Αρχική Απόψεις Aρθρα Στράτος Τσουκάρης: Ο Ρόλος του Σχολείου και των Εκπαιδευτικών στην Πρόληψη των...

Στράτος Τσουκάρης: Ο Ρόλος του Σχολείου και των Εκπαιδευτικών στην Πρόληψη των Εξαρτήσεων

29

 Ο Ρόλος του Σχολείου και των Εκπαιδευτικών στην Πρόληψη των Εξαρτήσεων



       Η εικόνα που έχουμε για το σχολείο παραδοσιακά αφορά σε ένα φορέα που έχει επωμιστεί την ευθύνη για την παροχή γνώσεων σε παιδιά και εφήβους, ούτως ώστε να διαθέτουν τα εφόδια που θεωρούνται ως προϋποθέσεις στην εκάστοτε κοινωνία τόσο για την ένταξή τους στο κοινωνικό σύνολο, όσο και για την επαγγελματική τους σταδιοδρομία.
       Επίσης, μολονότι στο παρελθόν το σχολείο είχε την ευθύνη να φέρει σε επαφή τους νέους με τη γλώσσα, τον πολιτισμό, τις παραδόσεις και την ιστορία του τόπου και με γνώσεις απαραίτητες για την ενήλικη ζωή τους και ενώ ήταν φορέας όχι μόνο εκπαίδευσης, αλλά και αγωγής, στην εποχή μας έχει θέσει σαν προτεραιότητα την καλλιέργεια εκείνων των επιμέρους δεξιοτήτων που θεωρούνται στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες ως απαραίτητες για την είσοδό τους στον εργασιακό στίβο.
       Ωστόσο, ο ρόλος που διαδραμάτιζε το σχολείο ανέκαθεν είχε διττό χαρακτήρα · δεν αφορούσε μόνο στη μόρφωση, αλλά και στη διαπαιδαγώγηση των νέων. Παρόλο που αυτό αποτελούσε ρητή παραδοχή του εκπαιδευτικού συστήματος στο παρελθόν, φαίνεται ότι πλέον έχει υποτιμηθεί η επιρροή του σχολείου στη διαμόρφωση της προσωπικότητας των παιδιών και των εφήβων. Στην εποχή μας ο νέος δέχεται πολλά ερεθίσματα από διαφορετικές πηγές και, συνεπώς, το σχολείο πλέον αποτελεί έναν από τους πολλούς φορείς που επηρεάζουν τα παιδιά στη διαδικασίας της κοινωνικοποίησής τους.
       Παρόλα αυτά εξακολουθεί να κατέχει ένα σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και προσωπική ανάπτυξη. Διαμέσου του σχολείου, ένας νέος αναπτύσσει τις κοινωνικές του δεξιότητες· συναλλάσσεται με άλλα νέα άτομα, αναπτύσσει σχέσεις, καλλιεργεί το σχετίζεσθαι, τη συλλογικότητα, τη συνεργασία.
       Μέσα από αυτή τη διεργασία επίσης επέρχεται η συναισθηματική του ανάπτυξη: διαχειρίζεται τα συναισθήματά του, μαθαίνει να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες και τις ματαιώσεις. Ως συνέπεια, αρχίζει να μαθαίνει τον εαυτό του και μπορεί να οδηγηθεί στην αυτογνωσία.
       Παράλληλα, διαμορφώνει στάσεις και αντιλήψεις για ό,τι τον περιβάλλει. Μπορεί να υιοθετήσει ή να απορρίψει τις αξίες της κοινωνίας ή να γίνει καινοτόμος και ρηξικέλευθος, με το να κυνηγήσει νέες αξίες. Μέσα στο σχολείο, οι νέοι εισάγονται σταδιακά και στα πρότυπα ζωής που επικρατούν εκτός του σχολικού πλαισίου. Κατά συνέπεια, αναπτύσσουν στόχους, οράματα και στάσεις ζωής. Στο σχολείο, λοιπόν, μπαίνουν τα θεμέλια για τους αυριανούς πολίτες.
       Αυτόν το χαρακτήρα του σχολείου έχει ως στόχο να ενισχύσει η πρόληψη των εξαρτήσεων. Η πρόληψη είναι μια διεργασία που πρέπει να αρχίζει από πολύ νωρίς στη ζωή του ατόμου και η οποία αφορά στα μηνύματα που δέχεται το άτομο από το κοινωνικό και οικογενειακό του πλαίσιο για τον εαυτό του και για τους άλλους, στις στάσεις και στα οράματά του για το μέλλον, καθώς και στην κοινωνικοποίησή του. Η πρόληψη για να είναι επιτυχής, πρέπει να διαμορφώσει άτομα με ισχυρές προσωπικότητες, με ικανότητες, στόχους και αντιστάσεις, που θα κάνουν επιλογές που δε θα οδηγούν στην εξάρτηση, που είναι μια «δουλική» σχέση με ουσίες, άτομα ή συνήθειες.
       Για να επιτευχθούν οι στόχοι της πρόληψης, είναι αναγκαίο να υπάρχουν συνεργασίες με φορείς και άτομα, που θα δράσουν πολλαπλασιαστικά για το έργο της. Το σχολείο και οι εκπαιδευτικοί είναι παραδοσιακοί αρωγοί και συμπράττοντες.
       Πέραν όμως από το φορέα, πρέπει και ο ίδιος ο εκπαιδευτικός να αντιληφθεί τη διττότητα του ρόλου του· αφενός, ως διδάσκων, οφείλει να παραδώσει την ύλη που προβλέπεται, να παράσχει γνώσεις και να καλλιεργήσει δεξιότητες στους νέους· αφετέρου, ως παιδαγωγός, πρέπει να συμμετάσχει στη διαμόρφωση της προσωπικότητας των παιδιών και των εφήβων.
       Για να το πετύχει αυτό, πρέπει αρχικά να συνειδητοποιήσει ότι διαδραματίζει κάποιο ρόλο στη διαπαιδαγώγηση των νέων. Στη συνέχεια, χρειάζεται να ευαισθητοποιηθεί ως προς το ποια στάση θα πρέπει να κρατάει απέναντι στους μαθητές, να προβληματιστεί για την επιρροή που ασκεί, για τις αξίες που διαμορφώνει, για τη συνέπεια, για το τι είδους πρότυπο αποτελεί.
       Αρκετοί εκπαιδευτικοί ευαισθητοποιούνται και αναλαμβάνουν προγράμματα Αγωγής Υγείας. Με αυτόν τον τρόπο, οι ίδιοι αλλά και το σχολείο, υιοθετούν έναν ενεργητικότερο ρόλο ως προς την ανάπτυξη υγιών προσωπικοτήτων. Μέσα από κάποια προγράμματα, ειδικά αυτά που αφορούν στην Πρόληψη, επιτυγχάνεται η προσωπική ανάπτυξη των μαθητών. Αυτό δε σημαίνει ότι ο εκπαιδευτικός-συντονιστής της ομάδας υποκαθιστά τον ψυχολόγο, αλλά συμβάλλει περισσότερο στην καλλιέργεια προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων από τον παραδοσιακό του ρόλο ως διδάσκων.
       Μιας και το έργο του εκπαιδευτικού –είτε είναι συντονιστής σε πρόγραμμα Αγωγής Υγείας, είτε όχι- είναι αρκετά δύσκολο και συχνά δεν έχει αρκετά υποστηρικτικά πλαίσια, το Κέντρο Πρόληψης αναλαμβάνει αυτό το ρόλο· απευθύνεται σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης· διοργανώνει, σε συνεργασία με τις διευθύνσεις Δευτεροβάθμιας και Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, αλλά και με τους υπεύθυνους Αγωγής Υγείας, σεμινάρια ειδικά για την εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης των εξαρτήσεων, αλλά και για το ρόλο των εκπαιδευτικών. Επίσης, έχει τη δυνατότητα να εποπτεύει και να στηρίζει τους καθηγητές και δασκάλους που υλοποιούν προγράμματα πρόληψης στα σχολεία. Επιπλέον, κάνει το ίδιο το Κέντρο Πρόληψης παρεμβάσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σε τμήματα σχολείων. Παράλληλα, διοργανώνει δράσεις που απευθύνονται στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, σε συνεργασία με την Πανεπιστημιακή κοινότητα, για ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των νέων σε θέματα που αφορούν στην πρόληψη των εξαρτήσεων.
       Διαμέσου των δράσεων του Κέντρου ενισχύεται το έργο των φορέων και των λειτουργών της εκπαίδευσης ως προς την καλλιέργεια υγιών και ισχυρών προσωπικοτήτων των νέων, αλλά και στηρίζονται και οι ίδιοι στο δύσκολο ρόλο τους.
      
