Ομιλία που εκφωνήθηκε στο Μητροπολιτικό Ναό της Χίου στις 11/11/11, στη διάρκεια της δοξολογίας για την απελευθέρωση της Χίου
Σεβασμιώτατοι και επιτρέψτε μου την ξεχωριστή αναφορά στο πρόσωπο του νέου Ποιμενάρχη μας κ. Μάρκου
Κύριοι βουλευτές
Κύριε εκπρόσωπε των Ενόπλων Δυνάμεων
Κύριε Περιφερειάρχη
Κύριοι Αντιπεριφερειάρχες
Κύριε Δήμαρχε
Κύριοι εκπρόσωποι των λοιπών πολιτικών, στρατιωτικών και δικαστικών αρχών
Κυρίες και κύριοι
Καθώς μας χωρίζει ένα μόλις σκαλοπάτι για τη συμπλήρωση ενός ολόκληρου αιώνα από την απελευθέρωση της Χίου τιμούμε και πάλι σήμερα την επέτειο αυτού του κορυφαίου γεγονότος της νεότερης χιακής ιστορίας.
Ήταν 11 του Νοέμβρη του 1912, ημέρα Κυριακή. Η Χίος γιόρταζε, όπως και σήμερα, τη μνήμη των πολιούχων της Μηνά Βίκτωρος και Βικεντίου και καθώς ξημέρωνε η καινούργια μέρα, από το στενό των Οινουσσών άρχισε να γλυκοχαράζει η πολυπόθητη λευτεριά με την εμφάνιση των ελληνικών πολεμικών πλοίων.
Ήταν η αρχή του τέλους μια μακρόχρονης σκλαβιάς. Μιας σκλαβιάς που δεν κατάφερε να εμποδίσει την πρόοδο των γραμμάτων και των τεχνών ούτε να ανακόψει τη δημιουργική διάθεση των Χιωτών, την αγάπη τους για τον τόπο τους και την αποφασιστικότητα τους να διατηρήσουν αναλλοίωτα τα στοιχεία της ταυτότητας τους και ακλόνητη τη λαχτάρα τους για αποτίναξη του ζυγού από κάθε ξένο δυνάστη. Τα προνόμια που εξασφάλισε η Χίος την οδήγησαν σε πλεονεκτικότερη θέση έναντι άλλων περιοχών, ωστόσο το νησί μας ξεπέρασε κάθε άλλο τόπο στο μέγεθος της θυσίας μ ένα βαρύ φόρο αίματος. Η σφαγή του 1822 ήταν το συγκλονιστικότερο γεγονός της Ελληνικής Επανάστασης και η τραγικότερη σελίδα στην ιστορία της Χίου.
Το 1912 όμως είχε έρθει η ώρα της δικαίωσης των θυμάτων εκείνου του ολοκαυτώματος. Στο τιμόνι της χώρας μας βρισκόταν ο μεγάλος ηγέτης Ελευθέριος Βενιζέλος που έχοντας ξεκινήσει μια προσπάθεια αναδημιουργίας και στη διοίκηση της χώρας και σε διεθνές επίπεδο, εκμεταλλεύτηκε με τον καλύτερο τρόπο την κατάρρευση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και οδήγησε στο διπλασιασμό και των εδαφών και του πληθυσμού του ελληνικού κράτους με την απελευθέρωση των νησιών του Αιγαίου, της Μακεδονίας, της Θράκης, της Ηπείρου και της Κρήτης.
Το διαχρονικό μήνυμα αυτής της εποποιίας είναι ότι όταν αυτή η χώρα κι αυτός ο λαός ορθώνουν το ανάστημα τους απέναντι στους ισχυρούς επιτυγχάνονται θαύματα. Αντίθετα όταν σκύβουν το κεφάλι στα ξένα κέντρα αποφάσεων τα αποτελέσματα είναι τραγικά.
Ας επιστρέψουμε όμως στα τοπικά γεγονότα. Στις 9 το πρωί της 11ης Νοεμβρίου κατέφθασε στο λιμάνι μας λέμβος με λευκή σημαία μεταφέροντας τον υποπλοίαρχο Χατζηκυριάκο επικεφαλής αντιπροσωπείας του ελληνικού στόλου που είχε καταπλεύσει έξω από το λιμάνι. Ο Διοικητής της Χίου αρνήθηκε να δεχθεί την αντιπροσωπεία ειδοποίησε όμως ότι θα στείλει ο ίδιος μια επιτροπή στη ναυαρχίδα για να πληροφορηθεί τις προθέσεις των Ελλήνων. Ο επικεφαλής της μοίρας του στόλου Ιωάννης Δαμιανός ενημέρωσε την επιτροπή ότι ήρθε να καταλάβει το νησί εξ ονόματος της ελληνικής κυβέρνησης και θέτει προθεσμία αναίμακτης παράδοσης μέχρι τη 1 το μεσημέρι. Ο Τούρκος στρατιωτικός διοικητής Μολκέ Ζιχνή Βέης αρνήθηκε να παραδώσει την πόλη και δήλωσε ότι θα πολεμήσει μέχρις εσχάτων.
