναι τυπικό παράδειγμα πνευματικού ανθρώπου με επίγνωση της αποστολής του στα πλαίσια ενός έθνους αλλά και ολόκληρης της οικουμένης.
Ακόμα και σήμερα που οι πόλεμοι συνεχίζονται σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως και η υποδούλωση των λαών με κάθε τρόπο (πολιτικό, οικονομικό, θρησκευτικό κλπ), ο Σικελιανός είναι εδώ να μας θυμίζει ότι ο πολιτισμός, η πρόοδος και οι αγώνες κερδίζονται με την αίσθηση του δικαίου, την επανασύνδεση του ανθρώπου με τη Φύση, τις αρχές της ανθρωπιστικής ηθικής και το Φως του Πνεύματος.
Το Φως του Πνεύματος, όπως μας το ορίζει ο άλλος μεγάλος μας ποιητής, ο Κωστής Παλαμάς, στον «Ολυμπιακό Ύμνο», όταν υμνεί το «Αρχαίο Πνεύμα αθάνατο, του ωραίου, του μεγάλου και τ’ αληθινού», το Πνεύμα της Ελληνικής κοσμοθέασης, όπως εκφράζεται μέσα από τα 148 Δελφικά Παραγγέλματα και όχι το
«πνεύμα» της αλογίας και της αντιγνώσης, που υπηρετούν κάποιοι ανέραστοι φαντασιοκόποι, λεγόμενοι ή και θεωρούμενοι «πνευματικοί», παγιδευμένοι στις δήθεν θεόσταλτες, στην ουσία ξενόφερτες «δέκα εντολές» και εγκλωβισμένοι στην κιβωτό του Νώε, αφού κατέκαυσαν την κιβωτό της γνώσης!

Ο Άγγελος Σικελιανός, «ο άρχοντας της λαλιάς μας», όπως τον αποκάλεσε ο Σεφέρης, φεύγει από τη ζωή στις 19 Ιουνίου 1951, σε ηλικία 67 ετών.
Πικραμένος και παραγκωνισμένος από την επίσημη μετεμφυλιακή Ελλάδα.
Μέσα στις ιστορικές συγκυρίες που διανύουμε, μέσα από τις συμπληγάδες που διέρχεται ο σημερινός άνθρωπος όπου εξουσιαστικοί – σκοταδιστικοί μηχανισμοί εκμεταλλευόμενοι φοβικά ή συναισθηματικά σύνδρομα στοχεύουν στην υποταγή και
χειραγώγηση – ποιμνιοποίησή του, μέσα στη καθημερινή συνειδητοποίηση μιας ανάλγητης και σκληρής παγκοσμιοποιημένης πολιτικής πραγματικότητας που βιώνουμε σήμερα, μέσα σε ένα θολό και σκοτεινό τοπίο που δημιουργούν τα μεγάλα οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά συμφέροντα, το πνευματικό έργο και η δράση του Σικελιανού αποκτούν μια νέα επικαιρότητα, που συναρτάται με ζωτικά προβλήματα και αιτήματα της εποχής μας, με το ίδιο το μέλλον του λαού μας, αλλά και το μέλλον της ανθρωπότητας.
Είθε η αίσθηση του χρέους να γίνει καθολική συνείδηση καθήκοντος και μάχης.
Ηχήστε λοιπόν οι σάλπιγγες!…

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθροΗμέρα Τιμής των Αποστράτων της Ελληνικής Αστυνομίας, 19/6
Επόμενο άρθροΓια τη στήριξη της γραμμής Βολισσός- Ψαρά, του Γιάννη Μακριδάκη