       Ενδεικτική Βιβλιογραφία
      
Γεωργάκας, Π. (2007). Εξάρτηση, μια ατομική επιλογή. Απεξάρτηση, μια συλλογική διαδικασία. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.
Κωνσταντίνου, Χ. Ι. (1998). Σχολική πραγματικότητα και κοινωνικοποίηση του μαθητή. Αθήνα: Gutenberg.
Μπαμπάλης, Θ. Κ. (2005). Η κοινωνικοποίηση του παιδιού στη σχολική τάξη. Αθήνα: Ατραπός.
Ρούσσος, Α. (2009). Το πρόβλημα των ουσιοεξαρτήσεων και ο ρόλος του σχολείου στην πρόληψή τους. Δημιουργική Συνύπαρξη, 2, 30-38.
Χουρδάκη, Μ. (1995). Ναρκωτικά-Πρόληψη. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.



Στράτος Τσουκάρης,
Κλινικός Ψυχολόγος,
Στέλεχος Κέντρου Πρόληψης Χίου


 

Διαφήμιση
Προηγούμενο άρθροΓ. Παπαδόπουλος: Με αφορμή τις εξαγγελίες του κ. Βρουλή για χώρους στάθμευσης
Επόμενο άρθροΑθανάσιος Σίσκος, ποίημα