Αφού η προθεσμία πέρασε άπρακτη, στις 3 το μεσημέρι άρχισε στο Κοντάρι η αποβίβαση του ελληνικού στρατού που ολοκληρώθηκε μετά από σφοδρή ανταλλαγή πυροβολισμών μεταξύ των δύο εμπόλεμων πλευρών το πρωί της επόμενης μέρας. Ιστορικές έχουν μείνει οι φράσεις με τις οποίες ο Δήμαρχος Χίου Νικ. Κουβελάς υποδέχθηκε τους απελευθερωτές στο νησί: «Που είσαστε μωρέ παιδιά; Σας περιμέναμε πεντακόσια χρόνια». Ο τουρκικός στρατός υποχώρησε για να δώσει τη μάχη εκτός της πόλης ενώ ο ελληνικός στρατός κατέλαβε αμαχητί την πόλη μέσα σε κλίμα ενθουσιασμού. Ο Διοικητής του στρατού κατοχής συνταγματάρχης Νικ. Δελαγραμμάτικας εξέδωσε προκήρυξη προς τους κατοίκους και ενημέρωσε τηλεγραφικά την κυβέρνηση για την επιτυχία του στόχου του, ενώ ο Αρχιμανδρίτης Νεόφυτος Παπαναστασίου ύψωσε τη σημαία στο Διοικητήριο αναφωνώντας «Ελεύθεροι Χίοι, η δουλεία καταργείται». Ακολούθησε επίσημη δοξολογία σ αυτόν εδώ τον πάνσεπτο Μητροπολιτικό Ναό που βρισκόμαστε, από τον τότε Μητροπολίτη Ιερώνυμο Γοργία.
Ο Ζιχνή Βέης όμως, είτε γιατί επέδειξε γενναιότητα, είτε γιατί πίστευε ότι το εύδρομο του τουρκικού στόλου «Χαμιδιέ» θα κατόρθωνε να σπάσει τον αποκλεισμό των Δαρδανελλίων και να βγει στο Αιγαίο εξακολούθησε να προβάλλει αντίσταση για την παράδοση της Χίου. Το αποτέλεσμα ήταν να δοθούν σκληρές μάχες και στο Αίπος, όπου αποσύρθηκαν αρχικά οι Τούρκοι, και σε διάφορα άλλα σημεία του νησιού. Στον απελευθερωτικό αγώνα συμμετείχαν ενεργά τα εθελοντικά αντάρτικα σώματα που σχηματίστηκαν στην πόλη και τα χωριά με σημαντικότερα το αντάρτικο των Καρδαμύλων, το αντάρτικο της Βολισσού, τους εθελοντές προσκόπους και τα εθελοντικά σώματα που έσπευσαν να βοηθήσουν από την Ικαρία και την Κρήτη. Αλλά και ο άμαχος πληθυσμός βοήθησε σημαντικά την απελευθερωτική προσπάθεια με τη συγκέντρωση και προσφορά χρηματικού ποσού, τροφίμων, ρουχισμού, φαρμάκων και άλλων εφοδίων για τις ανάγκες του στρατού. «Εις ουδέν άλλον μέρος της απελευθερουμένης υπό του στρατού χώρας» σημειώνει στο βιβλίο του «Ιστορία της απελευθερώσεως της Χίου κατά το 1912» ο τότε υπασπιστής του Διοικητή του στρατού λοχαγός Πέτρος Καρακασσώνης «εδόθη η ευκαιρία να δοκιμασθεί η ευψυχία και ο ενθουσιασμός των υποδούλων και εις ουδέν άλλο μέρος υπήρξε τόσον ενεργός η συμμετοχή τούτων εις τον απελευθερωτικόν αγώνα όσον εις την Χίον, διό και δικαίως οι Χίοι δύνανται να καυχώνται, ότι δεν έλαβον δωρεάν την ελευθερίαν των».
Μετά από 40 μέρες συγκρούσεων και υποχώρησης των Τούρκων στα ενδότερα του νησιού πραγματοποιήθηκε η τελική επίθεση του στρατού και των εθελοντικών σωμάτων που οδήγησε στην περικύκλωση του τουρκικού στρατού και την παράδοσή του. Η παράδοση του Ζιχνή Βέη πραγματοποιήθηκε άνευ όρων το βράδυ της Πέμπτης 20 Δεκεμβρίου στις Καρυές.
Ενενήντα εννιά χρόνια μετά και καθώς μπαίνουμε στον εκατοστό χρόνο από την απελευθέρωση είναι ώρα για απολογισμό των επιτευγμάτων αλλά και των αποτυχιών μας και σε τοπικό και σε πανελλήνιο επίπεδο, για άντληση διδαγμάτων από την πολυτάραχη ιστορία μας για περίσκεψη απέναντι στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.
Τούτες τις ώρες η σκέψη μας πρέπει να στρέφεται κατά κύριο λόγο σ αυτούς που θυσιάστηκαν για τη λευτεριά της Χίου και μάλιστα όχι μόνο σ αυτούς που τα ονόματα τους κατέγραψε ξεχωριστά η ιστορία, δηλαδή τους ανθυποπλοίαρχο και σημαιοφόρο αντίστοιχα του Πολεμικού Ναυτικού Νικόλαο Ρίτσο και Ιωάννη Παστρικάκη που έπεσαν στη μάχη του Αίπους και τους πρώτους νεκρούς Εμμανουήλ Ποθητό και Ιωάννη Χρυσολωρά που έπεσαν κατά την απόβαση στο Κοντάρι, αλλά και όλους τους, 44 συνολικά, πεσόντες γι αυτό τον ιερό σκοπό.
Στη σημερινή εποχή που κυριαρχούν η απαξίωση κάθε θυσίας, ο ατομικισμός, η έλλειψη αλληλεγγύης, η επιδίωξη του ατομικού κέρδους και η εκμετάλλευση των πολλών από τους λίγους και γι αυτό άλλωστε οδηγηθήκαμε σε μια πρωτοφανή κρίση που κατά κύριο λόγο είναι κρίση αρχών και αξιών έχουμε φτάσει στο σημείο όχι μόνο να μην καθοδηγούμαστε από τέτοια πρότυπα, αλλά και να πάσχουμε από έλλειψη ιστορικής μνήμης. Κι όλα αυτά την ώρα που η λαίλαπα της παγκοσμιοποίησης επιβάλλει το δικό της μοντέλο, αφανίζει την ιδιαιτερότητα του κάθε λαού, ισοπεδώνει την πολιτιστική ποικιλία, μας καθιστά δέσμιους δικτατορικών καταστάσεων στην καθημερινότητα μας, χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε.
«Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία» επισημαίνει ο Κάλβος.
Θέλει αρετή που συνίσταται στην επικράτηση αρχών όπως είναι ο πατριωτισμός, η δημοκρατική συμπεριφορά μας, η εκπλήρωση των υποχρεώσεων μας απέναντι στο κοινωνικό σύνολο, η αλληλεγγύη μας προς τον συνάνθρωπο, ο αγώνας για την εθνική ανεξαρτησία, αλλά ταυτόχρονα και την ειρηνική συνύπαρξη των λαών και την καταπολέμηση φαινομένων όπως είναι ο ρατσισμός και η ξενοφοβία. Σήμερα που, ελπίζουμε τουλάχιστον, ότι δεν θα χρειαστεί να δώσει κάποιος το αίμα του για την πατρίδα, θυσία είναι ο παραμερισμός του εγώ για χάρη του εμείς.
Και θέλει τόλμη η ελευθερία. Μια τόλμη που συνίσταται στην αντίσταση απέναντι σε ότι ευτελίζει και καταρρακώνει την ανθρώπινη υπόσταση μας, ότι βλάπτει το συμφέρον της τοπικής και ευρύτερης κοινωνίας, ότι πληγώνει την εθνική δημοκρατική και κοινωνική μας αξιοπρέπεια.
Η ελευθερία είναι πάνω απ όλα πράξη ευθύνης. Μόνο με υπευθυνότητα, συνέπεια και αγώνα μπορούμε να διατηρήσουμε χωρίς να εκχωρούμε σε κανέναν τα κυριαρχικά δικαιώματα μας και την ανεξαρτησία που μας χάρισαν οι ελευθερωτές του 1912 και τις δημοκρατικές κατακτήσεις του λαού μας.
Σας ευχαριστώ
ΣΩΤΗΡΗΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΗΣ